Πνευματικές συμβουλές του π. Παϊσίου Ολάρου. Αρχιμανδρίτης Ιωαννίκιος Μπάλαν

                            

Πνευματικές συμβουλές του π. Παϊσίου Ολάρου

Αρχιμανδρίτης Ιωαννίκιος Μπάλαν 

– Γέροντα Παΐσιε, τι πνευματικές συμβουλές δίνετε στους μαθητές σας;

Πριν γίνω ιερέας και Πνευματικός, τους πλέον γνωστούς εκ των λαϊκών, τους προέτρεπα να προσεύχονται πολύ, να διαβάζουν το Ψαλτήριο, να κάνουν μετάνοιες, να νηστεύουν, να συμφιλιώνονται μεταξύ τους και να εξομολογούνται στον Πνευματικό της Σκήτης. Τα πνευματικά μου παιδιά όμως, ήμουν υποχρεωμένος να τα διδάσκω περισσότερο με τα έργα και λιγότερο με τα λόγια μου. Όταν μ’ έβλεπαν να τρέχω στην προσευχή, να νηστεύω, να σιωπώ και να συμπεριφέρομαι μαζί τους με πραότητα, αναγκάζονταν και οι ίδιοι να κάνουν τα ίδια και ανώτερα έργα από μένα. Όταν χειροτονήθηκα, ήμουν υποχρεωμένος να προσπαθώ να τους ωφελήσω και με τα λόγια, διότι δεν ανταποκρινόμουν με την ζωή μου. Μόνο με την χάρη του Θεού προσπαθούσα να τους ειρηνεύσω όλους και να επιστρέψουν στα κελλιά τους ψυχικά αναπαυμένοι.

– Ποια ποιμαντική μέριμνα σας φαίνεται δυσκολότερη, των λαϊκών ή των μοναχών;

– Είναι δυσκολότερη η ποιμαντική καθοδήγηση των μοναχών και ιερέων από ό,τι των λαϊκών, επειδή αυτοί έχουν δώσει υποσχέσεις στον Θεό. Έχουν μεγάλη ευθύνη, διότι γνωρίζουν τον λόγο του Θεού και τους ιερούς Κανόνες κι όμως δεν εκτελούν τα καθήκοντά τους συνειδητά. Δηλαδή αμαρτάνουν με την θέλησή τους κι έχουν επίγνωση του κακού. Ενώ οι λαϊκοί έχουν λιγότερη ευθύνη και πολλοί απ’ αυτούς σφάλλουν από άγνοια. Εδώ εκπληρώνεται ο λόγος του Ευαγγελίου που λέει ότι «σ’ αυτόν που του δίνεται πολύ, πολύ θα του ζητηθεί και σ’ αυτόν που του δίνεται λίγο, λίγο θα του ζητηθεί» (Λουκ. 12:47-48).

«Μισεῖς τὸν ἐχθρό σου; Νὰ ξέρης ὅτι εἶσαι τρελλός»

 

ΠΑΤΕΡΙΚΑΙ ΔΙΔΑΧΑΙ

«Μισεῖς τὸν ἐχθρό σου; Νὰ ξέρης ὅτι εἶσαι τρελλός»

  Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος μᾶς τονίζει: «Περὶ δὲ τῆς φιλαδελφίας οὐ χρείαν ἔχετε γράφειν ὑμῖν· αὐτοὶ γὰρ ὑμεῖς θεοδίδακτοί ἐστε εἰς τὸ ἀγαπᾶν ἀλλήλους·» (Θεσ. Α΄ δ, 9). (: Γιὰ τὴν ἀγάπη τώρα πρὸς τοὺς ἀδελφούς σας Χριστιανοὺς δὲν ἔχετε ἀνάγκη νὰ σᾶς γράψουμε, διότι ἐσεῖς μόνοι σας ἔχετε διδαχθῆ ἀπὸ τὸν Θεὸ νὰ ἀγαπᾶτε ὁ ἕνας τὸν ἄλλο».

