Ομάδα Ιερέων και Θεολόγων Κύπρου
ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ Ή ΧΑΡΤΗΣ ΚΑΤΑ ΤΟ ΔΟΚΟΥΝ;
Ο νέος Καταστατικός Χάρτης της Εκκλησίας της Κύπρου απέναντι στην Αγία Γραφή, τους Ιερούς Κανόνες, τους Αγίους Πατέρες, το Σύνταγμα και το ευρωπαϊκό δίκαιο
Εκκλησία της Κύπρου — Ιερά Σύνοδος — Αρχιεπίσκοπος και Συντακτική Επιτροπή
Ένας Καταστατικός Χάρτης που θέλει να λέγεται εκκλησιαστικός οφείλει πρώτα να υποτάσσεται στην Αγία Γραφή, στους Ιερούς Κανόνες και στην Πατερική Παράδοση· και ως κείμενο που λειτουργεί μέσα στην Κυπριακή Δημοκρατία οφείλει να σέβεται το Σύνταγμα και τις ευρωπαϊκές εγγυήσεις δικαιοσύνης και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Και εδώ αρχίζουν τα ερωτήματα.
ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΚΑ:
Η Εκκλησία δεν είναι χώρος αυθαίρετης εξουσίας. «Οὐχ οὕτως ἔσται ἐν ὑμῖν»· η εξουσία στην Εκκλησία είναι διακονία και όχι προσωπική κυριαρχία. Όπου η εξουσία μετατρέπεται σε αυθαιρεσία, παραβιάζεται το ίδιο το πνεύμα της ευαγγελικής διοίκησης.
ΚΑΝΟΝΙΚΑ:
Το πρωτείο δεν είναι απόλυτη εξουσία. Ο 34ος Αποστολικός Κανόνας απαιτεί σύμπνοια του Πρώτου με τους λοιπούς Επισκόπους. Κάθε διάταξη που συγκεντρώνει υπέρμετρες εξουσίες στον Αρχιεπίσκοπο ή περιορίζει την κανονική δικαιοδοσία άλλων Επισκόπων απαιτεί σοβαρή κανονική δικαιολόγηση.
ΚΑΝΟΝΙΚΑ — ΕΠΙΣΚΟΠΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ:
Όταν ένας Επίσκοπος χαρακτηρίζεται ταυτόχρονα επαρχιούχος και «εξαρτώμενος», δημιουργείται θεσμική ασάφεια. Ο Επίσκοπος δεν μπορεί να είναι πλήρης ποιμένας της επαρχίας του μόνο όταν το επιτρέπει η ανώτερη διοίκηση.
ΚΑΝΟΝΙΚΑ — ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ:
Δικαιοσύνη χωρίς σαφείς κανόνες αποδείξεως, χωρίς πραγματική δυνατότητα υπεράσπισης και χωρίς αμερόληπτο δικαστή παύει να είναι δικαιοσύνη. Η έκφραση «κατά συνείδησιν» δεν μπορεί να γίνει λευκή επιταγή.
ΠΑΤΕΡΙΚΑ:
Οι Άγιοι Πατέρες δεν οικοδόμησαν Εκκλησία «κατά το δοκούν» του εκάστοτε ισχυρού. Ο Μέγας Βασίλειος, ο Χρυσόστομος και η κανονική παράδοση συνδέουν την εκκλησιαστική εξουσία με την αλήθεια, την τάξη, την απολογία και την ποιμαντική ευθύνη.
ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ:
Εδώ το νέο κείμενο προκαλεί τα σοβαρότερα ερωτήματα: περιορισμός αποδεικτικών κανόνων, δυνατότητα συνέχισης της δίκης χωρίς τον κατηγορούμενο, περιορισμοί στη δικογραφία, δυνατότητα νέας κατηγορίας κατά την πορεία της δίκης και ιδιαίτερες ρυθμίσεις στις εφέσεις. Αυτά δεν είναι λεπτομέρειες. Είναι ο πυρήνας της δικαιοσύνης.
ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ:
Το άρθρο 12 κατοχυρώνει τεκμήριο αθωότητας, ενημέρωση για την κατηγορία, επαρκή χρόνο προετοιμασίας, δικηγόρο και εξέταση μαρτύρων. Το άρθρο 30 κατοχυρώνει δίκαιη διαδικασία ενώπιον ανεξάρτητου και αμερόληπτου δικαστηρίου. Η εκκλησιαστική αυτονομία δεν μπορεί να μετατραπεί σε δικαίωμα αυθαίρετης τιμωρίας.
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ:
Το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ απαιτεί δίκαιη δίκη, ενώ το άρθρο 9 προστατεύει τη θρησκευτική ελευθερία και την αυτονομία των θρησκευτικών οργανώσεων. Αυτονομία όμως δεν σημαίνει ασυδοσία.
ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΕΡΩΤΗΜΑ:
Αφού οι ίδιοι άνθρωποι που διοίκησαν την Εκκλησία συνέταξαν, ενέκριναν και ψήφισαν τον προηγούμενο Καταστατικό Χάρτη, και αφού η ίδια η Ιερά Σύνοδος αναγνώρισε το 2026 ότι ο Χάρτης εκείνος παρουσίαζε «ασάφειες και δυσκολίες εφαρμογής», γιατί στην υπόθεση του Μητροπολίτη Τυχικού δεν εφαρμόστηκε με αυστηρότητα και συνέπεια το πλαίσιο που οι ίδιοι είχαν θεσπίσει;
Το ερώτημα είναι απλό και αμείλικτο:
Αν ο προηγούμενος Χάρτης ήταν δεσμευτικός, γιατί δεν εφαρμόστηκε όπως ήταν γραμμένος; Και αν δεν ήταν δεσμευτικός, γιατί ψηφίστηκε;
Γιατί αν ένας Καταστατικός Χάρτης εφαρμόζεται όταν βολεύει και παρακάμπτεται όταν δεν βολεύει, τότε το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο παλιός ή ο νέος Χάρτης. Είναι η ίδια η έννοια της εκκλησιαστικής δικαιοσύνης.
Και τότε τίθεται το απλό ερώτημα:
Τι χρειαζόμαστε έναν νέο Καταστατικό Χάρτη, εάν αύριο, όταν δεν εξυπηρετεί τις αποφάσεις της διοίκησης, θα παρακαμφθεί και αυτός;
Ένας Καταστατικός Χάρτης που δεν δεσμεύει αυτούς που τον ψήφισαν δεν είναι πραγματικός καταστατικός νόμος.
Είναι — στην πιο σκληρή λαϊκή έκφραση — «χάρτης τουαλέτας».
Γιατί κανένας νόμος, κανένας κανόνας και κανένας Καταστατικός Χάρτης δεν μπορεί να έχει δύο μέτρα:
•ένα για τους διοικούντες και ένα για τους διοικούμενους.
Η Εκκλησία της Κύπρου δεν χρειάζεται περισσότερη συγκέντρωση εξουσίας. Χρειάζεται δικαιοσύνη, κανονικότητα, διαφάνεια και ίση εφαρμογή των κανόνων σε όλους — από τον τελευταίο πιστό μέχρι τον πρώτο Ιεράρχη.
ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΕΠΑΙΣΧΥΝΤΑ ΣΗΜΕΙΑ
Άρθρο 12 — Εξουσίες Αρχιεπισκόπου
Υπερσυγκέντρωση εξουσιών. Θέτει ζήτημα συνοδικότητας και ορίων του πρωτείου.
Άρθρο 13 — «Εξαρτώμενες» Επισκοπές
Δημιουργεί σύγχυση ως προς την πραγματική κανονική αυτοτέλεια επαρχιούχων Επισκόπων.
