Λόγοι εἰς Εὐτρόπιον. Η απόδειξη του πώς μιλούν οι αληθινοί Επίσκοποι!

Λόγοι τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου πρὸς τὸν αὐλικὸ Εὐτρόπιο, ποὺ κατήργησε τὸ ἄσυλο τῶν ναῶν!

Πρόλογος

Οἱ δυὸ λόγοι «Εἰς Εὐτρόπιον» τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου (354-407) εἶναι ἀναμφισβήτητα ἀπὸ τὰ πιὸ ἀντιπροσωπευτικὰ δείγματα, τόσο τῆς ρητορικῆς δεινότητος ὅσο καὶ τῆς ποιμαντικῆς δεξιοτεχνίας τοῦ μεγάλου ἱεράρχη. Ἀλλὰ ποιὸς ἦταν ὁ Εὐτρόπιος; Ἕνας εὐφυὴς καὶ πανοῦργος αὐλικός, ποὺ εἶχε κατορθώσει μὲ τέχνασμα νὰ δώσει ὡς σύζυγο στὸν τότε αὐτοκράτορα Ἀρκάδιο (395-408) τὴν Εὐδοξία, πανέμορφη κόρη στρατιωτικοῦ. Κερδίζοντας, ἔτσι, τὴν εὔνοια τῆς νεαρῆς αὐτοκράτειρας, ἀναρριχήθηκε στὴν ἐξουσία καὶ σύντομα ἔγινε πρωθυπουργός. Πανίσχυρος καὶ ἀσύδοτος καθὼς ἦταν, χρησιμοποιοῦσε ἀδίσταχτα κάθε μέσο γιὰ νὰ ἱκανοποιεῖ τὴν ἀχαλίνωτη φιλοδοξία καὶ τὴν ἀκόρεστη πλεονεξία του. Ὁ λαὸς τὸν μισοῦσε καὶ ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος ἀσκοῦσε δριμύτατο ἔλεγχο τῶν παρανομιῶν καὶ τῶν ἐγκλημάτων του. Ἕνα ἀπὸ τὰ μέτρα ποὺ εἶχε πάρει ὁ Εὐτρόπιος γιὰ τὴν ἐξόντωση τῶν πολιτικῶν του ἀντιπάλων ἦταν καὶ ἡ κατάργηση τοῦ ἀσύλου τῶν ναῶν. Οἱ ὀδυνηρὲς συνέπειες, ὅμως, αὐτοῦ τοῦ μέτρου -τί τραγικὴ εἰρωνεία!- ἔπληξαν πρῶτα τὸν ἴδιο. Γιατί σύντομα τὰ πράγματα πῆραν ἄλλη τροπή. Τὸ 399, ἀφοῦ τὸ ποτήρι τῆς λαϊκῆς ἀγανακτήσεως ξεχείλισε, ὁ Ἀρκάδιος, μὲ ἀποφασιστικὴ ἐπέμβαση τοῦ στρατοῦ, ἀποφάσισε τὴν καθαίρεση τοῦ ἄνομου πρωθυπουργοῦ, ποὺ ἐγκαταλείφθηκε ἀμέσως ἀπ’ ὅλους. Κυνηγημένος ἀπὸ τὸν μανιασμένο ὄχλο, ποὺ διψοῦσε γιὰ ἐκδίκηση, καὶ βλέποντας νὰ κινδυνεύει ἄμεσα ἡ ζωή του, κατέφυγε στὸ ναὸ τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων καὶ γαντζώθηκε ἔντρομος στὴν ἁγία Τράπεζα. Ὁ ἀρχιεπίσκοπος Ἰωάννης, ἀφοῦ μὲ παρέμβασή του στὸν αὐτοκράτορα ἐξασφάλισε τὸ δικαίωμα τῆς ἀσυλίας, ἀνέβηκε στὸν ἄμβωνα τοῦ ναοῦ καὶ ἐκφώνησε τὸν πρῶτο «Εἰς Εὐτρόπιον» λόγο του, μὲ τὸν ὁποῖο κατόρθωσε νὰ τιθασεύσει τὴν παραφορᾶ τοῦ λαοῦ καὶ νὰ σώσει τὴ ζωὴ τοῦ ἔκπτωτου ἀξιωματούχου. Λίγες μέρες ἀργότερα, ὁ Εὐτρόπιος προσπάθησε νὰ φύγει ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη. Τὸ πλῆθος τὸν ἀναγνώρισε καὶ τὸν συνέλαβε. Παίρνοντας ἀφορμὴ ἀπ’ αὐτὸ τὸ γεγονός, ὁ ἅγιος ἱεράρχης ἐκφώνησε τὸν δεύτερο «Εἰς Εὐτρόπιον» λόγο του. Τα ἀποσπάσματα τῶν δυὸ λόγων, που ἀκολουθοῦν σὲ ἐλεύθερη ἀπόδοση, ἐπικεντρώνονται σέ τρία θέματα: α) τὴν ἀκατάβλητη δύναμη τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ εἴναι τὸ ἀσφαλὲς καταφύγιο ὅλων, β) τὴ ματαιότητα τῆς παρούσης ζωῆς καὶ γ) τὸ πνεῦμα τῆς ἀγωνιστικότητος καὶ αὐτοθυσίας, ποὺ πρέπει νὰ διακρίνει τὸν ἐπίσκοπο σὲ κάθε ἐκκλησιαστικὸ ζήτημα, ἔστω καὶ δευτερεῦον.

