Άγιος Γρηγόριος Νύσσης: Ποιος είναι ο τέλειος βίος

        

                        Άγιος Γρηγόριος Νύσσης.

Σοφίας Πατερικής Απαύγασμα

 

(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)

Άγιος Γρηγόριος Νύσσης

Περί αρετής, ήτοι εις τον βίον του Μωυσέως

Εκείνο που παθαίνουν όσοι αγαπούν να παρακολουθούν τους ιππικούς αγώνες, οι οποίοι, προς εκείνους που υποστηρίζουν κατά τους αγώνες δρόμου, κι αν ακόμα δεν τους λείπει η προθυμία για τρέξιμο, ωστόσο από την επιθυμία της νίκης φωνάζουν ενθαρρυντικά, παρακολουθούν με το βλέμμα από ψηλά το τρέξιμο και παρακινούν, όπως νομίζουν, τον ηνίοχο να τρέξει γρηγορότερα, και συγχρόνως κραυγάζουν στ’ άλογα και αντί μαστίγιο απλώνουν και κουνούν τα χέρια τους προς αυτά, όχι βέβαια ότι τα καμώματά τους αυτά συντελούν καθόλου στη νίκη, αλλά από εύνοια προς τους αγωνιζόμενους θέλουν να δείξουν με τις φωνές και τις χειρονομίες την προθυμία και το ενδιαφέρον τους, κάτι παρόμοιο κάνω κι εγώ νομίζω, πιο ακριβέ μου ανάμεσα στους φίλους και τους αδελφούς· ενώ αγωνίζεσαι σπουδαία μέσα στο στάδιο της αρετής στο θείο δρόμο και εντείνεις τις δυνάμεις σου προς το βραβείο της ουράνιας κλήσης με γοργά κι ανάλαφρα άλματα, σε παρακινώ με τις φωνές μου για να βιαστείς και σε προτρέπω να αυξήσεις ακόμη την ταχύτητά σου και τη σπουδή σου.

Και δεν τα κάνω αυτά ωθούμενος από μια άλογη μανία, αλλά σου προσφέρω όσα θα σ’ ευχαριστήσουν σαν αγαπητό παιδί μου που είσαι. Επειδή το γράμμα που μου έστειλες εδώ και λίγο καιρό μου φανέρωνε αυτό σου το αίτημα, να σου κάνω ένα υπόμνημα για τον τέλειο βίο, γι’ αυτό νόμισα ότι πρέπει να σου προσφέρω με τους λόγους μου, αν όχι τίποτα άλλο χρήσιμο, οπωσδήποτε όμως αυτό ακριβώς, το ότι δε θα σου ήταν άχρηστο να έχεις ένα υπόδειγμα υπακοής.

Άγιος Γρηγόριος Νύσσης, Η ματαιότητα της αλαζονείας

Αγίου Γρηγορίου Νύσσης, «Λόγοι εις τους μακαρισμούς» Λόγος α’

Άγιος Γρηγόριος Νύσσης.

(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)

 

Συνέχεια από εδώ: http://www.pemptousia.gr/?p=407583

 

5. Μου φαίνεται όμως πως ίσως είναι καλό να εξετάσουμε και τον παραλογισμό του πάθους αυτού, ώστε να γίνει εύκολα κατορθωτή για μας η μακαριότητα, αφού με μεγάλη επιδεξιότητα κι ευκολία θα πετυχαίνουμε την ταπεινοφροσύνη. Γιατί όπως οι καλοί γιατροί, εξουδετερώνοντας το αίτιο που γεννάει τη νόσο, ελέγχουν εύκολα την αρρώστια, έτσι κι εμείς θα κάνουμε ευκολοπερπάτητο για τους εαυτούς μας το δρόμο της ταπεινοφροσύνης, όταν υποτάξουμε με τη σκέψη την αλαζονεία των υπερηφάνων.

Από ποιο σημείο θα αποδείκνυε κανείς καλύτερα τη ματαιότητα της περηφάνιας; Από ποιο άλλο παρά από το να αποδείξει ποια ακριβώς είναι η φύση του ανθρώπου;

Γιατί όποιος εξετάζει τον εαυτό του και όχι τα γύρω από τον εαυτό του, δικαιολογημένα δεν θα καταντήσει σε αυτό το πάθος.

