Διάλεξη 5 - Ο ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ ΙI - Β' ΜΕΡΟΣ:
Η τελευταία άμυνα όσων υπερασπίζονταν την υπερφυσική θρησκεία με οτιδήποτε άλλο πέρα από μία καθαρά συναισθηματική βάση, ήταν η ύπαρξη των θαυμάτων. Και υπήρξε ένας συγγραφέας στην Αγγλία που ανέλαβε να κατεδαφίσει οριστικά ολόκληρη την ιδέα των θαυμάτων. Αυτός ήταν ο Ντέιβιντ Χιουμ[1], ένας Σκωτσέζος, για τον οποίο θα μιλήσουμε αργότερα ως εξαιρετικά σημαντικό για ολόκληρη τη σύγχρονη φιλοσοφία μας. Και είναι ενδιαφέρον ότι αυτό το εγχειρίδιο περί νεότερης σκέψεως[2], γραμμένο τη δεκαετία του ’20 από έναν τυπικό διαφωτισμένο άνθρωπο [τον Ράνταλ], ο οποίος είναι πολύ ακριβής στις παραπομπές του και στην ανάλυση των ιδεών, είναι ο ίδιος σε μεγάλο βαθμό προϊόν όλων αυτών των ιδεών. Έτσι, για εκείνον ο Χιουμ αποτελεί σχεδόν το απόλυτο μέτρο. Λέει:
«Στο περίφημο “Δοκίμιό του περί Θαυμάτων”, το 1748, απέδειξε τόσο πειστικά —ώστε έκτοτε σπανίως το έχουν αμφισβητήσει ευφυείς άνθρωποι— ότι ένα θαύμα, με την έννοια ενός υπερφυσικού γεγονότος ως σημείου της θεϊκότητας εκείνου που το επιτελεί, δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να τεκμηριωθεί. Ακόμη και αν μπορούσε να αποδειχθεί ότι τα καταγεγραμμένα γεγονότα πράγματι συνέβησαν, ότι ήταν υπερφυσικά και ότι επαρκούσαν για να θεμελιώσουν μία θρησκεία, και πάλι είναι αδύνατον να αποδειχθεί κάτι τέτοιο».
Και παραθέτει τον ίδιο τον Χιουμ, ο οποίος λέει:
Διάλεξη 5 - Ο ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ ΙI - Α' ΜΕΡΟΣ:
Ντεϊσμός
Καταρχάς, υπήρξε το κίνημα του Ντεϊσμού, το οποίο είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό φαινόμενο ολόκληρου του 18ου αιώνα. Η βασική ιδέα του Ντεϊσμού είναι ότι ο Θεός υπάρχει, αλλά είναι ουσιαστικά άνευ σημασίας. Δηλαδή, ο Θεός δημιουργεί τον κόσμο και κατόπιν αποσύρεται. Από εκείνη τη στιγμή και έπειτα, ο κόσμος δεν έχει πλέον καμία σχέση με τον Θεό. Ο ίδιος ο Νεύτων πίστευε ότι δεν μπορούσε να υπολογίσει τα πάντα με απόλυτη ακρίβεια, όπως για παράδειγμα τις τροχιές των κομητών και παρόμοια φαινόμενα. Είχε έτσι την ιδέα ότι το σύμπαν μοιάζει με ένα μεγάλο ρολόι, το οποίο ο Θεός κατασκεύασε, αποσύρθηκε και κατά διαστήματα χρειάζεται να επανεμφανίζεται για να το διορθώνει, να το «κουρδίζει» ξανά. Αργότερα όμως οι αστρονόμοι είπαν ότι αυτό δεν είναι αλήθεια. Υπάρχει, όπως υποστήριξαν, μια ενοποιημένη θεωρία που μπορεί να εξηγήσει τα πάντα, συμπεριλαμβανομένων των κομητών και όλων των φαινομενικά ακανόνιστων κινήσεων. Έτσι, ο Θεός είναι αναγκαίος μόνο στην αρχή.
4η Διάλεξη - Α' ΜΕΡΟΣ - Ο ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ Ι
Εισαγωγή
Τώρα φτάνουμε στην περίοδο που βρίσκεται ανάμεσα στην Αναγέννηση και στους νεότερους χρόνους και έχει μια δική της, ξεχωριστή ουσία. Σε ένα από τα κλασικά έργα γι’ αυτή την περίοδο με τίτλο Το Ευρωπαϊκό Πνεύμα[1] ο Πωλ Χάζαρντ δηλώνει: Σ’ αυτή την περίοδο
«…έλαβε χώρα μια ηθική σύγκρουση στην Ευρώπη. Το διάστημα ανάμεσα στην Αναγέννηση —της οποίας αποτελεί άμεσο απόγονο— και τη Γαλλική Επανάσταση, για την οποία σφυρηλατούσε τα όπλα της, συνιστά μια εποχή που δεν υπολείπεται καμίας άλλης σε ιστορική σημασία».
Αυτή είναι η κλασική εποχή της νεότερης Ευρώπης. Ο συγγραφέας συνεχίζει:
«Ο κλασικός νους, έχοντας τη συνείδηση της δύναμής του, αγαπά την σταθερότητα, μάλιστα, αν ήταν δυνατόν, θα ήταν ο ίδιος σταθερότητα. Τώρα που η Αναγέννηση και η Μεταρρύθμιση —τι μεγάλες περιπέτειες!— είχαν τελειώσει, είχε έρθει ο καιρός για έναν διανοητικό απολογισμό, για μια πνευματική “αναδίπλωση”. Η πολιτική, η θρησκεία, η κοινωνία, η τέχνη — όλα είχαν σωθεί από τα νύχια των αρπακτικών επικριτών. Η ναυαγισμένη βάρκα της ανθρωπότητας είχε επιτέλους βρει λιμάνι. Μακάρι να έμενε εκεί για πολύ! Πολύ! Μάλιστα, ας έμενε εκεί για πάντα! Η ζωή ήταν τώρα κάτι κανονικό, καλοτακτοποιημένο. Γιατί λοιπόν να βγει κανείς έξω από αυτό το ευτυχές περίβλημα και να κινδυνεύσει με συναντήσεις που θα μπορούσαν να ταράξουν τα πάντα; Το Μεγάλο Πέραν κοιταζόταν με ανησυχία· θα μπορούσε να περιέχει κάποια δυσάρεστα απρόοπτα. Μάλιστα, θα ήθελαν τον ίδιο τον Χρόνο να τον σταματήσουν, αν μπορούσαν να ανακόψουν την πορεία του. Στις Βερσαλλίες, ο επισκέπτης σχημάτιζε την εντύπωση ότι ακόμη και τα νερά είχαν παγώσει στη ροή τους· πιασμένα και τιθασευμένα, στέλνονταν ξανά προς τα πάνω, και πάλι, σαν να προορίζονταν να υπηρετούν αυτό το καθήκον για πάντα».
