Τὶ εἶναι τὰ δάκρυα ποὺ χύνουμε γιὰ τὸν Κύριο;

 

Ἅγιος Ἰωάννης Χρυσόστομος

Ὅταν μέ ἀκοῦς νά σοῦ μιλάω γιά δάκρυα, μή φαντάζεσαι ὅτι σέ θέλω γεμᾶτο πίκρες καί φαρμάκια.

Τά δάκρυα γιά τά ὁποῖα σοῦ μιλάω, δέν φέρνουν πίκρα στήν καρδιά, ἀλλά μιά γλύκα τόσο μεγάλη, πού δέν σοῦ τήν δίνουν οὔτε τά γέλια τά πιό τρανταχτά.

Δέν μέ πιστεύεις ἐμένα; Ἄκουσε τότε τόν ἅγιο Λουκᾶ. Μᾶς λέγει: Οἱ Ἑβραῖοι εἶχαν πιάσει τούς ἁγίους ἀποστόλους. Καί τούς ἔδωσαν «τό ξύλο τῆς χρονιᾶς τους»! Καί τούς ἔδιωξαν. Καί οἱ ἀπόστολοι ἔφυγαν γεμᾶτοι χαρά! (Πράξ. 5,41).

Τήν χαρά αὐτή, δέν τούς τήν προκάλεσε τό ξύλο! Αὐτό μόνο πόνο προκαλεῖ. Ὄχι εὐχαρίστηση. Ὄχι χαρά. Αὐτό ὅμως πού δέν τό κάνει τό ξύλο, τό κάνει ἡ πίστη στόν Χριστό. Γιατί ἡ πίστη στό Χριστό εἶναι ἐπάνω ἀπό τήν φύση· ἐπάνω ἀπό ὅλα. Καί γι’ αὐτό τό ξύλο πού ἔφαγαν γιά χάρη Του, ἔγινε μέσα τους αἰτία καύχησης καί πηγή χαρᾶς.

Ποιος δεν θέλει να ’ναι χαρούμενος;

 

Η χαρά αποτελεί προαιώνιο πανανθρώπινο πόθο. Η χαρά έχει μεγάλη σημασία στη ζωή μας.

Το νόημά της είναι γνωστό και δεν χρειάζεται να το αναλύσουμε. Σήμερα όμως φαίνεται πως έχει χάσει το αληθινό νόημά της. Ο πόνος κυριαρχεί και η χαρά απουσιάζει. Ή η χαρά παρουσιάζεται όχι στην πραγματική,

ουσιαστική και ολοκληρωμένη της μορφή, αλλά σε φτηνά υποκατάστατα, που μεγαλώνουν τον πόνο της ψυχής.

Ο άνθρωπος στην Εδέμ ήταν αθώος, ευδαίμων, μακάριος και τέλεια χαρούμενος. Πηγή της χαράς του ήταν η άνετη και συνεχής συνομιλία του με τον Θεό. Θέλοντας να ανεξαρτητοποιηθεί και να αυτοθεωθεί, αποξενώθηκε αυτόματα από την πηγή της μεγάλης χαράς του…. Η χαρά για την ψυχή του ανθρώπου είναι ό,τι το ψωμί και το νερό για το σώμα του. Η χαρά αποτελεί θεία έμπνευση, ζωογόνο θαλπωρή, μητέρα της υγείας και αδελφή μιας υπέροχης παρηγοριάς. Μερικοί νομίζουν πως τη χαρά θα τη βρουν στην αχαλίνωτη διασκέδαση, στο ξετσίπωτο ξεφάντωμα, στο ολονύκτιο κυνηγητό της ηδονής, στο γλέντι της μέθης, στη μέθη της πολυτέλειας, της σπατάλης και του κορεσμού. Αν μπορούσε κανείς να φωτογραφίσει τα βάθη των καρδιών των θαμώνων των λεγόμενων κέντρων διασκεδάσεως, θα παρατηρούσε άβυσσο άλγους, ερημιάς, παγωνιάς και σκληρής μοναξιάς. Η χαρά δεν πουλιέται σε κανένα μαγαζί και δεν εξαγοράζεται με λίγα ή πολλά χρήματα.

