Οι μεγάλες πλατφόρμες κατακερματίζουν την προσοχή, πολλαπλασιάζουν τις άμεσες ικανοποιήσεις, δημιουργούν εθιστικούς βρόχους, παγιδεύουν τους χρήστες σε αλγοριθμικές φούσκες και εκθέτουν ανηλίκους σε εξαιρετικά βίαιο, επικίνδυνο και τοξικό περιεχόμενο.
Συνέντευξη με τον Μισέλ Ντεμουρζέ*
Για έναν αιώνα, οι δυτικές κοινωνίες ζούσαν με μια έμμεση βεβαιότητα: κάθε γενιά θα ήταν πιο μορφωμένη, πιο προηγμένη γνωστικά και καλύτερα διανοητικά εξοπλισμένη από την προηγούμενη. Ωστόσο, αυτή η ιστορική δυναμική φαίνεται τώρα να αντιστρέφεται.
Μείωση των επιπέδων ανάγνωσης, εξασθένηση του εύρους προσοχής και μείωση των λεκτικών δεξιοτήτων: αρκετές διεθνείς μελέτες δείχνουν μια άνευ προηγουμένου μείωση ορισμένων γνωστικών ικανοτήτων μεταξύ των νεότερων γενεών. Μήπως οι υπερσυνδεδεμένες κοινωνίες αποδυναμώνουν τα πνευματικά θεμέλια που κάποτε αποτελούσαν το δυνατό τους σημείο;
· Ιστορική αντιστροφή του φαινομένου Flynn**: σε αρκετές δυτικές χώρες, ορισμένες γνωστικές ικανότητες εξελίσσονται λιγότερο ή μειώνονται, ιδίως οι λεκτικές δεξιότητες και η προσοχή.
· Αυτή η μείωση συνδέεται με διάφορους συγκλίνοντες παράγοντες: οθόνες αναψυχής, μειωμένη ανάγνωση, κατακερματισμένη προσοχή και υποβαθμισμένο ύπνο.
· Η ψηφιοποίηση των σχολείων έχει συχνά προκαλέσει ασθενείς ή αρνητικές επιπτώσεις όταν αντικαθιστά τις παιδαγωγικές βασικές αρχές.
· Αυτό το ζήτημα υπερβαίνει τα σχολεία και επηρεάζει την καινοτομία, την παραγωγικότητα, την ποιότητα του δημοκρατικού διαλόγου και την ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου.
Iστορική αναστροφή για όλη τη Δύση
Atlantico : Για σχεδόν δύο αιώνες, κάθε γενιά πέτυχε καλύτερα γνωστικά αποτελέσματα από την προηγούμενη. Γιατί η τρέχουσα αντιστροφή αυτής της τάσης αποτελεί ένα σημαντικό ιστορικό γεγονός, πολύ πέρα από μια απλή σχολική ή εκπαιδευτική συζήτηση;
Μισέλ Ντεμουρζέ : Πρέπει να διευκρινίσουμε την ιδέα ότι αυτή η εξέλιξη ήταν απόλυτα γραμμική και καθολική για δύο αιώνες. Αυτό που ονομάζουμε φαινόμενο Φλιν είναι ένα φαινόμενο που παρατηρήθηκε κατά τον 20ό αιώνα σε χώρες που βίωσαν συνεχή βελτίωση στις συνθήκες υγείας, οικονομίας και εκπαίδευσης. Δεν είναι «φυσικός νόμος» της ανθρωπότητας, αλλά προϊόν ενός περιβάλλοντος που ευνοεί τη γνωστική ανάπτυξη: καλύτερη διατροφή, μείωση των παιδικών ασθενειών, μεγαλύτερη διάρκεια σχολικής φοίτησης, πολιτιστικός εμπλουτισμός, οικονομική σταθερότητα, αυξημένες γνώσεις κ.ο.κ.
Η ανθρώπινη νοημοσύνη εξαρτάται από αυτούς τους πολλαπλούς παράγοντες. Ιστορικά, για δεκαετίες, στις περισσότερες ανεπτυγμένες δυτικές χώρες, αυτοί οι παράγοντες εξελίχθηκαν προς θετική κατεύθυνση. Τα παιδιά μεγάλωσαν σε περιβάλλοντα που ήταν γενικά πιο ευνοϊκά από αυτά των γονιών τους. Και αυτό είχε ως αποτέλεσμα μια σταδιακή αύξηση της απόδοσης σε γνωστικά τεστ.