Η περίοδος ανάμεσα στην Αναγέννηση και στους νεότερους χρόνους είναι η πρώτη πραγματική προσπάθεια να γίνει μια αρμονική σύνθεση όλων των νέων δυνάμεων που είχαν απελευθερωθεί από τον μεσαιωνικό και αναγεννησιακό και μεταρρυθμισμένο άνθρωπο. Αλλά η προσπάθεια αυτή ήταν να γίνει χωρίς να χαθεί ένα πνευματικό υπόβαθρο κάποιου είδους χριστιανισμού. Γι’ αυτό και είναι εντελώς διαφορετική από αυτό που επιχειρείται σήμερα: η σύνθεση χωρίς χριστιανισμό, ή μάλλον με χριστιανισμό πολύ πιο “αραιωμένο”. Θα εξετάσουμε διάφορες πλευρές αυτής της αρμονίας και θα βρούμε επίσης τους λόγους για τους οποίους δεν μπόρεσε να διαρκέσει.
Η πρώτη όψη αυτής της νέας κλασικής εποχής, αυτής της νέας αρμονίας, είναι η κυριαρχία της επιστημονικής κοσμοθεωρίας, η οποία έλαβε τη μορφή της “κοσμικής μηχανής” του Ισαάκ Νεύτωνα[2] (πέθανε, νομίζω, στη δεκαετία του 1720· το μεγάλο του βιβλίο κυκλοφόρησε στη δεκαετία του 1690).
«Η εποχή του Νεύτωνα —η πρώιμη εποχή του Διαφωτισμού— είναι όταν η επιστήμη και η ορθολογική θρησκεία έμοιαζαν να συμφωνούν ότι όλα ήταν σωστά με τον κόσμο, και οι τέχνες άνθισαν με τρόπο που δεν θα άνθιζαν ποτέ ξανά στη Δύση. Πριν από αυτή την εποχή η Δύση είχε γνωρίσει αρκετούς αιώνες διανοητικής ζύμωσης, ακόμη και χάους, καθώς η μεσαιωνική ρωμαιοκαθολική σύνθεση κατέρρεε και νέες δυνάμεις έκαναν αισθητή την παρουσία τους και οδηγούσαν σε θερμές αντιπαραθέσεις και αιματηρούς πολέμους».
Νεαροί Αρχιμανδρίτες με ύφος δεσποτικό: όταν ο τίτλος προηγείται της ωριμότητας
Του Σωτήρη Μ. Τζούμα
Υπάρχουν νέοι κληρικοί που τους συναντάς και χαίρεσαι. Με σεμνότητα, μόρφωση, διάθεση προσφοράς και έναν λόγο που σε αναπαύει. Βλέπεις στο πρόσωπό τους την ελπίδα και το μέλλον της Εκκλησίας και θέλεις να τους στηρίξεις, να τους βοηθήσεις.
Υπάρχουν, όμως, και εκείνοι που, προτού αποκτήσουν πνευματικό ανάστημα, με το που θα φορέσουν το επανωκαλλύμαυχο και θα κρατήσουν μία ή δύο φορές το δεσποτικό μπαστούνι. έχουν αποκτήσει και διοικητικό ύφος. Προτού μάθουν να ακούν, απαιτούν να ακούγονται. Και προτού καταλάβουν πόσο βαριά είναι η ευθύνη της ιερωσύνης, συμπεριφέρονται σαν να τους ανήκει ήδη ένα κομμάτι της εκκλησιαστικής εξουσίας.
Οι συγκεκριμένοι κληρικοί δεν βλέπουν την ένταξή τους στην Εκκλησία ως λειτούργημα και αποστολή αλλά ως μέσον ανέλιξης.
Αυτή η νοοτροπία πληγώνει την Εκκλησία. Η ηλικία από μόνη της δεν αποτελεί ούτε ελάττωμα ούτε εγγύηση αρετής. Η έπαρση, όμως, γίνεται ιδιαίτερα αποκρουστική όταν εμφανίζεται ντυμένη με το ράσο και ζητεί σεβασμό όταν με τη συμπεριφορά της καθημερινά ακυρώνει την πορεία της.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν το οφφίκιο του Αρχιμανδρίτη αντιμετωπίζεται ως βεβαίωση μελλοντικής προαγωγής. Όταν ο νέος κληρικός αρχίζει να μετρά ποιος προηγείται στις τελετές, ποιος στέκεται πλησιέστερα στον επίσκοπο και ποιος διαθέτει καλύτερες προσβάσεις, πριν αναρωτηθεί τι πρόσφερε στην Εκκλησία, ποιον άνθρωπο βοήθησε, ποιον πόνο ανακούφισε και ποια ευθύνη ανέλαβε χωρίς να περιμένει αντάλλαγμα.
Του Μητροπολίτη Ζαπορόζιε Λουκά
Η αλλοίωση της συνοδικότητας και η αυταρχική επιβολή του Φαναρίου (σσ. πολύ σωστά όσα επισημαίνετε, αλλά μαζί με το Φανάρι συμβαδίζει και η Μόσχα, σεβασμιώτατε. Στην Εκκλησία της Ρωσίας συμβαίνει ακριβώς το ίδιο όπου ο πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος δεν αποδέχεται καμία κριτική. Έσπευσε μάλιστα με τον Πάπα στην Αβάνα να (απο)δείξει το δικό του πρωτείο).
Έχουν περάσει δέκα χρόνια από τον Ιούνιο του 2016, όταν στην Κρήτη συγκεντρώθηκαν οι αντιπροσωπείες έντεκα από τις δεκαπέντε κατά τόπους Ορθόδοξες Εκκλησίες.
Τέσσερις Εκκλησίες δεν προσήλθαν στη συνάντηση.
Πρόκειται για την Εκκλησία της Αντιοχείας, τη Ρωσική, τη Βουλγαρική και τη Γεωργιανή Εκκλησία.
Η Σύνοδος αυτή προετοιμαζόταν επί περισσότερο από μισό αιώνα και, σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασμό, επρόκειτο να είναι Πανορθόδοξη. Δυστυχώς, δεν κατέστη τέτοια.
Η Ορθοδοξία ποτέ δεν μέτρησε την αλήθεια με αριθμητικές πράξεις, γνωρίζει όμως καλά την ιστορία των Συνόδων.
Στις Συνόδους οι Πατέρες διαφωνούσαν, ήλεγχαν ο ένας τον άλλον και επιχειρούσαν να πείσουν αλλήλους.
Η Σύνοδος στην Ορθοδοξία δεν είναι μια παρέλαση, αλλά ένας τόπος διαλόγου, όπου η Εκκλησία αναζητεί την ομοφωνία και διαφυλάσσει την καθαρότητα της πίστεως.
Η ομοφωνία που επιτυγχάνεται με πιέσεις δεν έχει μεγαλύτερη αξία από μια υπογραφή που τίθεται υπό εξαναγκασμό.
Εκείνο που ανησυχεί περισσότερο τους επικριτές των γεγονότων της Κρήτης δεν είναι κάποια μεμονωμένη φράση ενός κειμένου ούτε κάποιο σημείο στίξης.
Αυτό που τους ανησυχεί είναι το περιεχόμενο ορισμένων κειμένων που εγκρίθηκαν και τα οποία, κατά την άποψή τους, αντιβαίνουν στη διδασκαλία της Εκκλησίας, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο έγιναν όλα αυτά.
Τα κείμενα είχαν συμφωνηθεί εκ των προτέρων μέσω μιας κλειστής διαδικασίας, οι τροπολογίες απορρίπτονταν εφόσον δεν προέρχονταν από το Φανάρι, ενώ η απουσία τεσσάρων Εκκλησιών δεν οδήγησε ούτε σε αναβολή της Συνόδου ούτε σε αλλαγή της ημερήσιας διάταξης ούτε σε αναβολή της τελικής ψηφοφορίας.