Σήμερα ο άνθρωπος διασκεδάζει -από το αρχαίο ρήμα διασκεδάνυμι, που σημαίνει διασκορπίζεται- και δεν ψυχαγωγείται χαροποιά. Συνήθως η διασκέδασή του είναι ψυχοφθόρα και ψυχοβόρα. Όπως έλεγε ο σοφός Σόλων, να φεύγεις την ηδονή που γεννά λύπη! Επιστρέφει κανείς από μια κοσμική διασκέδαση κατάκοπος, κατηφής, στεναχωρημένος, πιο μόνος. Μερικοί νομίζουν πως όλοι οι πλούσιοι είναι αρκετά χαρούμενοι. Πρόκειται για ένα μεγάλο ψέμα, που το επιβεβαιώνουν συχνά οι ίδιοι. Ένας γελωτοποιός πήγαινε στον ψυχίατρο να παρηγορηθεί, που έκανε τους άλλους να γελούν δυνατά και τον εαυτό του να μην μπορεί να τον χαροποιήσει. Ένας ηθοποιός πλούσιος, γοητευτικός και διάσημος εθεωρείτο ο πιο ευτυχισμένος, και ο ίδιος θεωρούσε τον εαυτό του τον πιο άθλιο.

Η χαρά και το χιούμορ στην Εκκλησία

Πενθήσωμεν τοίνυν, ἀγαπητοὶ, πενθήσωμεν, ἵνα ὄντως γελάσωμεν

Πολλοί νομίζουν ότι στην Εκκλησία απαγορεύεται το χιούμορ και η εύθυμη διάθεση. Κάνουν όμως λάθος. Χιούμορ και ευθυμία υπάρχει, αλλά πάντα με μέτρο και διάκριση και πάντα όχι εις βάρος των άλλων. Ερμηνεύοντας τις Γραφές ο Μέγας Βασίλειος θεωρεί ότι «το να κατέχεται κανείς από ασυγκράτητο και άμετρο γέλωτα είναι απόδειξη ακράτειας και δείχνει ότι δεν ελέγχει τας συγκινήσεις του και ότι δεν καταπιέζεται η χαλαρότητα της ψυχής με αυστηρή κριτική. Η συγκίνηση βέβαια της ψυχής δεν είναι απρεπές να εκδηλώνεται μέχρι και με ένα φωτεινό μειδίαμα, όσο διά να δείξει μόνον τον λόγο της Γραφής, ότι "όταν ευφραίνεται η καρδία, το πρόσωπο θάλλει". Αλλά ο δυνατός γέλως και οι αθέλητοι άτακτοι κινήσεις του σώματος δεν είναι γνωρίσματα εκείνου που ελέγχει την ψυχή του ούτε του δοκίμου ούτε εκείνου που εξουσιάζει τον εαυτόν του» («Οροι κατά πλάτος, Β'»εδώ). Γεγονός είναι ότι όλοι οι πνευματικοί άνθρωποι έχουν ένα ευχάριστο και λεπτότατου χιούμορ. Διαβάζουμε (εδώ):

«Στον στωικότερο συγγραφέα της Αγίας Γραφής, στον Εκκλησιαστή (2:2) προσέχουμε ότι προτιμάει αυτός τη λύπη από το γέλιο. Στο γέλιο βλέπει τη μωρία, την ανοησία, την παραλογικότητα (7:3), ωστόσο αναγνωρίζει πως υπάρχει καιρός και ευκαιρία άλλοτε να γελάει κάποιος και άλλοτε να κλαίει (3:4). Αναλόγως με τις συνθήκες και τα πρόσωπα, στα οποία αναφέρεται το χιούμορ, το αστείο και το καλαμπούρι ο συνετός γελάει. Επιτρέπεται μάλιστα για λόγους ψυχοπαιδαγωγικούς ο δίκαιος άνθρωπος με τον τρόπο του να περιπαίξει τον αλαζόνα, όπως θα το έκανε και ο ίδιος ο Θεός (Ψαλμ. 52:6, 2:4, Παροιμ. 3:34).