• Γιατὶ νὰ ἔχουμε ἀγάπη; Λέγει ὁ Ἅγιος Ἰωάννης Κρονστάνδης: «Ἡ ἀγάπη ἀναπαύει τὴν καρδιά, τὴν ἀνακουφίζει, τὴ ζωογονεῖ. Τὸ μῖσος, ἀπεναντίας, τὴν ταλαιπωρεῖ, τὴν βασανίζει, τὴν ταράζει. Ὅποιος, λοιπόν, μισεῖ, εἶναι ὁ πιὸ ἀνόητος ἀνάμεσα στοὺς ἀνοήτους, καθὼς γίνεται τύραννος τοῦ ἴδιου τοῦ ἑαυτοῦ του…

  Μισεῖς τὸν ἐχθρό σου; Νὰ ξέρης ὅτι εἶσαι τρελλός. Γιατί; Ἐπειδή, ὅσο κι ἂν σὲ πολεμάη ὁ ἐχθρός σου ἐξωτερικά, ἐσὺ πολεμᾶς περισσότερο τὸν ἑαυτό σου ἐσωτερικά. Καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι ὁ πιὸ σκληρὸς διωγμός, τὸ νὰ βασανίζης τὸν ἑαυτό σου μὲ τὸ μῖσος πρὸς τὸν ἐχθρό σου;…

 Ὅ,τι εἰπώθηκε γιὰ τὸ μῖσος, ἀφορᾶ καὶ τὰ ἄλλα πάθη. Ὁ ἴδιος ὁ Κύριος ὅρισε νὰ τιμωρούμαστε μέσα σ’ αὐτὰ καὶ ἀπ’ αὐτά. Κάθε πάθος εἶναι κι ἕνας βασανιστής, ἕνας δήμιος. Ὁ ἄνθρωπος ποὺ κάνει κάποιο κακό, τιμωρεῖται μὲ τὸ ἴδιο τὸ κακὸ ποὺ κάνει, μὲ τὸ ἴδιο τὸ πάθος στὸ ὁποῖο εἶναι δοῦλος».

• Ἔλεγε ὁ Ἅγιος Πορφύριος ἕνα μῦθο μὲ τὸν βοριὰ καὶ τὸν ἥλιο. Μάλωναν και οἱ δύο ποιὸς εἶναι δυνατότερος. Ἔβαλαν τότε στοίχημα ποιὸς θὰ βγάλη τὴν κάπα τοῦ βοσκοῦ ποὺ ἐκείνη τὴν ὥρα ἀνηφόριζε τὸ βουνό. Φύσηξε λοιπὸν ὁ ἄνεμος ὅσο πιὸ δυνατὰ μποροοῦσε καὶ ὁ βοσκὸς ποὺ κρύωνε, περισσότερο σκεπαζόταν μὲ τὴν κάπα. Βγῆκε τότε ὁ ἥλιος ἀπὸ τὰ σύννεφα, σκόρπισε ἀγάπη, καλωσύνη καὶ ζεστασιά, ζεστάθηκε ὁ βοσκὸς καὶ ἔβγαλε τὴν κάπα του.

  Εἴδατε λοιπὸν ποιὸς εἶναι ὁ δυνατότερος; Δὲν κερδίζεις τὸν ἄνθρωπο μὲ τὸ ἄγριο, ἀλλὰ μὲ τὴν καλωσύνη καὶ τὴν ἀγάπη ποὺ σὲ ζεσταίνει».

Ταπεινοφροσύνη αληθινή και ταπεινοφροσύνη ψεύτικη (Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσανίνωφ)

“Κανείς ας μη σας κατακρίνει, δείχνοντας δήθεν ταπεινοφροσύνη”, λέει ο άγιος απόστολος Παύλος.
Αληθινή ταπεινοφροσύνη είναι η οικείωση του φρονήματος του Χριστού, “ο οποίος, αν και ήταν Θεός, …τα απαρνήθηκε όλα και πήρε μορφή δούλου, έγινε άνθρωπος, και όντας πραγματικός άνθρωπος, ταπεινώθηκε θεληματικά, υπακούοντας μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού”.
Η αληθινή ταπεινοφροσύνη είναι η διάκριση, που αποτελεί δώρο Θεού, ενέργεια της θείας χάριτος στον νου και την καρδιά του ανθρώπου.