Τι είναι, λοιπόν, ο άνθρωπος;

Θέλεις να σου πω τον πιο σεβαστό και τον πιο υπολογίσιμο από όλους τους λόγους;

Σε μία εποχή, όπου η δειλία βαπτίστηκε «οικονομία», αξίζει να ξανακούσουμε την σωτηριολογική σημασία του διωγμού ως επακόλουθο της ομολογίας για θέματα Πίστεως.

Ιδού γιατί δεν χρειάζεται η ύπαρξη επιτιμίου στον 15ο Κανόνα, όπως κακώς διδάσκουν όσοι από δειλία αρνούνται να τον εφαρμόσουν: Διότι « η αποξένωση από το πονηρό γίνεται αφορμή οικείωσης του αγαθού»

Λόγοι εις τους μακαρισμούς (Αγίου Γρηγορίου Νύσσης)

        "Λόγοι εις τους μακαρισμούς - Η΄ λόγος"

(Άγιος Γρηγόριος Νύσσης) 

Το τέλος και το έπαθλο των αγώνων 

2. «Μακάριοι, λέγει, είναι όσοι διώκονται για χάρη μου, γιατί σ' αυτούς ανήκει η βασιλεία των ουρανών». Να ποιό είναι το τέρμα των αγώνων που γίνονται σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, το βραβείο για τους κόπους, το έπαθλο για τους ιδρώτες: Το να αξιωθούν να γίνουν πολίτες της ουράνιας βασιλείας.

Η ελπίδα της επιτυχίας ενός καλού κλήρου δεν ξεφεύγει πια απ' το σωστό προς το άστατο και μεταβλητό. Γιατί ο γύρω από τη γη χώρος είναι αυτός που μετατρέπεται και μεταβάλλεται. Ενώ, απ' όσα φαίνονται και κινούνται στον ουρανό, δε γνωρίζουμε κανένα απ' αυτά που να μην βρίσκεται στην ίδια κατάσταση.

Και πάντοτε και όλα ακολουθούν τη δική τους τροχιά στον ουρανό. Βλέπεις, λοιπόν, την υπεροχή της ευεργεσίας; Δε χαρίζει το μεγαλείο της αξίας απ' όσα μεταβάλλονται, για να μην παρενοχλεί τις καλύτερες ελπίδες ο φόβος της μεταβολής.

Αλλά με το να λέγει ουράνια βασιλεία, δείχνει πως η δωρεά που βρίσκεται μπροστά μας με τη ελπίδα, είναι αμετάβλητη και πάντα η ίδια. Εκείνο όμως, που μου γεννάει απορία, μετά απ' όσα είπαμε ως τώρα, είναι τούτο: Πρώτο μεν το ότι εξισώνει την πτωχεία του πνεύματος, δηλ. την ταπεινοφροσύνη, με τους διωγμούς που για χάρη δική Του υπομένουν.

Στὴ Φωτοφόρο καὶ Ἁγία Ἀνάσταση τοῦ Κυρίου

 

Άγιος Γρηγόριος Νύσσης

«Εὐλογητός ὁ Θεός» (Λουκ. 1, 68). Ἄς ἐπαινέσομε σήμερα τόν Μονογενῆ Θεό τόν δημιουργό τῶν οὐρανίων, αὐτόν πού ἔσκυψε πάνω στίς μυστικές λαγόνες τῆς γῆς καί μέ τίς φωτοφόρες ἀκτίνες του φώτισε ὅλη τήν οἰκουμένη. Ἄς ὑμνήσομε σήμερα τήν ταφή τοῦ Μονογενοῦς, τήν ἀνάσταση τοῦ Νικητῆ, τή χαρά τοῦ κόσμου, τή ζωή τῶν λαῶν (Ἰω. 16, 20. Λουκ. 2, 10). Ἄς ὑμνήσομε σήμερα αὐτόν πού φόρεσε τήν ἁμαρτία (Β´ Κορ 5, 21). Ἄς εὐφημήσομε σήμερα τόν Θεό Λόγο, πού ντρόπιασε τή σοφία τοῦ κόσμου (Α´ Κορ. 1, 20), ἐπιβεβαίωσε τήν ἀναγγελία τῶν προφητῶν, συγκέντρωσε τήν ὁμάδα τῶν ἀποστόλων, διάδωσε τήν κλήση τῆς Ἐκκλησίας καί τή χάρη τοῦ Πνεύματος. Γιατί νά, ἐμεῖς πού κάποτε ἤμαστε ξένοι ἀπό τήν ἐπίγνωση τοῦ Θεοῦ (Ἐφ. 2, 13.19), γνωρίσαμε τό Θεό καί ἐκπληρώθηκε ὅ,τι ἔχει γραφεῖ: «θά θυμηθοῦν καί θά στραφοῦν στόν Κύριο ὅλα τά πέρατα τῆς γῆς καί θά πέσουν νά τόν προσκυνήσουν ὅλες οἱ φυλές τῶν λαῶν» (Ψαλμ. 21, 28).