Την μέθοδο της γελοιοποίησης ως ισχυρό όπλο ενάντια στους ψεύτικους θεούς χρησιμοποίησε με επιτυχία ο Προφήτης Ηλίας στο Όρος Κάρμηλο (βουνό της Παλαιστίνης). Να προσθέσω ότι οι Μακκαβαίοι μάρτυρες το χιούμορ χρησιμοποίησαν ενάντια στους εκτελεστές τους (Μακ. 7:39).

Το γέλιο του δίκαιου μπορεί και πρέπει να απαγκιστρωθεί από την πολεμική της ειρωνείας και του εμπαιγμού και να υψωθεί πάνω και πέρα από τα ανθρώπινα πάθη. Ο διακριτικός και σώφρων πρέπει να γίνει ένθεος, γεμάτος από το πνεύμα του Θεού, στον οποίο έχει πίστη σαν τη γυναίκα που είναι ενδεδυμένη με ισχύ και ευπρέπεια που «γελάει για την επόμενη μέρα» (Παρ. 31:25).

Στην Καινή Διαθήκη, διδασκόμαστε πως το γέλιο και η ευθυμία του παρόντος καιρού δεν θα διαρκέσει για πολύ. Σύντομα θα ακολουθήσει το κλάμα και το πένθος. Συγχρόνως όμως υποσχέθηκε ο Ιησούς σε εκείνους που κλαίνε τώρα και αυτομέμφονται για το κακό που έχουν διαπράξει στη ζωή τους και τις πολλές αμαρτίες τους ότι θα δοκιμάσουν πολύ σύντομα, στο προσεχές αύριο, ένα διαρκές, ένα ατέλειωτο γέλιο (Λουκ. 6:21) (σχόλιο, εδώ ο συγγραφέας κάνει λάθος το κείμενο δεν λέει γέλιο αλλά χαρά, ευθυμία. Άλλο το γέλιο και άλλο η χαρά, όπως άλλο το γέλιο και άλλο το χαμόγελο).

Καθώς τα πάντα καταρρέουν και η θλίψη κυριαρχεί: Η χαρά των θλίψεων

ΠΝΟΗ ΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑΣ

ΣΤΟΥΣ ΔΥΣΚΟΛΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ

"...σύμμαχον παρακαλῶν γενέσθαι αὐτῷ τὸν τῆς εὐσεβείας Διδάσκαλον, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, δι' ὃν καὶ τὸ κακοπαθεῖν ἡδὺ καὶ τὸ ἀποθανεῖν κέρδος" (Μ. Βασίλειος).

Ὁ Μακάριος καὶ ὁ Ἰωάννης ὑπέφεραν πολύ· τοὺς καταδίωκε ὁ Ἰουλιανὸς ὁ Παραβάτης (361-363 μ.Χ.) γιὰ τὴν Πίστη τους· (κατὰ μίαν ἄλλη ἄποψη, τοὺς καταδίωκαν οἱ Ἀρειανοὶ ἐπὶ τοῦ αἱρετικοῦ Αὐτοκράτορα Οὐάλεντος (364-378 μ.Χ.)· καὶ ἀπὸ ὅ,τι ἀναφέρει ὁ Μ. Βασίλειος γιὰ νὰ τοὺς στηρίξει, καὶ τὸ αὐτοκρατορικὸ περιβάλλον –«οἱ κρατοῦντες» ἀνώτεροι ὑπάλληλοι– καὶ οἱ δικοί τους –«οἱ γνώριμοι», ἴσως οἰκογενειακοί– πρόσθεταν τὶς ἀπειλές τους καὶ τὶς κολακεῖες τους.