Υπάρχει και αυτόβουλη ταπεινοφροσύνη. Αυτή είναι εφεύρημα ψυχής φιλόδοξης, ψυχής πλανεμένης και αυταπατημένης, ψυχής που κολακεύει τον εαυτό της και ζητάει την κολακεία του κόσμου, ψυχής που ολοκληρωτκά προσηλώθηκε στις επίγειες επιτυχίες και απολαύσεις, ψυχής που λησμόνησε την αιωνιότητα και τον Θεό.

Η αυτόβουλη, η επινοημένη, η πλαστή ταπεινοφροσύνη είναι ένα σύνολο αναρίθμητων και ποικίλων τεχνασμάτων, με τα οποία η ανθρώπινη υπερηφάνεια προσπαθεί να υποκλέψει τη δόξα της ταπεινοφροσύνης από τον τυφλωμένο κόσμο, τον κόσμο που αγαπά τα δικά του, τον κόσμο που εγκωμιάζει το ελάττωμα, όταν αυτό καλύπτεται πίσω από το προσωπείο της αρετής, τον κόσμο που μισεί την αρετή, όταν αυτή παρουσιάζεται μπροστά του με τη θεία απλότητά της, με την αγία και σταθερή υποταγή στο Ευαγγέλιο.

Τίποτα δεν είναι τόσο ενάντιο στην ταπείνωση του Χριστού όσο η αυθαίρετη ταπεινοφροσύνη, που απορρίπτει τον ζυγό της υπακοής στον Κύριο και υπηρετεί τον σατανά, φορώντας τον μανδύα της υπηρεσίας του Θεού.

Αν κοιτάζουμε ακατάπαυστα την αμαρτωλότητά μας, αν προσπαθούμε να παρατηρούμε κάθε της όψη, δεν θα βρούμε μέσα μας καμιάν αρετή, ούτε την ταπεινοφροσύνη.

Οἱ τρεῖς ἐχθροὶ

                                         

                            Άγιος Ἰωσήφ ὁ Ἡσυχαστής

 (ἀποσπάσματα ἀπὸ ἐπιστολὴ 9)

Νά, ἔμαθες ὅτι εἶσαι πηλός, πτωχὸς καὶ γυμνός. Τώρα ζήτησε ἀπ’ αὐτὸν ποὺ μπορεῖ νὰ ἀναπλάσει τὴ φύση νὰ σὲ πλουτίσει. Καί, ἄν σοῦ δώσει πολὺ ἢ λίγο, ἀναγνώρισε τὸν εὐεργέτη σου. Καὶ μὴ σφετερισθεῖς τὰ ξένα ὡς δικά σου. Μὲ πόνο καὶ δάκρυα θὰ λάβεις τὴ χάρη. Καὶ πάλι μὲ δάκρυα χαρᾶς καὶ εὐχαριστίας, μὲ φόβο Θεοῦ θὰ τὴν κρατήσεις. Μὲ θέρμη καὶ ζῆλο ἑλκύεται· μὲ ψυχρότητα καὶ ἀμέλεια χάνεται.

Δὲν σοὺ ζητεῖ περισσότερο ὁ Χριστὸς γιὰ νὰ σοῦ δώσει τὰ ἅγιά Του χαρίσματα· μόνο νὰ ἀναγνωρίζεις ὅτι, ὅ,τι καλὸ καὶ ἂν ἔχεις, εἶναι δικό Του. Καὶ νὰ συμπαθεῖς αὐτὸν ποὺ δὲν ἔχει. Νὰ μὴν τὸν κρίνεις ὅτι δὲν ἔχει· ὅτι εἶναι ἁμαρτωλός, φαῦλος, πονηρός, φλύαρος, κλέπτης, πόρνος καὶ ψεύτης. Ἐὰν ἀποκτήσεις αὐτὴ τὴν ἐπίγνωση, δὲν μπορεῖς ποτὲ νὰ κρίνεις κανένα, ἔστω καὶ ἂν τὸν βλέπεις νὰ ἁμαρτάνει θανάσιμα· γιατί ἀμέσως θὰ λές·

«Δὲν ἔχει, Χριστέ μου, τὴ χάρη σου, γι’ αὐτὸ ἁμαρτάνει.