Φωτογραφία: ΕΟΔ3η Διάλεξη - Ε’ ΜΕΡΟΣ - Επιστήμη
Η Αναγέννηση όσο και η Μεταρρύθμιση, παρότι είναι τα πιο εντυπωσιακά κινήματα αυτής της περιόδου, στην πραγματικότητα δεν είναι τα πιο σημαντικά. Απλώς συνεχίζουν το έργο της διάλυσης που είχαν αρχίσει οι Μεσαιωνικοί χρόνοι, τη διάλυση της Ορθόδοξης Χριστιανοσύνης. Και τα δύο μάλιστα εμπόδισαν το κύριο κίνημα της εποχής της Αναγέννησης, δηλαδή την άνοδο της σύγχρονης επιστημονικής κοσμοθεωρίας. Ο ανθρωπισμός την εμπόδισε επειδή ήταν απορροφημένος από τα αρχαία κείμενα και πίστευε ότι οι αρχαίοι ήταν σοφότεροι από τους νεότερους· και ο Προτεσταντισμός την εμπόδισε εξαιτίας του στενού δογματισμού του. Η άνοδος όμως της νέας επιστήμης είναι το πραγματικά καινούργιο και σημαντικό φαινόμενο αυτής της περιόδου, και αυτό θα έχει τις μεγάλες συνέπειες στους επόμενους αιώνες.
Η επιστήμη έγινε σημαντική επειδή ο άνθρωπος, έχοντας απελευθερωθεί από την Ορθόδοξη Παράδοση, έστρεψε πλέον την προσοχή του προς τον εξωτερικό κόσμο. Αυτή η στροφή προς τον κόσμο πήρε μερικές φορές μορφές κατάφωρα ειδωλολατρικές και ανήθικες. Αλλά η κοσμικότητα αυτή εκδηλώθηκε επίσης με την άνοδο της βιομηχανίας και του καπιταλισμού και με το κύμα εξερευνήσεων, την ανακάλυψη της Αμερικής κ.ο.κ. Αυτές οι κινήσεις ήταν που θα άλλαζαν το πρόσωπο της γης στους αιώνες που θα ακολουθούσαν. Θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για το «ζυμάρι» της κοσμικότητας που έμελλε να διαποτίσει ολόκληρο τον κόσμο και να του δώσει τη σημερινή του νοοτροπία, η οποία στερείται εντελώς την παραδοσιακή ορθόδοξη αίσθηση του φόβου του Θεού και είναι, στην πραγματικότητα, κυριευμένη από την ελαφρότητα.
Ο Προτεσταντισμός είναι γεμάτος από αυτό το πνεύμα, κάτι που μπορεί να παρατηρήσει κανείς αν συγκρίνει τη συμπεριφορά ενός προτεστάντη πάστορα με εκείνη ενός ορθόδοξου ιερέα. Ο καθολικός ιερέας επίσης έχει αυτό το κοσμικό ύφος· και ορθόδοξοι ιερείς που χάνουν το άρωμα της Ορθοδοξίας πέφτουν στο ίδιο ανάλαφρο, «τζαζ», σύγχρονο αίσθημα, την επιρροή δηλαδή της κοσμικότητας. Αυτή η επιρροή είναι που κάνει δυνατά πράγματα όπως η Ντίσνευλαντ, πράγματα που οποιοσδήποτε λογικός άνθρωπος του Μεσαίωνα ή της Αναγέννησης, και πολύ περισσότερο μέσα στην παραδοσιακή χριστιανική κοινωνία, θα θεωρούσε παραλογισμό.
ΜΝΗΜΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΟΥ ΛΟΥΚΑ [:Λουκά 10,16-21]
ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΚΥΡΙΛΛΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ
«῾Ο ἀκούων ὑμῶν ἐμοῦ ἀκούει, καὶ ὁ ἀθετῶν ὑμᾶς ἐμὲ ἀθετεῖ· ὁ δὲ ἐμὲ ἀθετῶν ἀθετεῖ τὸν ἀποστείλαντά με. ῾Υπέστρεψαν δὲ οἱ ἑβδομήκοντα μετὰ χαρᾶς λέγοντες· Κύριε, καὶ τὰ δαιμόνια ὑποτάσσεται ἡμῖν ἐν τῷ ὀνόματί σου (: Διότι όποιος ακούει εσάς και υπακούει σε σας, ακούει Εμένα και υπακούει σε Εμένα. Και όποιος παρακούει εσάς, παρακούει Εμένα. Κι εκείνος που παρακούει Εμένα, παρακούει τον Θεό, που με έστειλε στον κόσμο. Κάθε, λοιπόν, παρακοή και περιφρόνηση που θα δείξουν οι άνθρωποι σε σας είναι σαν να την δείχνουν στον Ίδιο τον επουράνιο Θεό. Επέστρεψαν από την περιοδεία τους οι εβδομήντα μαθητές με χαρά και έλεγαν: “Κύριε, ακόμη και τα δαιμόνια υποτάσσονται σε μας με την επίκληση του ονόματός Σου”)» [Λουκά 10,17].
Για να μην νομίζουν, δηλαδή, ότι με δική τους θέληση προσήλθαν στο κήρυγμα, το επιβεβαίωνε η χάρη του Πνεύματος που δόθηκε σε αυτούς. Γιατί όταν ακολουθούσε τον λόγο το θαύμα, δεν μπορούσε να ισχύσει εναντίον τους κανένας τρόπος συκοφαντίας. Χαίρονταν επειδή αξιώνονταν να κάνουν θαύμα και να υποτάσσουν τα δαιμόνια.
«Εἶπε δὲ αὐτοῖς· ἐθεώρουν τὸν σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα (:Τους είπε τότε: “Από τότε που άρχισα το έργο μου, αλλά και όταν σας έστειλα σε περιοδεία, και τώρα που ήλθατε και μου αναγγέλλετε τις εκδιώξεις αυτές των δαιμόνων, έβλεπα τον σατανά να χάνει την εξουσία του και τη δύναμή του˙ τον έβλεπα να πέφτει συντριμμένος κάτω από το ύψος της εξουσίας του και από τις ανώτερες σφαίρες του εναέριου κόσμου, απ’ όπου ασκούσε την κυριαρχία του. Και να πέφτει τόσο απότομα και φανερά και με τόσο πάταγο, όπως πέφτει η αστραπή”)» [Λουκά 10,18].