Ὁ Μέγας Βασίλειος θέλοντας νὰ τονώσει τὸ ἠθικό τους, ἀντιπαραβάλλει τοὺς κόπους ποὺ ἔχουν οἱ γήινες ἐπιδιώξεις μὲ τὶς θλίψεις, ποὺ ὁ πιστὸς Χριστιανὸς σηκώνει χάριν τοῦ Χριστοῦ. Καὶ τὸ πιὸ ἰσχυρὸ ἀντίβαρο, ἡ συμμαχία στὸν ἀγῶνα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ· καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ποὺ εἶναι τὸ τέρμα τῶν κόπων καὶ τῶν πόνων μας. 

Αὐτὴ ἡ μεταφυσικὴ διάσταση τῆς ἐπιστολῆς εἶναι γιὰ τοὺς δύσκολους καιρούς, ὅπου ἀποθρασύνονται οἱ ἐχθροί της Πίστεως, ἡ πνοὴ τῆς αἰσιοδοξίας γιὰ τὴν τελικὴ νίκη τῆς Ἀληθείας καὶ γιὰ τὴ βράβευση τῶν ἀγωνιστῶν της. 

Σὰν τὸ Μακάριο καὶ τὸν Ἰωάννη τῆς 18ης ἐπιστολῆς τοῦ Μ. Βασιλείου πολλοὶ σήμερα ἀγωνίζονται, διώκονται καὶ βασανίζονται· εἶναι αὐτοὶ ποὺ ἔχουν τὴ χάρη νὰ βαστάζουν μέσα στὴν ψυχὴ τοὺς τὴν ὑπόθεση τοῦ Χριστοῦ καὶ στὴ δική μας ἐποχή. 

Ἡ ὑπερηφάνεια αἰτία τῆς ἀπουσίας χαρᾶς

 

Π. Αλέξανδρος Schmemann

Πέμπτη, 28 Ἀπριλίου, 1977

     Σὲ σχέση μὲ τὴν κρίση ποὺ ὑπάρχει στὴν προσέλευση φοιτητῶν, σκεφτόμουν: γιατί οἱ ἄνθρωποι τόσο συχνὰ ἁπλῶς καταστρέφουν τὴ ζωή τους, βλάπτουν τὸν ἑαυτό τους, σὰν νὰ διακατέχονται ἀπὸ κάποια amor fati. 

 

     Θὰ ὑπέθετε κανεὶς πὼς ἕνας ἁπλὸς ἐγωισμὸς καὶ τὸ ἔνστικτό τῆς αὐτοσυντήρησης θὰ τοὺς προφύλασσαν, ἀλλὰ ὄχι, οὔτε αὐτὸ τὸ ἔνστικτο δὲν τοὺς σταματᾶ. Μπορεῖς νὰ διακρίνεις καθαρὰ ἕνα εἶδος τρέλας, ἕνα πραγματικὸ πάθος γιὰ καταστροφή. Αὐτὸ τὸ πάθος εἶναι τὸ «Ἐγώ», δηλ. ἡ ὑπερηφάνεια. 

     Ἡ ὑπερηφάνεια μεταμόρφωσε τὸν «ἄγγελο φωτός» σὲ Διάβολο, καὶ τώρα μόνον ἡ ὑπερηφάνεια ἔχει τὴ δύναμη νὰ καταστρέφει τοὺς ἀνθρώπους. Συνεπῶς, τὸ καθετὶ ποὺ συνδέεται, κατὰ τὸν ἕνα ἤ τὸν ἄλλο τρόπο, μὲ τὴν ὑπερηφάνεια, ἀκόμη καὶ σὲ μικροσκοπικὲς δόσεις, συνδέεται μὲ τὸν Διάβολο καὶ μὲ τὸ διαβολικό. 

Ἔτσι φεύγει ἡ κατάθλιψη, ἡ ἀπελπισία καὶ ἡ ἀνασφάλεια… – Ἅγιος Πορφύριος

Πηγή

Πιστοί: Βλοσυροὶ ἢ χαρούμενοι;

Anthony Bloom

Metropolitan of Sourozh (1914- 2003)

Aπόσπασμα ἀπὸ τὸ διάλογο τοῦ Μητροπολίτη Ἀντωνίου (Βloom) μὲ τὴ συγγραφέα Μαργκανίτα Λάσκι.