«Εἰς Εὐτρόπιον»

Λόγος Α΄

Λογοι του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου προς τον αυλικό Ευτρόπιο που κατήργησε το άσυλο των ναών!

 

Οι δύο λόγοι «Εις Ευτρόπιον» του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου (354-407) είναι αναμφισβήτητα από τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα τόσο της ρητορικής δεινότητος όσο και της ποιμαντικής δεξιοτεχνίας τού μεγάλου ιεράρχη. Αλλά ποιός ήταν ο Ευτρόπιος; Ένας ευφυής και πανούργος αυλικός, που είχε κατορθώσει με τέχνασμα να δώσει ως σύζυγο στον τότε αυτοκράτορα Αρκάδιο (395-408) την Ευδοξία, πανέμορφη κόρη στρατιωτικού. Κερδίζοντας έτσι την εύνοια της νεαρής αυτοκράτειρας, αναρριχήθηκε στην εξουσία και σύντομα έγινε πρωθυπουργός. Πανίσχυρος και ασύδοτος καθώς ήταν, χρησιμοποιούσε αδίσταχτα κάθε μέσο για να ικανοποιεί την αχαλίνωτη φιλοδοξία και την ακόρεστη πλεονεξία του. Ο λαός τον μισούσε και ο ιερός Χρυσόστομος ασκούσε δριμύτατο έλεγχο των παρανομιών και των εγκλημάτων του. Ένα από τα μέτρα που είχε πάρει ο Ευτρόπιος για την εξόντωση των πολιτικών του αντιπάλων ήταν και η κατάργηση του ασύλου των ναών. Οι οδυνηρές συνέπειες όμως αυτού του μέτρου τι τραγική ειρωνεία!-έπληξαν πρώτα τον ίδιο. Γιατί σύ­ντομα τα πράγματα πήραν άλλη τροπή. 

  Το 399, αφού το ποτήρι της λαϊκής αγανακτήσεως ξεχείλισε, ο Αρκάδιος, με αποφασιστική επέμ­βαση του στρατού, αποφάσισε την καθαίρεση του άνομου πρωθυπουργού, που εγκαταλείφθηκε αμέ­σως απ’ όλους. Κυνηγημένος από τον μανιασμένο όχλο, που διψούσε για εκδίκηση, και βλέποντας να κινδυνεύει άμεσα η ζωή του, κατέφυγε στο ναό των Αγίων Αποστόλων και γαντζώθηκε έντρομος στην αγία Τράπεζα. Ο αρχιεπίσκοπος Ιωάννης, αφού με παρέμβασή του στον αυτοκράτορα εξασφάλισε το δικαίωμα της ασυλίας, ανέβηκε στον άμβωνα του ναού και εκ­φώνησε τον πρώτο «Εις Ευτρόπιον» λόγο του, με τον οποίο κατόρθωσε να τιθασεύσει την παραφορά τού λαού και να σώσει τη ζωή τού έκπτωτου αξιωματούχου. Λίγες μέρες αργότερα ο Ευτρόπιος προσπάθησε να φύγει από την Κωνσταντινούπολη. Το πλήθος τον αναγνώρισε και τον συνέλαβε. Παίρνοντας αφορμή απ’ αυτό το γεγονός, ο άγιος ιεράρχης εκφώνησε τον δεύτερο «Εις Ευτρόπιον» λόγο του. Τα αποσπάσματα των δύο λόγων που ακολου­θούν σε ελεύθερη απόδοση επικεντρώνονται σε τρία θέματα: α) την ακατάβλητη δύναμη της Εκ­κλησίας, που είναι το ασφαλές καταφύγιο όλων, β) τη ματαιότητα της παρούσης ζωής και γ) το πνεύ­μα της αγωνιστικότητος και αυτοθυσίας που πρέ­πει να διακρίνει τον επίσκοπο σε κάθε εκκλησιαστικό ζήτημα, έστω και δευτερεύον.