Το ότι έπεσε σαν αστραπή, φανερώνει ότι αυτός κατέπεσε από ψηλά στη γη, από τη δόξα στην ατίμωση, από τη δύναμη σε αδυναμία. Γιατί πριν από την οικονομία του Σωτήρα επικράτησε στη γη και προσκυνήθηκε σχεδόν από όλους. Και τότε έπεσε σαν αστραπή, αυτός που είχε προσκυνητές του όλους εκείνους που παραπλανήθηκαν, και τοποθετήθηκε κάτω από τα πόδια εκείνων που τον προσκυνούσαν· γιατί αυτό υποδηλώνει το: «Ἰδοὺ δίδωμι ὑμῖν τὴν ἐξουσίαν τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, καὶ οὐδὲν ὑμᾶς οὐ μὴ ἀδικήσῃ (:Ιδού, εγώ σας δίνω τώρα εξουσία εναντίον του σατανά πολύ μεγαλύτερη απ’ όση σας έδωσα όταν σας έστειλα να κηρύξετε. Σας δίνω εξουσία να νικάτε και να ποδοπατάτε όλα τα όργανα του σατανά, που σαν φίδια και σκορπιοί επιβουλεύονται και χύνουν το δηλητήριό τους ύπουλα στις ψυχές των ανθρώπων, για να τις νεκρώσουν. Σας δίνω εξουσία να κατανικάτε όλη τη δύναμη που διαθέτει ο εχθρός του ανθρώπου, ο σατανάς. Κι έτσι κανένα μέσο να μην τελεσφορεί απ’ όσα θα χρησιμοποιεί για να παρεμποδίσει το έργο σας. Κι απ’ όσα μηχανεύεται εναντίον σας, τίποτε δεν θα σας ζημιώσει ούτε θα σας βλάψει)» [Λουκά 10,19], ονομάζοντας «φίδια και σκορπιούς» τους δαίμονες.
ΛΟΥΚΑ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΟΥ [:Κολ. 4,5-11]
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΕΡΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ
«Ἐν σοφίᾳ περιπατεῖτε πρὸς τοὺς ἔξω, τὸν καιρὸν ἐξαγοραζόμενοι. ὁ λόγος ὑμῶν πάντοτε ἐν χάριτι, ἅλατι ἠρτυμένος, εἰδέναι πῶς δεῖ ὑμᾶς ἑνὶ ἑκάστῳ ἀποκρίνεσθαι(: Να συμπεριφέρεστε με σύνεση στους ανθρώπους που είναι έξω απ’ την Εκκλησία, αξιοποιώντας τις ευκαιρίες που σας παρουσιάζονται για να κάνετε το καλό. Ο λόγος σας να είναι πάντοτε χαριτωμένος, αρτυμένος με το αλάτι της συνέσεως, ώστε να είναι βέβαια ευχάριστος, όχι όμως και βρώμικος˙ να ξέρετε πώς πρέπει να αποκρίνεστε στον καθένα)»[Κολ.4,5-6].
Αυτό που ο Χριστός έλεγε προς τους μαθητές Του, αυτό και ο Παύλος συμβουλεύει τώρα. Και τι έλεγε ο Χριστός; «Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων· γίνεσθε οὖν φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί (:Να λοιπόν, Εγώ ο Κύριός σας σάς αποστέλλω για να είστε σαν πρόβατα ήμερα ανάμεσα σε αιμοβόρους λύκους, με τους οποίους μοιάζουν οι εχθροί του ευαγγελίου, οι οποίοι είναι κυριευμένοι από τα άγρια πάθη της σάρκας. Αφού λοιπόν τόσο δεινή θα είναι η θέση σας, φροντίστε να είστε φρόνιμοι σαν τα φίδια, ώστε να μην εκθέτετε τον εαυτό σας σε ανωφελείς και ανόητους κινδύνους, και άκακοι και απλοί σαν τα περιστέρια)» [Maτθ.10,16]. Δηλαδή, «να είστε προσεκτικοί και προφυλακτικοί για τον εαυτό σας, χωρίς να δίνετε σε αυτούς καμία αφορμή εναντίον σας». Γι'αυτό λοιπόν επιμένει, «προς τους έξω της Εκκλησίας», για να μάθουμε ότι δεν μας χρειάζεται τόση ασφάλεια προς της Εκκλησίας τα μέλη, όση προς τους έξω. Γιατί όπου υπάρχουν αδελφοί, υπάρχει και συγνώμη πολλή και αγάπη. Πρέπει βέβαια να υπάρχει και εδώ ασφάλεια, πολύ περισσότερο όμως έξω, γιατί δεν είναι το ίδιο να βρισκόμαστε ανάμεσα σε εχθρούς και αντιπάλους, και ανάμεσα σε φίλους.
Του Σωτήρη Μ. Τζούμα
Η αγωνία για την Ιερά Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά είναι δικαιολογημένη. Οι καταγγελίες για πιέσεις προς τη Σιναϊτική Αδελφότητα απαιτούν διερεύνηση. Και το αίτημα να γνωστοποιηθούν οι όροι οποιασδήποτε συμφωνίας αφορά το μέλλον της ιστορικής Μονής είναι απολύτως εύλογο.
Όμως η νέα παρέμβαση του Αρχιεπισκόπου πρώην Σινά Δαμιανού γεννά και ένα ερώτημα που ο ίδιος δεν μπορεί να παρακάμπτει: τόσα χρόνια που είχε την ευθύνη της Μονής, τι έκανε για να αποτρέψει τη σημερινή κατάσταση;
Διότι το Σινά δεν απέκτησε χθες προβλήματα. Η υπόθεση έχει παρελθόν, διαδρομή και χειρισμούς που πρέπει να εξεταστούν. Και όποιος επικαλείται τη μακρά διακονία του ως τεκμήριο προσφοράς οφείλει να δέχεται ότι η ίδια αυτή διάρκεια συνεπάγεται και αυξημένη ευθύνη.
Στη δήλωσή του, ο πρώην Σινά χρησιμοποιεί ιδιαίτερα βαριές εκφράσεις. Μιλά για σύγχρονους «Εφιάλτες», καταγγέλλει προσπάθεια εξουδετέρωσης της φωνής του και υποστηρίζει ότι οι μοναχοί δέχονται πιέσεις και απειλές προκειμένου να υπογράψουν συμφωνία. Αρνείται, παράλληλα, ότι αναγνώρισε ιδιοκτησία του αιγυπτιακού κράτους ή ότι προέβη σε δικαστική ομολογία, αναφέροντας ότι απέστειλε εξώδικο στην εφημερίδα «Το Βήμα» που τα έγραψε όλα αυτά.
Πρόκειται για τις θέσεις και τις καταγγελίες του ίδιου. Η σοβαρότητά τους επιβάλλει συγκεκριμένες απαντήσεις και τεκμηρίωση. Οι χαρακτηρισμοί, όσο ηχηροί και αν είναι, δεν υποκαθιστούν τα έγγραφα ούτε αποδεικνύουν από μόνοι τους τις προθέσεις όσων κατονομάζονται ή υπονοούνται.
Και εδώ ακριβώς αρχίζει η ευθύνη του Δαμιανού.
Ο ίδιος προβάλλει τα 65 χρόνια διακονίας του στο Σινά, εκ των οποίων τα 52 ως ηγούμενος. Πρόκειται για περισσότερο από μισό αιώνα διοίκησης. Ένα τόσο μεγάλο διάστημα δεν επιτρέπει στον επικεφαλής ενός θεσμού να εμφανίζεται εκ των υστέρων μόνο ως καταγγέλλων, χωρίς να παρουσιάζει τον δικό του απολογισμό.