Μαργκανίτα Λάσκι: … Ἕνας ἄλλος λόγος, γιὰ τὸν ὁποῖο τόσο ἐσεῖς ὅσο καὶ οἱ κοσμικοὶ ἠθικολόγοι ἔχουν ἀποτύχει, εἶναι ἡ ἀπόρριψη τοῦ κόσμου ὄχι μόνο διὰ τοῦ ἐγκλεισμοῦ σὲ ἕνα δωμάτιο καὶ τῆς μὴ διάπραξης τοῦ καλοῦ, ὅπως εἴπατε, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς αἴσθησης ὅτι ὁ κόσμος (ἰδιαίτερα ὁ κόσμος τῶν σύγχρονων ἀστικῶν κέντρων) εἶναι μιὰ κόλαση, ἕνα σατανικὸ ἀλεστήρι, κάτι ἀποφευκτέο. Δὲν ὑπάρχει φέρ’ εἰπεῖν εὐθυμία στὴ θρησκεία, δὲν ὑπάρχει ἡ ἀπόλαυση μιᾶς χαρούμενης ζωῆς. Οἱ χαρὲς ποὺ ἡ κοινωνία χαίρεται ὡς φυσιολογικές – ἀκόμα, ἂν θέλετε, ἡ χαρὰ τῆς συσσώρευσης ἀγαθῶν, ἡ χαρὰ τοῦ νὰ μένουμε στὴ μικρή μας φωλίτσα, μὲ τὸ ψυγεῖο μας καὶ τὰ παιδιὰ νὰ παίζουν ἀνάμεσα στὰ πόδια μας – ὅλες αὐτὲς εἶναι γιὰ μένα ὑγιεῖς χαρές. Νομίζω ὅμως ὅτι οἱ σοβαροὶ ἄνθρωποι, θρησκευόμενοι καὶ μή, θεωροῦσαν πάντοτε αὐτὰ τὰ πράγματα, ποὺ ὡς ἄνθρωποι ὄντως χαιρόμαστε, ὡς φραγμοὺς στὴν πορεία πρὸς μιὰ ἠθικὴ ζωή.

Μητροπολίτης Ἀντώνιος: Νομίζω πὼς ἔχουν δίκιο μέχρις ἑνὸς βαθμοῦ. Νομίζω πὼς ἀπαιτεῖται πολὺ μεγάλη αὐτογνωσία, προκειμένου νὰ μὴ λησμονηθεῖ αὐτὸ ποὺ εἶναι βαθύτερο στὸν ἄνθρωπο, στὸ ὄνομα ἐκείνου ποὺ εἶναι ἐπιφανειακότερο. Εἶναι πιὸ εὔκολο νὰ εἶναι κανεὶς ἐπιφανειακὸς παρὰ βαθύς, εἶναι πιὸ εὔκολο νὰ βρίσκεται κανεὶς σ’ αὐτὸ τὸ ἐπίπεδο, παρὰ νὰ ἀντιμετωπίζει καταστάσεις ποὺ εἶναι ἴσως τραγικές. Βλέπετε, τὸ πρόβλημα εἶναι ὅτι δημιουργήσαμε μιὰ ψεύτικη ἠθική, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία ἐὰν εἶσαι χριστιανός, ὀφείλεις νὰ εἶσαι βλοσυρός, σχεδὸν μοχθηρός, νὰ μὴ γελᾷς ποτέ…

Μαργκανίτα Λάσκι: Ἢ νὰ εἶσαι πολὺ πολὺ ἁπλοϊκός, τόσο ἀθῶος καὶ ἀφελής, ποὺ ἡ πραγματικότητα τῆς ζωῆς νὰ μοιάζει ἄσχετη γιὰ σένα.

Θλίψη - Χαρά, Εκκοσμίκευση και Οικουμενισμός.

Ἀπὸ Ὁμιλία στὴν «Ἀποκάλυψη» τὴ δεκαετία τοῦ 1980!