ΓΙΑΤΙ ΝΗΣΤΕΥΟΥΜΕ ΑΦΟΥ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΙΠΕ ΠΩΣ ΤΑ ΕΙΣΕΡΧΟΜΕΝΑ ΔΕΝ ΜΟΛΥΝΟΥΝ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ;

ΑΓΙΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΣΥΝΑΪΤΗ

ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ

ΓΙΑΤΙ ΝΗΣΤΕΥΟΥΜΕ ΑΦΟΥ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΙΠΕ ΠΩΣ ΤΑ ΕΙΣΕΡΧΟΜΕΝΑ ΔΕΝ ΜΟΛΥΝΟΥΝ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ;

ΕΡΩΤΗΣΗ 64η: Ἀφοῦ ὁ Χριστὸς λέγει, «Αὐτὰ ποὺ μπαίνουν ἀπὸ τὸ στόμα δὲν κάνουν τὸν ἄνθρωπο ἀκάθαρτο», γιατὶ οἱ Πατέρες ὅρισαν νὰ μὴ τρῶμε κρέας τὶς ἡμέρες τῆς ἁγίας νηστείας;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ Αὐτὸ ὁ Κύριος δὲν τὸ εἶπε γιὰ τὶς τροφές. Γιατὶ γνωρίζουμε, ὅτι τὸ πολὺ φαγητὸ καὶ τὸ πολὺ πιοτὸ κάνουν τὸν ἄνθρωπο ἀκάθαρτον, ξεσηκώνοντας ἐναντίον του τὰ σαρκικὰ πάθη γιὰ ἀσέλγεια. Διότι ἡ δύναμη τοῦ Σατανά, σύμφωνα μὲ τὸν Ἰώβ, βρίσκεται στὸ κέντρο τῆς κοιλίας. Ἀλλὰ ἐπειδὴ οἱ Φαρισαῖοι κατηγόρησαν τοὺς ἀποστόλους, ὅτι ἔτρωγαν μὲ ἄπλυτα χέρια, ἀπαντώντας ὁ Κύριος σ’ αὐτὲς τὶς κατηγορίες εἶπε· «Κάθε τί ποὺ μπαίνει ἀπὸ τὸ στόμα δὲν κάνει τὸν ἄνθρωπο ἀκάθαρτον, δηλαδὴ ἡ ἀκαθαρσία τῶν χεριῶν, τὴν ὁποία σεῖς παρατηρεῖτε, ἀλλὰ τὰ ἁμαρτήματα ποὺ βγαίνουν ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο, ἐκεῖνα τὸν κάνουν ἀκάθαρτον. Γι’ αὐτὸ προσθέτει· «Ἐνῶ τὸ νὰ τρώει μὲ λερωμένα χέρια, δὲν κάνει τὸν ἄνθρωπο ἀκάθαρτον». Ὡστόσο, ἂν καὶ μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ τὰ τρῶμε ὅλα, ὅμως δὲν μᾶς συμφέρουν ὅλα, σύμφωνα μὲ τὸν Ἀπόστολο· γιατὶ λέγει· «Ὅλα μοῦ ἐπιτρέπονται, ἀλλὰ δὲν μὲ συμφέρουν ὅλα», δηλαδὴ τὸ νὰ τρώγω καὶ νὰ πίνω. «Ἀλλὰ ἐγὼ δὲν θὰ ἀφήσω τίποτε νὰ μὲ κυριέψει». Δηλαδὴ δὲν πρέπει νὰ κυριευτῶ ἀπὸ τὶς τροφὲς καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιθυμία τους. Γιατὶ πολλοί, μὴ προσέχοντάς το αὐτὸ καὶ ἀποβλέποντας σ’ ἐκεῖνο, ὅτι δηλαδὴ οἱ ἄνθρωποι ἐπιτρέπεται καὶ νὰ τρῶνε καὶ νὰ πίνουν καὶ νὰ γεμίζουν τὴν κοιλιά τους, ἀφοῦ ὁ Θεὸς μᾶς ἔδωσε καὶ αὐτὰ ποὺ προέρχονται ἀπὸ τὴ γῆ καὶ ἀπὸ τὴ θάλασσα γιὰ νὰ τὰ ἀπολαμβάνουμε, ἀπὸ τὸν κορεσμὸ καὶ τὴν ἡδονὴ τῶν ὁποίων ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ βλαφτοῦμε ὄχι λίγο, λέγει γι’ αὐτά· «Οἱ τροφὲς εἶναι γιὰ τὴν κοιλιά, καὶ ἡ κοιλιὰ γιὰ τὶς τροφές. Ὁ Θεὸς ὅμως καὶ αὐτὴν καὶ ἐκεῖνες θὰ τὶς καταργήσει».