Της Ευαγγελίας Καρεκλάκη
Ξεφυλλίζοντας τις χιλιάδες σελίδες του παραπεμπτικού βουλεύματος για την κλινική υποβοηθούμενης αναπαραγωγής των Χανίων θαρρείς πως διαβάζεις ένα σκοτεινό δικαστικό θρίλερ με στοιχεία κοινωνικού δράματος και ηθικής κατάρρευσης. Είναι μία υπόθεση που έχει όλα τα χαρακτηριστικά μιας διεθνούς παραγωγής true crime ντοκιμαντέρ που καθηλώνει…
“Αυτή των 24 ετών να μπει κατευθείαν εβρυομεταφορά… Βιαζόμαστε”
Διέκοψαν άρον-άρον τη φαρμακευτική αγωγή που χορηγούσαν σε νεαρή Ρουμάνα την οποία προόριζαν για δότρια ωαρίων προκειμένου τελικά να την προετοιμάσουν για παράνομη κυοφορία καθώς υπήρχε βιασύνη λόγω …παραγγελίας. Η κοπέλα είναι μόλις 24 ετών και δεν επιτρέπεται εκ του νόμου να μπει σε τέτοια διαδικασία αλλά αυτό μάλλον είναι …λεπτομέρεια για τους κατηγορούμενους.
Αποκαλυπτική είναι η συνομιλία, σύμφωνα με το παραπεμπτικό βούλευμα, ανάμεσα στον βασικό κατηγορούμενο και ιδιοκτήτη της κλινικής με συγκατηγορούμενη του που “έδενε και έλυνε” εκεί μέσα, βάσει τα όσα της αποδίδονται. “Αυτή των 24 ετών, μπορεί να έρθει κατευθείαν… μπορεί να μπει κατευθείαν στις μεταφορές. Να μην πάμε για δωρεά. Να πάει κατευθείαν εμβρυομεταφορά. Δεν βαριέσαι. Γιατί βιαζόμαστε…” είναι φράσεις που αποδίδονται στο στόμα του κατηγορούμενου γιατρού.
Φωτογραφία: ΕΟΔ3η Διάλεξη - Γ’ ΜΕΡΟΣ - Δεισιδαιμονία
Κάτι που σπάνια επισημαίνεται (επειδή όταν μιλάμε για την Αναγέννηση τα βιβλία συνήθως λένε ότι πρόκειται για την αρχή του σύγχρονου “διαφωτισμού”, όταν οι δεισιδαιμονίες του Μεσαίωνα και των “σκοτεινών αιώνων” αρχίζουν να εγκαταλείπονται) είναι κάτι εξαιρετικά σημαντικό για την εποχή αυτή: ότι συνοδεύεται από αύξηση της δεισιδαιμονίας. Είναι η μεγάλη εποχή της αστρολογίας (με διασημότερο τον Νοστράδαμο[1]), της αλχημείας (Παράκελσος[2] και άλλοι), και της μαγείας / μαγγανείας.
Ο Μπούρκχαρτ έχει και εδώ ένα σχετικό σχόλιο, στο κεφάλαιο με τίτλο “Η ανάμιξη αρχαίας και νέας δεισιδαιμονίας”. Γράφει: «…με έναν άλλο τρόπο… η αρχαιότητα άσκησε μια επικίνδυνη επιρροή. Χάρισε στην Αναγέννηση τις δικές της μορφές δεισιδαιμονίας. Κάποια ψήγματα αυτών είχαν επιβιώσει στην Ιταλία καθ’ όλο τον Μεσαίωνα, και η αναβίωση του συνόλου διευκολύνθηκε έτσι ακόμη περισσότερο».
Και όμως, είναι στην περίοδο της Αναγέννησης που η δεισιδαιμονία αυτή άρχισε πραγματικά να προβάλλεται. Και συνεχίζει: «Στις αρχές του 13ου αιώνα, η δεισιδαιμονία αυτή» —η αστρολογία, που είχε γνωρίσει μεγάλη άνθηση στην αρχαιότητα— «εμφανίστηκε ξαφνικά στο προσκήνιο της ιταλικής ζωής».
13ος αιώνας, δηλαδή η ίδια περίοδος των ύστερων Μεσαιωνικών χρόνων.
«Ο αυτοκράτορας Φρειδερίκος Β΄[3] ταξίδευε πάντοτε με τον αστρολόγο του, τον Θεόδωρο· και ο Ετσελίνο ντα Ρομάνο[4] με μια μεγάλη, καλοπληρωμένη αυλή από τέτοιους ανθρώπους, ανάμεσά τους τον περίφημο Γκουίντο Μπονάττο[5] και τον μακρυγένη Σαρακηνό Παύλο[6] της Βαγδάτης. Σε όλες τις σημαντικές του επιχειρήσεις εκείνοι του όριζαν την ημέρα και την ώρα· και οι γιγάντιες αγριότητες στις οποίες επιδόθηκε ίσως να ήταν εν μέρει πρακτικά συμπεράσματα από τις προφητείες τους. Σύντομα κάθε ενδοιασμός σχετικά με το να συμβουλεύονται τα άστρα έπαψε να υπάρχει».
Αξίζει να σημειωθεί ότι στην Ορθοδοξία οι Πατέρες είναι κάθετα αντίθετοι προς αυτά.
«Σύντομα κάθε ενδοιασμός έπαψε. Όχι μόνο οι ηγεμόνες, αλλά και οι ελεύθερες πόλεις είχαν τους τακτικούς αστρολόγους τους· και στα πανεπιστήμια, από τον 14ο έως τον 16ο αιώνα, διορίζονταν καθηγητές αυτής της ψευδο-επιστήμης, που δίδασκαν δίπλα στους αστρονόμους. Ήταν γνωστό ότι ο Αυγουστίνος και άλλοι Πατέρες της Εκκλησίας είχαν πολεμήσει την αστρολογία, αλλά οι παρωχημένες αντιλήψεις τους απορρίπτονταν με άνετη περιφρόνηση».
Η ΕΟΔ συνεχίζει να δημοσιεύει τις 13 διαλέξεις του π. Σεραφείμ Ρόουζ σε μετάφραση του Γεώργιου Τρακάκη, Επιστήμονα Υλικών Δρ. Επιστήμης και Τεχνολογίας Πολυμερών, Πάτρα. Ένα Ορθόδοξο Μάθημα Επιβίωσης: κατανοώντας την αποστασία του Δυτικού πολιτισμού μέσα από την Ορθόδοξη πίστη.
3η Διάλεξη - Α’ ΜΕΡΟΣ - Εισαγωγή
Η ζωή του Αγίου Παύλου της Όμπνορα [1], μας δίνει μια εικόνα ενός πολιτισμού που είναι ακριβώς το αντίθετο από τον πολιτισμό τον οποίο μελετάμε τώρα, τον δυτικό πολιτισμό μετά το Σχίσμα, από τον Μεσαίωνα και εξής. Στους παραδοσιακούς ορθόδοξους πολιτισμούς, όπως αυτόν της Ρωσίας, παρόμοια γεγονότα επαναλαμβάνονται: βαρβαρικές επιδρομές, μοναστήρια που καταστρέφονται, η μοναχική ζωή να ανθίζει σε κάποια εποχή και να χαλαρώνει σε άλλη, για να ανθίσει πάλι. Οι Άγιοι αναδεικνύονται, ο διάβολος επιτίθεται συνεχώς· υπάρχουν εισβολές από έξω. Και όλα αυτά συμβαίνουν χωρίς να διαταράσσουν τη βασική αρμονία και ισορροπία του πολιτισμού. Το ίδιο ισχύει και για το Βυζάντιο. Το ίδιο ίσχυε και στη Δύση πριν από την περίοδο του Σχίσματος.