Ωστόσο, αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι πρωτοφανές για αυτές τις κοινωνίες: σε αρκετές δυτικές χώρες, αυτή η τάση σταμάτησε και στη συνέχεια άρχισε να αντιστρέφεται. Τα πρώτα ισχυρά μηνύματα προήλθαν από τις σκανδιναβικές χώρες, ιδίως τη Νορβηγία και τη Δανία, οι οποίες διαθέτουν εξαιρετικά ισχυρές βάσεις δεδομένων που παρακολουθούνται εδώ και αρκετές δεκαετίες. Το φαινόμενο παρατηρήθηκε στη συνέχεια και σε άλλες χώρες: το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ολλανδία, τις Ηνωμένες Πολιτείες... Είναι πλέον δύσκολο να αμφισβητηθεί.
Αυτό που καθιστά αυτή την τάση τόσο ανησυχητική είναι ότι επηρεάζει άμεσα το ανθρώπινο κεφάλαιο πάνω στο οποίο βασίζονται οι σύγχρονες οικονομίες μας. Μια προηγμένη κοινωνία βασίζεται στην ικανότητα του πληθυσμού της να κατανοεί πολύπλοκα συστήματα, να καινοτομεί, να επεξεργάζεται πληροφορίες, να παράγει γνώση και να διατηρεί υψηλό επίπεδο πνευματικής παραγωγικότητας. Για πολύ καιρό, οι δυτικές κοινωνίες θεωρούσαν αυτή τη γνωστική πρόοδο δεδομένη, σχεδόν αυτόματα. Σαν κάθε γενιά να γινόταν μηχανικά πιο αποτελεσματική από την προηγούμενη.
Αυτή η υπόθεση τώρα κλονίζεται.
Και πίσω από αυτή την αντιστροφή κρύβεται κάτι βαθιά ανησυχητικό: οι πλουσιότερες, πιο τεχνολογικά προηγμένες και πιο συνδεδεμένες κοινωνίες στην ιστορία αρχίζουν να παράγουν γενιές των οποίων οι θεμελιώδεις ικανότητες μειώνονται. Αυτό είναι ένα σημαντικό πολιτισμικό παράδοξο.
Στάφορντ: Κινδυνος για τη Δημοκρατία!
Atlantico : Όταν μιλάμε για γνωστική παρακμή και την αντιστροφή του φαινομένου Flynn, εννοούμε μια συνολική παρακμή της ανθρώπινης νοημοσύνης ή κυρίως την παρακμή ορισμένων δεξιοτήτων που ιστορικά εκτιμώνται από τα σχολεία και τα τυποποιημένα τεστ; Περιορίζεται η νοημοσύνη πραγματικά σε ποσοτικοποιήσιμα και μετρήσιμα κριτήρια ή μήπως αυτές οι εξελίξεις δείχνουν και μια άλλη μορφή προσαρμογής σε ένα βαθιά διαφορετικό γνωστικό και ψηφιακό περιβάλλον;
Μισέλ Ντεμουρζέ : Πρέπει να αποφύγουμε δύο παρανοήσεις. Η πρώτη θα ήταν να αρνηθούμε τα δεδομένα εξηγώντας ότι «οι νέοι είναι απλώς έξυπνοι με διαφορετικό τρόπο ». Η δεύτερη θα ήταν να ισχυριστούμε ότι όλη η ανθρώπινη νοημοσύνη καταρρέει ομοιόμορφα. Η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη.
Καταρχάς, η νοημοσύνη προφανώς δεν περιορίζεται σε μια απλή βαθμολογία IQ ή σε μερικά τυποποιημένα κριτήρια. Οι ανθρώπινες ικανότητες είναι πολύπλευρες: δημιουργικότητα, κοινωνική νοημοσύνη, προσαρμοστικότητα, αφηρημένη συλλογιστική και συναισθηματική νοημοσύνη. Επομένως, τα γνωστικά τεστ δεν αποτυπώνουν ποτέ πλήρως το φάσμα της ανθρώπινης νοημοσύνης.