Κάθε νηστεία λοιπὸν καὶ κατάκλιση στὸ χῶμα καὶ σκληραγωγία ἀποτελοῦν δύο σκοποὺς τῆς εὐσέβειας. Ὁ ἕνας εἶναι οἱ ἄνθρωποι ποὺ δὲν ἀπόλαυσαν τὶς εὐχαριστήσεις τοῦ κόσμου αὐτοῦ, νὰ ἀπολαύσουν ἀντὶ γι’ αὐτὲς τὰ μελλοντικὰ ἀγαθά. Καὶ ὁ ἄλλος, μὲ τὴν ταπείνωση αὐτὴ τοῦ σώματος νὰ ταπεινωθοῦν μαζὶ καὶ ἡ ψυχὴ καὶ ὁ λογισμός, καὶ ἀφοῦ ταπεινωθεῖ ἡ ψυχή, ὁ ἄνθρωπος παρακαλεῖ τὸν Θεὸ μὲ πολλὴ κατάνυξη καὶ δέχεται συγχώρηση. Ἐὰν ὅμως κάποιος, ἐνῶ ἀποφεύγει τὰ κρέατα, τρέφει καὶ λιπαίνει τὸ σῶμα του μὲ ἄλλα φαγητὰ καὶ ποτά, ἂν καὶ νηστεύει, δὲν ὠφελεῖται καθόλου.

Πόσα μπορείς να κάνεις ΑΝ θέλεις

                            

Αν δεν μπορείς να είσαι η προσευχή,

τουλάχιστον μην γίνεις η κατάκριση.

Αν δεν μπορείς να γίνεις το φως που οδηγεί,

τουλάχιστον μην γίνεις το εμπόδιο που δυσκολεύει.

Αν δεν μπορείς να προσφέρεις ελεημοσύνη,

τουλάχιστον πρόσφερε έναν λόγο παρηγοριάς.

Αν δεν μπορείς να φτάσεις στην απάθεια,

τουλάχιστον μείνε στη μετάνοια.

Αν δεν μπορείς να είσαι η αγάπη που θυσιάζεται,

τουλάχιστον μην γίνεις το μίσος που διχάζει.

Αν δεν μπορείς να έχεις δάκρυα στα μάτια,

ας έχεις τουλάχιστον συντριβή στη σκέψη.

Αν δεν μπορείς να κερδίσεις την αρετή,

τουλάχιστον μην υπερηφανεύεσαι για την πτώση.

Αν δεν μπορείς να είσαι ο λιμένας των κατατρεγμένων,

τουλάχιστον μην γίνεις ο δυνάστης των αδυνάμων.