Δεν υπάρχει τίποτε που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «καινούργιο», διότι αφότου κηρύχθηκε ο Χριστιανισμός, αφότου ήρθε ο Χριστός και ίδρυσε την Εκκλησία Του, δεν υπάρχει πλέον τίποτε νέο. Αυτή είναι η προετοιμασία για το τέλος του κόσμου, και οι άνθρωποι που έχουν διαπεραστεί από τις αρχές της Ορθόδοξης Παραδόσεως δεν περιμένουν κάτι νέο μέσα σε αυτόν τον κόσμο.
Στη Δύση όμως, αντιθέτως —αρχίζοντας ήδη από τα πρώτα μεσαιωνικά χρόνια που είδαμε στην προηγούμενη διάλεξη: το Σχολαστικισμό, τον Φραγκίσκο της Ασίζης, τον Ιωακείμ του Φιόρε, την είσοδο του ρομαντισμού στη θρησκεία, τις νέες πολιτικές ιδέες— υπάρχει ήδη η ιδέα ότι κάτι νέο συμβαίνει. Ο Χριστιανισμός «βελτιώνεται». Υπάρχει μια αναζήτηση κάποιου «νέου χριστιανισμού», αν και δεν χρησιμοποιούν ακόμη αυτή τη φράση. Και αυτή η έμφαση αυξάνει στην περίοδο που μελετούμε τώρα: την Αναγέννηση, την περίοδο μετά τον Μεσαίωνα, περίπου στο 1300–1600. Σε αυτή την περίοδο θα δούμε ότι ό,τι άρχισε στον Μεσαίωνα, τώρα γίνεται επιδημία. Και εμφανίζονται πράγματα εντελώς νέα στην ιστορία της ανθρωπότητας· ή αν υπήρχαν πριν, τώρα φθάνουν σε ένα εντελώς νέο επίπεδο.
Άγ. Παΐσιος: "Μετὰ ἀπό αὐτά εἶπε καί στήν Ἐκκλησία ὁ Πατήρ: «ὁποῖος θά πῆ καλημέρα τοῦ Κουψῆ, νά τό ξέρη ὅτι θὰ βγῆ ἄλειωτος»". Εμείς γιατί όχι μόνο καλημέρα λέμε στους Οικουμενιστές, αλλά τους θεωρούμε και άξιους ποιμένες;
Ὁ Ἅγιος Ἀρσένιος γιά τούς προτεστάντες
Γράφει ὁ Ὅσιος Παΐσιος στήν βιογραφία τοῦ Ἁγίου Ἀρσενίου τοῦ Καππαδόκη:
«Ἐπειδὴ ὁ Πατήρ εἶχε μεγάλη Ὀρθόδοξη εὐαισθησία, αἰσθανόταν πολύ βαθιά τήν μεγάλη εὐθύνη τοῦ ποιμνίου του καί ἐπαγρυπνοῦσε πῶς νά τό προφυλάξη καί ἀπό τούς προβατόσχημους λύκους, τούς προτεστάντες οἱ ὁποῖοι ἔκαναν προπαγάνδα στήν Ἀνατολή μέ τούς δασκάλους πού ἔστελναν νά κάνουν προσηλυτισμό, γι᾽ αὐτό ὁ Πατήρ ἀναγκάσθηκε νά πάρη τρεῖς βοηθούς στό Σχολεῖο, τούς πιό μορφωμένους τοῦ χωρίου, γιά δασκάλους καί νά μή δέχεται κανέναν ἀπ᾽ ἔξω.
Ἐνῷ στίς ἀρχές ἦταν πολὺς ὁ φόβος ἀπό τούς Τούρκους καί τό Σχολεῖο τό εἶχε σάν τό κρυφὸ Σχολεῖο, ἀργότερα ἦταν χειρότερος ὁ φόβος ἀπό τούς προτεστάντες, διότι ἤθελαν νά μολύνουν τήν Ὀρθόδοξη πίστη τῶν παιδιῶν.
Μιά φορά εἶχαν στείλει ἕναν δάσκαλο προτεστάντη, ὁ ὁποῖος, μόλις ἔφθασε στά Φάρασα, ζήτησε τό σπίτι τοῦ προτεστάντη Κουψῆ -πού τόν πλήρωναν νά κάνει προσυλητισμὸ- γιά νά ξεφορτώση τά πράγματά του καί νά μείνη σ᾽ αὐτόν. Ὅταν τό ἔμαθε γιά τόν δάσκαλο ὁ Πατήρ, πῆγε ἀμέσως, τόν συνάντησε καί τοῦ εἶπε «γρήγορα νά φύγης, ὅπως ἔχεις τά πράγματά σου, πρίν τά ξεφορτώσεις, γιατί στά Φάρασα ἄλλον προτεστάντη δέν θέλουμε (μᾶς φθάνει ὁ ἕνας πού ἔχουμε, καί ὁ ἕνας Τοῦρκος πού εἶναι ἀπό χρόνια». Μετὰ ἀπό αὐτά εἶπε καί στήν Ἐκκλησία ὁ Πατήρ: «ὁποῖος θά πῆ καλημέρα τοῦ Κουψῆ, νά τό ξέρη ὅτι θὰ βγῆ ἄλειωτος».
Ε’ ΜΕΡΟΣ της 2η Διάλεξη του Σεραφείμ Ρόου "Ιωακείμ του Φιόρε"
[Απόσπασμα από το βιβλίο του Καρλ Λέβιθ, Το νόημα μέσα στην Ιστορία [33] (σελ. 148–150)]:
«Οι εποχές: η απαρχή όλων των σύγχρονων φιλοσοφιών της προόδου, της Νέας Εποχής και του Χιλιασμού»
«Η πρώτη οικονομία είναι ιστορικά μια τάξη των εγγάμων», δηλαδή η Παλαιά Διαθήκη, «εξαρτημένη από τον Πατέρα· η δεύτερη, μια τάξη κληρικών εξαρτημένη από τον Υιό· η τρίτη, μια τάξη μοναχών εξαρτημένη από το Πνεύμα της Αληθείας. Η πρώτη εποχή χαρακτηρίζεται από τον κόπο και την εργασία· η δεύτερη από τη μάθηση και την πειθαρχία· η τρίτη από τη θεωρία και την αίνεση.
«Οι καιροί που πέρασαν πριν από τον νόμο και υπό τη χάρη ήταν τόσο αναγκαίοι όσο και η εποχή που έρχεται και θα εκπληρώσει εκείνα τα προπαρασκευαστικά στάδια· διότι ο θεμελιώδης νόμος της ιστορίας της σωτηρίας είναι η συνεχής πρόοδος από τον “γράμμα” της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης προς το “πνεύμα”, κατ’ αναλογία με τη θαυματουργική μεταβολή του νερού σε κρασί.