2. Τί θά θυμηθοῦν; Τήν παλαιά πτώση, τή νέα ἀνάσταση, τήν ἀρχαία παράβαση καί τήν κατοπινή διόρθωση, τό θάνατο τῆς Εὔας, τή γέννηση τῆς Παρθένου, τήν ἀποκατάσταση τῶν λαῶν, τή συγχώρηση τῶν ἁμαρτωλῶν, τήν προαναγγελία τῶν προφητῶν, τό κήρυγμα τῶν ἀποστόλων, τήν ἀναγέννηση ἀπό τήν κολυμβήθρα (Ἰω. 5, 1-30), τήν ἐπανεγκατάσταση στόν Παράδεισο, τήν ἐπιστροφή τῶν οὐρανῶν, τόν δημιουργό πού ἀναστήθηκε, ἐκεῖνον πού ἀπέθεσε ὅσα δέν τοῦ ταίριαζαν, ἐκεῖνον πού μέ τή θεϊκή μεγαλοσύνη του ξαναέχυσε σάν μέταλλο τό φθαρτό σέ ἀφθαρσία. Καί ποιά ἀπέθεσε πού δέν τοῦ ταίριαζαν; Ἐκεῖνα πού εἶπε ὁ Ἠσαΐας· «τόν εἴδαμε», λέει, «καί δέν εἶχε οὔτε εἶδος οὔτε κάλλος, ἀλλά τό πρόσωπό του ἦταν ἀτιμασμένο καί στεροῦσε ὡς πρός τήν ὡραιότητα ἀπό ὅλων τῶν ἀνθρώπων» (Ἠσ. 53, 2-3).

Τραύματα φίλου, φιλήματα εχθρού! (αγ. Γρηγορίου Νύσσης)

Η θεωρία της Εξελίξεως κάτω από το Φως των Αγίων Μαξίμου του Ομολογητού και Γρηγορίου Νύσσης

Ἡ «θεανθρώπινη λογικὴ» τῶν Πατέρων, διατυπωμένη ἐδῶ καὶ αἰῶνες, (χωρὶς νὰ ἔχουν στὰ χέρια τους τὰ ἐπιστημονικὰ καὶ τεχνολογικὰ ἐπιτεύγματα τῶν συγχρόνων ἐπιστημόνων), παραμένει ἀκατάλυτη καὶ ἀπρόσβλητη ἀπὸ τὶς ποικίλες διατυπώσεις καὶ ἀνασκευὲς τῶν θεωριῶν τῆς Ἐξελίξεως, ὅσων ἕως τώρα ἔχουν διατυπωθεῖ.

Οἱ Πατέρες (συγκεκριμένα ἐδῶ ὁ ἅγιος Μάξιμος) λέγουν ὅτι «θὰ ἀποτελοῦσε ἀδυναμία τοῦ Θεοῦ ἡ σταδιακὴ δημιουργία κάποιου εἴδους» καὶ έπίσης γράφει ὅτι ἀποκλείεται «κάθε δυνατότητα χρονικῆς προΰπαρξης τοῦ σώματος, καθὼς τὰ μέρη τῆς σύνθετης φύσης τοῦ ἀνθρώπου δημιουργήθηκαν ἀκριβῶς τὸ ἕνα γιὰ τὸ ἄλλο. Ἡ οὐσίωση τῶν ὄντων εἶναι παντελῶς ἀνεπίδεκτη κάθε προσθήκης καὶ ἔλλειψης».