Αν δεν μπορείς να ξεχάσεις το τραύμα,

τουλάχιστον μην ανταποδώσεις το χτύπημα.

Αν δεν μπορείς να αγκαλιάσεις τον εχθρό σου,

τουλάχιστον μην τον καταριέσαι στον λογισμό σου.

ΜΟΝΑΞΙΑ, θεολογικοί στοχασμοί!

                            

Η απομάκρυνση από τον Θεό φέρνει την μοναξιά. (Όσιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης)

Η απομόνωση και η μοναξιά είναι κατάλληλη, για να στοχάζεται κανείς και να προσεύχεται. Πολλές φορές ο Χριστός ανέβηκε στο όρος μόνος του, για να μας διδάξει, ότι για να πλησιάσουμε τον Θεό, πρέπει να είμαστε απαλλαγμένοι από κάθε θόρυβο και να ζητάμε καιρό και τόπο ήσυχο από θόρυβο. (Ιερός Χρυσόστομος)

Τότε επιτίθεται περισσότερο ο Διάβολος, όταν δει να είμαστε μεμονωμένοι και κλεισμένοι στον εαυτόν μας. Γι' αυτό πρέπει και για το λόγο αυτό κυρίως, συνεχώς να χαιρόμαστε μαζί με τους άλλους, ώστε να μην είμαστε ευάλωτοι στον Διάβολο. (Ιερός Χρυσόστομος)

Μοναξιά νοιώθει μόνο εκείνος, που δεν γνωρίζει τον Θεό ακόμα και αν όλοι οι άνθρωποι συναναστρέφονται μαζί του. (Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς)

Η επίγνωση της παρουσίας του Θεού, δεν αφήνει το αίσθημα της μοναξιάς, ούτε την πλήξη, που το ακολουθεί, να κυριαρχήσουν στην καρδιά μας. (Άγιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος)

Όταν είμαστε μόνοι, ας μην αφήνουμε το χρόνο να πηγαίνει χαμένος. Ας αξιοποιούμε πνευματικά τις στιγμές της μονώσεως, που παρουσιάζονται κάπου - κάπου, ανάμεσα στις τόσες βιοτικές μας μέριμνες, στρέφοντας το νου μας στον Κύριο, στην προσευχή, στους θεάρεστους λογισμούς. Έτσι, όσο σύντομες και αν είναι αυτές οι ευκαιρίες, θα μας γεμίζουν πνευματική παρηγοριά, παρηγοριά ουράνια, που σε καμμιά γήινη δεν μπορεί να συγκριθεί... (Άγιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος)

Πῶς νὰ προσέχει ὅποιος ζεῖ στὸν κόσμο

 Πῶς πρέπει νὰ προσέχει τὸν ἑαυτὸ του ὅποιος ζεῖ μέσα στὸν κόσμο (1)

Ἅγιος Ἰγνάτιος Brianchaninov 

Ἐπίσκοπος Καυκάσου καί Μαύρης Θάλασσας 

           

                                            

Ψυχὴ ὅλων τῶν ἀσκήσεων, ποὺ γίνονται γιὰ τὸν Κύριο, εἶναι ἡ προσοχή. Δίχως προσοχή, ὅλες αὐτὲς οἱ ἀσκήσεις εἶναι ἄκαρπες, νεκρές. Ὅποιος ποθεῖ τὴ σωτηρία του πρέπει νὰ μάθει νὰ προσέχει ἄγρυπνα τὸν ἑαυτό του, εἴτε ζεῖ στὴ μόνωση εἴτε ζεῖ μέσα στὸν περισπασμό, ὁπότε καμιὰ φορά, καὶ χωρὶς νὰ τὸ θέλει, παρασύρεται ἀπὸ τὶς συνθῆκες.

Ἂν ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ γίνει τὸ ἰσχυρότερο ἀπ’ ὅλα τ’ ἄλλα αἰσθήματα τῆς καρδιᾶς, τότε πιὸ εὔκολα θὰ προσέχουμε τὸν ἑαυτό μας, τόσο στὴν ἡσυχία τοῦ κελιοῦ μας ὅσο καὶ μέσα στὸν θόρυβο ποὺ μᾶς κυκλώνει ἀπὸ παντοῦ.