«Έτσι, οι επερχόμενοι καιροί του Αγίου Πνεύματος προεικονίζονται διαδοχικά στις πρώτες δύο εποχές του Πατρός και του Υιού, οι οποίες βρίσκονται σε αυστηρή συμφωνία· διότι κάθε μορφή και γεγονός της Παλαιάς Διαθήκης, εφόσον κατανοηθεί πνευματικά, είναι υπόσχεση και σημείωση ενός αντίστοιχου γεγονότος και μορφής της Καινής Διαθήκης. Αυτή η αντιστοιχία είναι τόσο νοηματική όσο και διαδοχική· δηλαδή, ορισμένα γεγονότα και μορφές της Παλαιάς Διαθήκης είναι πνευματικά σύγχρονα με γεγονότα και μορφές της Καινής Διαθήκης, εφόσον κατέχουν αντίστοιχη ιστορική θέση και σημασία.
«Έτσι, για παράδειγμα, το βάπτισμα του Ιωάννη με νερό εμφανίζεται εκ νέου, ενισχυμένο, στο βάπτισμα του Ηλία με τη φωτιά του Αγίου Πνεύματος, η οποία καταπίνει καθετί σαρκικό και απλώς “του γράμματος”. Αυτή η όλη διαδικασία της προοδευτικής consummatio είναι ταυτόχρονα μια συνεχής designatio, η οποία καθιστά άκυρες τις προηγούμενες υποσχέσεις και σημειώσεις.
«Οι περίοδοι κάθε οικονομίας πρέπει όμως να υπολογίζονται όχι με ομοιογενή έτη αλλά με γενεές, οι οποίες βρίσκονται σε συμφωνία όχι ως προς τη διάρκεια αλλά ως προς τον αριθμό· καθεμιά επεκτείνεται περίπου σε τριάντα χρόνια. Ο αριθμός 30 δεν έχει φυσική αλλά πνευματική θεμελίωση· αναφέρεται στην τελειότητα της Τριάδος της μίας Θεότητας και στον Ιησού, ο οποίος ήταν τριάντα ετών όταν απέκτησε τους πρώτους πνευματικούς υιούς (filii spirituales).
Φωτογραφία: Αρχείο ΕΟΔΔ’ ΜΕΡΟΣ της 2η Διάλεξη του Σεραφείμ Ρόουζ "Νέα αντίληψη για την Αγιότητα"
Είδαμε λοιπόν ότι στον Μεσαίωνα το πνεύμα του ορθολογισμού και της λογικοκρατίας αρχίζει να αντικαθιστά την πίστη, ή, τουλάχιστον, να τη διαμορφώνει, να γίνεται το κριτήριό της. Είδαμε επίσης ότι ρομαντικά στοιχεία εισχωρούν στη θρησκευτική ζωή. Τώρα όμως φτάνουμε σε ένα ζήτημα ακόμη σοβαρότερο· ίσως και πιο σημαντικό από τον Σχολαστικισμό, διότι τελικά αυτό θα παίξει καθοριστικό ρόλο στην έλευση του Αντιχρίστου: την εμφάνιση ενός νέου τύπου αγιότητας, διαφορετικού από την Ορθόδοξη αγιολογική παράδοση. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ζωή του Φραγκίσκου[1] της Ασίζης.
Το γεγονός ότι αυτός ο άνθρωπος έγινε τόσο δημοφιλής — μάλιστα, συγκλονιστικά δημοφιλής· όπου πήγαινε, πλήθη τον ακολουθούσαν σαν να επρόκειτο για τον ίδιο τον Χριστό· τραγουδούσαν μαζί του, συγκινούνταν, ενθουσιάζονταν — δείχνει ότι ήταν πολύ αντιπροσωπευτικός του πνεύματος της εποχής του. Αλλά αν εξετάσουμε τη ζωή του, θα δούμε πόσο ξένη είναι από Ορθόδοξη σκοπιά. Μπορούμε μάλιστα να πούμε ότι δεν είναι καθόλου Ορθόδοξη βιογραφία αγίου.
Αρχικά, ίδρυσε έναν νέο τρόπο ζωής. Εφεύρε τον «κανόνα της πτωχείας», επειδή μια μέρα στην εκκλησία διαβαζόταν το Ευαγγέλιο περί πτωχείας, περί του ότι οι Απόστολοι δεν έπαιρναν τίποτε μαζί τους όταν κήρυτταν, αν και αργότερα, βεβαίως, οι Απόστολοι έπαιρναν μαζί τους χρήματα και τα λοιπά. Την πρώτη φορά που βγήκαν έξω, πήγαν ανά δύο στις πόλεις, κηρύττοντας στους Ιουδαίους, και δεν πήραν τίποτε μαζί τους. Και αυτός το άκουσε στην εκκλησία και εμπνεύστηκε να εφεύρει έναν νέο κανόνα, έναν νέο τρόπο ζωής, έναν κανόνα πτωχείας βασισμένο στο Ευαγγέλιο, σαν να μην υπήρχε μοναστική παράδοση πριν από αυτόν, ενώ υπήρχε.
Και μάλιστα υπήρχαν πολλοί μεγάλοι Άγιοι εκείνη την εποχή. Φυσικά, θα μπορούσε να κοιτάξει γύρω, ίσως τα μοναστήρια να ήταν διεφθαρμένα κ.τ.λ., και να ήθελε κάτι διαφορετικό. Αλλά υπάρχει ήδη κάτι ύποπτο στο ότι σκέφτεται πως θα κάνει κάτι νέο, έναν ολόκληρο νέο κανόνα ζωής, όχι βασισμένο στους Αγίους Πατέρες. Και αν δεν του άρεσαν οι νεότεροι Λατίνοι Πατέρες, θα μπορούσε να επιστρέψει στον Άγιο Ιωάννη Κασσιανό, στους Αιγυπτίους Πατέρες κ.ο.κ., αλλά δεν το έκανε. Πήγε απευθείας στο Ευαγγέλιο, όπως οι Προτεστάντες. Πήγε και εφεύρε μόνος του έναν κανόνα πτωχείας. Τίποτε το ιδιαίτερο βέβαια, οι μοναχοί είναι φτωχοί, αλλά αυτός έκανε κάτι ιδιαίτερο από αυτό, όπως αργότερα θα δούμε ότι οι Καθολικοί κάνουν κάτι ιδιαίτερο και για την Παναγία, σαν να είναι κάποιο πλάσμα μη γήινο κ.ο.κ.
Και έδωσε στον εαυτό του και στους οπαδούς του νέα ονόματα. Δεν θα ονομάζονταν πλέον απλώς «μοναχοί», αλλά «Πένητες της Ασίζης» ή «Οι Τροβαδούροι του Κυρίου», όπως αυτοαποκαλούνταν, πηγαίνοντας εδώ κι εκεί και τραγουδώντας. Ήδη βλέπουμε ότι θεωρούν πως δεν είναι όπως οι προηγούμενοι μοναχοί και ασκητές, αλλά κάτι νέο, ένα νέο πνεύμα απολύτως σύμφωνο με το πνεύμα των καιρών.