Άρθρο 16 — Απόδειξη «κατά συνείδησιν»
Αφήνει υπερβολικά ευρύ περιθώριο στην κρίση του δικαστηρίου και δημιουργεί σοβαρό ζήτημα ασφάλειας δικαίου.
Άρθρο 24 — Ανακριτική Επιτροπή
Ζήτημα ανεξαρτησίας και αμεροληψίας όταν η ανακριτική διαδικασία βρίσκεται στα χέρια ανώτερων εκκλησιαστικών αξιωματούχων.
Άρθρο 31 — Περιορισμός πρόσβασης στη δικογραφία
Ο κατηγορούμενος μπορεί να μην έχει πλήρη πρόσβαση σε κρίσιμο υλικό της υπόθεσης.
Άρθρο 35 — Δίκη χωρίς τον κατηγορούμενο
Εξαιρετικά σοβαρό ζήτημα δικαιώματος υπεράσπισης και φυσικής συμμετοχής στη δίκη.
Άρθρο 38 — Δικαιώματα κατηγορουμένου
Ανεπαρκής ρητή κατοχύρωση της παρουσίας και συνδρομής δικηγόρου.
Άρθρο 40 — Ομολογία
Χρειάζονται ισχυρότερες εγγυήσεις ότι η ομολογία είναι ελεύθερη, συνειδητή και απαλλαγμένη από πίεση.
Άρθρο 48 — Νέα κατηγορία κατά τη διάρκεια της δίκης
Δημιουργεί κίνδυνο να κληθεί ο κατηγορούμενος να αντιμετωπίσει κατηγορία για την οποία δεν είχε προετοιμάσει την υπεράσπισή του.
Άρθρο 52 — Ελεύθερη ρύθμιση της διαδικασίας
Υπερβολικά ευρεία διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου.
Άρθρο 53 — Περιορισμός έφεσης του Εισαγγελέα
Ιδιαίτερη και ασυνήθιστη ρύθμιση που δημιουργεί ερωτήματα ως προς την ισορροπία της διαδικασίας.
Άρθρο 55 — Μετατροπή αθώωσης σε καταδίκη / αυστηρότερη ποινή
Ιδιαίτερα σοβαρό ζήτημα ως προς τις εγγυήσεις του δεύτερου βαθμού δικαιοδοσίας.
Άρθρο 69 — Διευρυμένη εκκλησιαστική δικαιοδοσία
Η υπαγωγή προσώπων ανεξάρτητα από τον τόπο τέλεσης της πράξης δημιουργεί σοβαρά ζητήματα δικαιοδοσίας.
Άρθρο 79 — Πνευματική λύση γάμου
Χρειάζεται αυστηρός έλεγχος υπό το πρίσμα της Αγίας Γραφής, των Πατέρων, των Ιερών Κανόνων και του Συντάγματος.
Άρθρο 79 — Πολιτικό διαζύγιο και εκκλησιαστική λύση
Το πολιτικό διαζύγιο δεν μπορεί από μόνο του να υποκαθιστά την εκκλησιαστική κρίση.
Άρθρο 79 — Αποτελέσματα έναντι μη συμμετεχόντων
Δημιουργεί ζήτημα δικαιώματος ακρόασης και δίκαιης διαδικασίας.
Και το βασικότερο:
•Ένας Καταστατικός Χάρτης δεν μπορεί να είναι αυστηρός για τον λαό και ελαστικός για την εξουσία.
•Δεν μπορεί να επικαλείται τους Ιερούς Κανόνες όταν συμφέρουν και να τους παρακάμπτει όταν εμποδίζουν.
•Δεν μπορεί να απαιτεί υπακοή από τους άλλους και να επιφυλάσσει στον εαυτό του το δικαίωμα της επιλεκτικής εφαρμογής.
Αυτό δεν είναι εκκλησιαστική δικαιοσύνη.
Είναι διοίκηση κατά το δοκούν.
Ομάδα Ιερέων και Θεολόγων Κύπρου