Τό χωρίο πού ἀναλύουμε ἀρχίζει μέ μία πολύ τρυφερή προσοικείωση· «Ἐγὼ Ἰωάννης, ὁ ἀδελφὸς ὑμῶν», ὁ ἀδελφός σας, «καὶ συγκοινωνὸς ἐν τῇ θλίψει καὶ βασιλείᾳ καὶ ὑπομονῇ».

Καί ὅπως βλέπουμε, ὑπάρχει κοινή θλίψη· καί ἡ κοινή θλίψις πάντοτε ἀδελφώνει. «Ἐγώ, ὁ Ἰωάννης, σέ σᾶς· ὁ ἀδελφός σας καί συγκοινωνός σας. Σέ τί; Στή θλίψη, στή βασιλεία, στήν ὑπομονή». Τρία μεγάλα θέματα!

Ἄς δοῦμε τό πρῶτο.

Θλίψη. Τί εἶναι ἡ θλίψη; Εἶναι ἡ συμπίεση καί ἡ ἐξ αὐτῆς στενοχωρία τῆς ψυχῆς. Θλίβω, ζουλάω· σύνθλιψη, ζούληγμα. Ζουλιέται ἡ ψυχή, ἄρα καί στενοχωρεῖται. Στενοχωρεῖται· στενός χῶρος.

Ἀλλά ἄν, ἡ ἐν Κυρίῳ χαρά, εἶναι ὁ καρπός τῆς χριστιανικῆς ἰδιότητος, ἡ θλίψις εἶναι τό περικάρπιο τοῦ καρποῦ! Ἀπ’ ἔξω θλίψη, μέσα χαρά· ἀπ’ ἔξω τό τσόφλι, μέσα τό ἀμύγδαλο. Τό ἀμύγδαλο δέν εἶναι μόνο του· ἔχει τό τσόφλι του· πρέπει νά προστατευθεῖ. Ἡ θλίψις –ἀκοῦστε αὐτά τά ὀξύμω­ρα ἐκ πρώτης ὄψεως– ἡ θλίψις προστατεύει τήν χαρά! Τό φανταστήκατε ποτέ; Αὐτά εἶναι δυνατά μόνο μέσα στό χριστιανικό βίωμα. Ἄν δέν τά ζήσουμε ἔτσι, πρέπει νά ἀμφιβάλλουμε γιά τήν χριστιανική μας ἰδιότητα.

Δηλαδή δέν μπορεῖ νά ἀναπτυχθεῖ καί περισωθεῖ ἡ χαρά καί ἡ πνευματικότητα πού τήν γεννᾶ, ἄν ἀπουσιάζει ἡ θλίψη.

Ἀλλά ἡ ἐν Κυρίῳ θλίψις δέν εἶναι κά­τι πού ἔρ­χε­ται ἀ­πό μέ­σα –ἀ­φοῦ ἡ χαρά εἶναι ὁ καρπός, καί αὐτή ἀποτελεῖ τό περικάρπιο– ἀλλ’ εἶναι κάτι πού ἔρχεται ἀπ’ ἔξω. Αὐτό σημειῶστε το. θλίψις εἶναι ἡ κατάσταση πού δημιουργεῖται στούς πιστούς ἀπό τίς ἐξωτερικές ἀντιδράσεις τοῦ κόσμου καί τοῦ Διαβόλου.

Ὁ Κύριος, τό ξέρετε, μᾶς εἰδοποίησε σχετικά· «παραδώσουσιν ὑμᾶς εἰς θλῖψιν». Ἄ, ὥστε λοιπόν, ἀπ’ ἔξω εἶναι τό πρᾶγμα· θά μᾶς παραδώσουν σέ θλίψη. Τί εἶναι ἡ «θλίψη»; Ὁ διωγμός, οἱ φυλακές, οἱ στερήσεις, ὁ θάνατος, τό μαρτύριο! Ἀλλ’ αὐτά εἶναι ἀπ’ ἔξω· δέν εἶναι ἀπό μέσα.