.jpg)
Λογικὰ γὰρ τὰ πρόβατα καὶ οἱ κριοὶ οὗτοι, ἀλλ' οὐκ ἄλογα, ἵνα µήποτε εἴπῃ ὁ λαϊκός· ἐγὼ πρόβατόν εἰµι καὶ οὐ ποιµήν. Ὥσπερ δὲ τῷ καλῷ ποιµένι τὸ µὴ ἀκολουθοῦν πρόβατον λύκοις ἔκκειται εἰς διαφθοράν, οὕτως τῷ πονηρῷ ποιµένι τὸ ἀκολουθοῦν πρόδηλον ἔχει τὸν θάνατον, ὅτι κατατρώξεται αὐτό. ∆ιὸ φευκτέον ἀπὸ τῶν φθοροποιῶν ποιµένων» (Διαταγ. Ἀποστ. 2,19)
Τοῦ Ἀδαμαντίου Τσακίρογλου
Ἀφορμὴ γιὰ τὸ παρακάτω κείμενο εἶναι κάποια σχόλια φυσικὰ ἀπὸ ἀνώνυμους ἀλλὰ καὶ ἐκκλησιαστικῶς ἀδίδακτους (δὲν παρουσιάζουν οὔτε μία πατερική ἀπόδειξη τῶν λόγων τους) σχολιαστὲς ὑπερασπιστὲς π.χ. τοῦ Θεσσαλονίκης "η Εκκλησία δεν έχει ανάγκη από αυτόκλητους εισαγγελείς" (ἐδῶ), ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀρχιερεῖς, ὅπως ὁ μητρ. Χὸνγκ-Κόνγκ: "Το κακό και το ανόητο είναι ότι κάποιοι πιστεύουν πως έχουν το δικαίωμα όχι μόνο να σχολιάζουν, αλλά και να επιβάλλουν στους κληρικούς τρόπους συμπεριφοράς. Πράγματα που δεν επιβάλλει η παράδοση της Εκκλησίας, αλλά γεννιούνται σε μυαλά γεμάτα αμάθεια και αλαζονεία. Θυμίζουν τους οπαδούς στις εξέδρες των γηπέδων (σσ. Μᾶλλον ξέρει ἀπὸ γήπεδα ὁ Μητροπολίτης). Παρακολουθούν τον αγώνα και κραυγάζουν, δίνοντας οδηγίες στους παίκτες και στον προπονητή. Οι οπαδοί υποτίθεται ότι γνωρίζουν καλύτερα από αυτούς που χύνουν ιδρώτα και αγωνίζονται στο χορτάρι του" (ἐδῶ). Τὰ σχόλια αὐτὰ δείχνουν τὴν ἐθελοτυφλία μεγάλου μέρους τοῦ ποιμνίου γὰ τὰ ἐκκλησιαστικὰ δεινά, ἀλλὰ καὶ τί εἴδους ἀρχιερεῖς σήμερα ἔχουμε. Δηλ. ἕναν ἀπὸ τοὺς κύριους λόγους ποὺ προχωράει ἡ αἵρεση καὶ ἡ ἐκκοσμίκευση στὴν Ἐκκλησία, στὴν ὁποία δὲν εἴμαστε ἄλογοι παρατηρητές, ἀλλὰ ζωντανὰ μέλη τοῦ ἑνὸς Σώματος Της, κεφαλὴ τοῦ ὁποίου εἶναι ὁ Χριστός! Γι' αὐτὸ τὸν λόγο ἐπαναλαμβάνουμε ὡς ἀναίρεση τῶν ἀσχετολόγων καὶ δοκησισόφων τὰ παρακάτω ἀπὸ τὴν ἑκκλησιαστικὴ ἱστορία:
Στὴν ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας, ὅταν ἐπικρατοῦσε αἵρεση (ὅπως σήμερα ἡ Παναίρεση τοῦ Οἰκουμενισμοῦ) καὶ ἐκκοσμίκευση (τραγούδια σὲ μοναστήρια μὲ βίντεο καὶ χτυπήματα πιάτων εἶναι ἐκκοσμίκευση βλ. ἐδῶ) ἀσχέτως ἂν αὐτὴ εἶχε καταδικασθεῖ ἀκόμα ἢ ὄχι, ὁ Λαὸς τοῦ Θεοῦ —ἀδιάφορο ἂν αὐτοὶ ἦσαν λαϊκοί, μοναχοὶ ἢ ἱερωμένοι— ἀντιδροῦσε δυναμικά διαμαρτυρόμενος, ἀπομακρυνόμενος καὶ ἀποτειχιζόμενος ἀπὸ τοὺς αἱρετικούς. Αὐτὸ συνέβη π.χ. μὲ τὶς αἱρέσεις τοῦ Ἀρειανισμοῦ, τοῦ Νεστοριανισμοῦ, τοῦ Μονοθελητισμοῦ, τοῦ Μοιχειανισμοῦ, στὴν περίπτωση τοῦ αἱρετιζόντων Πατριαρχῶν Καλέκα, Βέκκου κ. ἄ. Αὐτὸ συνέβη μετὰ τὴν ἑνωτικὴ ὑπογραφὴ τῶν ψευτοσυνόδων Λυὼν καὶ Φερράρας Φλωρεντίας. Μπορεῖ νὰ ἰσχυριστεῖ κάποιος, ὅτι ὁ πιστὸς λαὸς ἀντιδροῦσε σὰν "ὀπαδὸς γηπέδου" ἢ σὰν "αὐτόκλητος εἰσαγγελέας";
Πῶς, λοιπόν, ἀφοῦ ἁπαλλαγοῦμεν ἀπὸ τὸν καταστρεπτικὸν ὄγκον τῆς ὑπερηφανείας, θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν σωτήριον ταπεινοφροσύνη;
Ἐὰν ἀσκούμεθα εἰς αὐτὴν μὲ ὅλα τὰ μέσα καὶ δὲν παραμελοῦμεν τίποτε μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι παρὰ ταῦτα δὲν θὰ βλαβοῦμεν.
Διότι ἡ ψυχὴ ὁμοιώνεται πρὸς αὐτὰ ποὺ σπουδάζει καὶ λαμβάνει τὸν τύπον αὐτῶν ποὺ πράττει καὶ συμμορφώνεται πρὸς αὐτά.
Ἂς εἶναι εἰς σὲ καὶ ἡ ἐμφάνισις καὶ τὸ ἔνδυμα καὶ τὸ περπάτημα καὶ τὸ κάθισμα καὶ ἡ δίαιτα καὶ ἡ ἑτοιμασία τοῦ κρεβατιοῦ καὶ τὸ σπίτι καὶ τὰ οἰκιακὰ σκεύη ὅλα ἐξησκημένα πρὸς τὴν ταπείνωσιν.
Ἀκόμη καὶ ὁ λόγος καὶ τὸ ἄσμα καὶ ἡ συναστροφὴ μὲ τὸν πλησίον καὶ αὐτὰ νὰ ἀποβλέπουν πρὸς τὴν ταπεινοφροσύνην μᾶλλον, παρὰ πρὸς τὴν ὑπερηφάνειαν.
Νὰ μή, παρακαλῶ, κάμνης λόγους σοφιστικούς, μήτε νὰ ψάλλης μὲ ὑπερβολικὰ γλυκείαν φωνήν, μήτε νὰ διαλέγεσαι ὑπερήφανα καὶ ἀλαζονικά, ἀλλὰ εἰς ὅλα νὰ περικόπτης ἀπὸ τὸ μέγεθος.
Νὰ εἶσαι καλὸς πρὸς τὸν φίλον, μαλακὸς εἰς τὸν ὑπηρέτην, ἀνεξίκακος πρὸς τοὺς θρασεῖς, φιλάνθρωπος πρὸς τοὺς πτωχούς.