Αὐτὲς οἱ θέσεις τῶν «Πατέρων γιὰ τὴν σταθερότητα τῶν εἰδῶν» κρίνει οὐσιαστικὰ καὶ τὴ θεωρία τῆς ἐξελίξεως καὶ θὰ πρέπει οἱ καθηγητὲς θεολόγοι τῶν σχολείων νὰ τὶς γνωρίσουν, ὥστε ὄχι μόνο νὰ μὴν ὑποχωροῦν στὶς ἐπιθέσεις συναδέλφων (οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν νὰ ἀντιτάξουν παρὰ «θεωρίες» ἐπιστημόνων ποὺ ἀναθεωροῦνται ἀπὸ ἑπόμενες ἐπιστημονικὲς «θεωρίες!), ἀλλὰ οὔτε κἂν νὰ περιπίπτουν σὲ συμβιβαστικὲς θέσεις, ὅπως: «δὲν ἀποκλείεται ὁ Θεὸς νὰ ἔδωσε “πνοὴν ζωῆς” σὲ κάποιο πίθηκο ἢ ἄλλο ζῶο ποὺ ὁ ἴδιος εἶχε πρὶν δημιουργήσει»!

Παραθέτουμε ἕνα ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ Κ. Ζάχου, Ἡ Χαμένη Οἰκειότητα, Ἡ Οἰκολογικὴ Κρίση ὑπὸ τὸ Φῶς τῆς σκέψης τοῦ Ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητῆ σελ. 222-226. (Τὸ ἀρχικὸ σκίτσο ἀπὸ τὸ σχετικὸ βιβλίο τοῦ π. Ἰωάννη Κωστώφ).

"Αιρετικοί ήσαν (έκ των προτέρων και ΑΚΟΙΝΩΝΗΤΟΙ), όσοι δεν συμφωνούσαν με την διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου και δεν είχαν κοινωνία μαζί του"!

Ο άγιος Γρηγόριος, τον οποίο τιμά η Εκκλησία μας, ήταν πραγματικά ένα μεγάλο πνευματικό ανάστημα.

 Όταν διαβάζη κανείς τα έργα του, χαίρεται την ευρύτητα της σκέψεώς του, την γονιμότητα της διδασκαλίας του, αλλά, κυρίως και προ παντός, την μεγάλη του ευαισθησία. Ασχολείται με θέματα πολύ δύσκολα, και όμως δεν αφίσταται της Ορθοδόξου Παραδόσεως.
Στον άγιο Γρηγόριο Νύσσης συναντούμε την διδασκαλία ότι το βαθύτερο έργο της Εκκλησίας είναι η θεραπεία του ανθρώπου, που επιτυγχάνεται μέσα από την κάθαρση, και ότι σκοπός του ανθρώπου είναι η θέωση. Βέβαια,
και άλλοι Πατέρες αναλύουν αυτήν την πραγματικότητα, αλλά ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης επιχειρεί λεπτομερή ανάλυση. Στο έργο του “εις τον βίον Μωϋσέως”, το οποίο είναι υπόδειγμα θεολογικού λόγου, κάνει θαυμάσιες προεκτάσεις και παρατηρήσεις.

Γενικά, ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης, αδελφός του Μ. Βασιλείου, ασχολήθηκε με θέματα τα οποία ήταν δυσεπίλυτα για το ανθρώπινο πνεύμα. Η μεγάλη του ευαισθησία, που φαίνεται στις συνομιλίες που είχε με την αδελφή του Μακρίνα, πριν εκείνη κοιμηθή, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζει τον θάνατό της, όπως και η στάση του απέναντι στον χωρισμό από την αδελφή του, κάνει τρομερή εντύπωση. Ήταν πραγματικά μεγάλος θεολόγος, αλλά και αρκετά ευαίσθητος πνευματικός πατέρας.

Η αξία της μεγάλης του προσωπικότητος αναγνωρίστηκε από όλη την Εκκλησία. Μετά τον θάνατο του αδελφού του, Μ. Βασιλείου, που έγινε το 379, ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης ανέλαβε διάφορες εκκλησιαστικές πρωτοβουλίες για την κατοχύρωση της ορθοδόξου πίστεως έναντι των Χριστολογικών αιρέσεων της εποχής του.

Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Ἐπίσκοπος Νύσσης

Ἡ Μοῦσα Γρηγόριος, οὗ Νύσσα θρόνος,

οὐ Πιερίαν, ἀλλ᾿ Ἐδὲμ σκηνὴν ἔχει.

Γρηγόριον δεκάτῃ θανάτου κνέφας ἀμφεκάλυψεν.

Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ἦταν ἀδελφὸς τοῦ Μεγάλου Βασιλείου. Γεννήθηκε περὶ τὸ 329 ἢ 330 μ.Χ. Ἦταν υἱὸς τοῦ Βασιλείου καὶ τῆς Ἐμμελείας. Ὁ πατέρας του καταγόταν ἀπὸ τὸν Πόντο καὶ ἡ μητέρα του ἀπὸ τὴν Καππαδοκία.

Ὁ Γρηγόριος, μολονότι εἶχε χειροτονηθεῖ ἀναγνώστης, δὲν σκεπτόταν νὰ γίνει κληρικός, οὔτε θεολόγος. Ὁ ἀδελφός του Βασίλειος, τὸν ὁποῖο θεωροῦσε πνευματικὸ πατέρα καὶ δάσκαλό του, τὸν εἵλκυσε στὴν ἱεροσύνη. Μετὰ τὴν ἐκπαίδευσή του στὴ Νεοκαισάρεια φοίτησε στὴν Καισάρεια μὲ σκοπὸ νὰ γίνει συνήγορος καὶ διδάσκαλος τῆς ρητορικῆς, ὅπως ὁ πατέρας του καὶ οἱ πρόγονοί του.

Σὲ ἡλικία 40 ἐτῶν, τὸ 371 ἢ 372 μ.Χ., παρακαλεῖται ἀπὸ τὸν ἀδελφό του Μέγα Βασίλειο, Ἀρχιεπίσκοπο τότε Καισαρείας,νὰ δεχθεῖ τὴν Ἐπισκοπὴ Νύσσης. Ἡ Νύσσα (σήμερα Νεμσεχίρ) ἦταν ἀσήμαντη πόλη τῆς Καππαδοκίας, ἐπὶ τῆς ὁδοῦ ποὺ ὁδηγοῦσε ἀπὸ τὴν Καισάρεια στὴν Ἄγκυρα. Ὁ Γρηγόριος δέχθηκε, ἀπὸ μεγάλο σεβασμὸ στὸν Ἅγιο Βασίλειο.

Οἱ Ἀρειανοί, ὅμως, τοῦ ἔφεραν μεγάλες ἐνοχλήσεις. Ἀντιλαμβανόμενοι, ὅτι στὸ πρόσωπό του ἡ αἵρεσή τους θὰ εἶχε σπουδαιότατο πολέμιο, σχεδίασαν νὰ τὸν ἐξοντώσουν. Τὸν κατηγόρησαν λοιπόν, ὅτι ἐξελέγη Ἐπίσκοπος ἀντικανονικὰ καὶ σφετερίσθηκε χρήματα τῆς Ἐκκλησίας. Τὶς κατηγορίες ὑπέβαλε κάποιος μὲ τὸ ὄνομα Φιλόχαρης, ὄργανο τῶν Ἀρειανῶν, πρὸς τὸν διοικητὴ τοῦ Πόντου Δημοσθένη, πρὸς τὸν ὁποῖο ὁ Μέγας Βασίλειος ἔγραψε καὶ ἐπιστολή. Γιὰ τὴν κατηγορία τῆς καταχρήσεως παρακάλεσε νὰ γίνει ὁ ἔλεγχος γιὰ νὰ δειχθεῖ ἡ συκοφαντία, γιὰ τὴν ἀντικανονικὴ χειροτονία λέγει ὅτι ἡ εὐθύνη εἶναι δική του, διότι αὐτὸς χειροτόνησε καὶ ὅτι, σὲ κάθε περίπτωση, δὲν εἶναι σωστὸ νὰ δικάσει ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς σύνοδος Ἐπισκόπων, τῶν ὁποίων ἡ ἐκκλησιαστικὴ θέση δὲν ἦταν σὲ κανονικὴ τάξη.

Ἡ ἐπίκληση τοῦ Βασιλείου ἀπέβη ἄκαρπη. Ὁ αὐτοκράτορας Οὐάλης ἤθελε νὰ ἀποφευχθεῖ τὸ θέμα. Τὸ 376 μ.Χ. ὁ Γρηγόριος καθαιρεῖται ἐρήμην ἀπὸ σύνοδο Ἀρειανῶν Ἐπισκόπων τοῦ Πόντου καὶ τῆς Γαλατίας. Καὶ ὁ Γρηγόριος, καταδιωκόμενος, ἀναγκαζόταν νὰ πλανᾶται καὶ νὰ κρύβεται.