Στὴ διατήρηση τῆς προσοχῆς πολὺ συμβάλλει ἡ συνετὴ μετρίαση τῆς τροφῆς, ποὺ μειώνει τὴ θέρμη τοῦ αἵματος. Ἡ αὔξηση αὐτῆς τῆς θέρμης ἀπὸ τὰ πολλὰ φαγητά, ἀπὸ τὴν ἔντονη σωματικὴ δραστηριότητα, ἀπὸ τὸ ξέσπασμα τῆς ὀργῆς, ἀπὸ τὸ μεθύσι τῆς κενοδοξίας καὶ ἀπὸ ἄλλες αἰτίες προκαλεῖ πολλοὺς λογισμοὺς καὶ φαντασιώσεις, δηλαδὴ τὸν σκορπισμὸ τοῦ νοῦ. Γι’ αὐτὸ οἱ ἅγιοι πατέρες σ’ ἐκεῖνον ποὺ θέλει νὰ προσέχει τὸν ἑαυτὸ του συστήνουν πρὶν ἀπ’ ὅλα τὴ μετρημένη, διακριτικὴ καὶ διαρκῆ ἐγκράτεια ἀπὸ τὶς τροφὲς (2).

Ὅταν σηκώνεσαι ἀπὸ τὸν ὕπνο πρόκειται γιὰ μιὰ προεικόνιση τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν, ποὺ περιμένει ὅλους τοὺς ἀνθρώπους—, νὰ κατευθύνεις τὶς σκέψεις σου στὸν Θεό. Νὰ προσφέρεις σὰν θυσία σ’ Ἐκεῖνον τοὺς πρώτους καρποὺς τῆς λειτουργίας τοῦ νοῦ σου, ὅταν αὐτὸς δὲν ἔχει ἀκόμα προσλάβει καμιὰ μάταιη ἐντύπωση.

Τα μικρά αμαρτήματα (που όλοι μας θεωρούμε ασήμαντα)

                                

Μολονότι τα βαρύτερα αμαρτήματα πρέπει να τα μισείς ολόψυχα, όμως μη νομίζεις ότι μπορείς να πέφτεις σε ελαφρότερα χωρίς φόβο ή έλεγχο της συνειδήσεως. Να θυμάσαι πως θ’ απολογηθείς στον φοβερό και αδέκαστο Κριτή ακόμα και για κάθε λόγο ανώφελο που θα βγει από το στόμα σου (πρβλ. Ματθ. 12:36).

Όποιος καταφρονεί τον μικρό γκρεμό, γρήγορα θα πέσει σε μεγαλύτερο. Από ένα καρφί που λείπει, φεύγει το πέταλο· κι από το πέταλο, γκρεμίζεται το άλογο· κι από το άλογο, χάνει τη ζωή του ο άνθρωπος! Αν φρόντιζε από την αρχή να βάλει ένα καρφί στο πέταλο και ν’ αποκαταστήσει την ασήμαντη ζημιά, δεν θα σκοτωνόταν πρόωρα για την αμέλειά του.Τα μεγάλα παλάτια, πάλι, και οι μεγαλόπρεπες οικοδομές πώς γκρεμίζονται; Πρώτα πέφτει ένα μικρό λιθάρι, μετά ανοίγει λιγάκι ο τοίχος σε κάποιο σημείο, κι έπειτα αρχίζουν λίγο-λίγο να καταρρέουν, ώσπου γίνονται ερείπια.

Είναι αληθινή η κατάνυξη την οποία νομίζω ότι έχω;

ΟΣΙΩΝ ΒΑΡΣΑΝΟΥΦΙΟΥ KAI IΩAΝΝΟΥ

Σημ. entaksis: Η αληθινή μετάνοια και η κατάνυξη δεν είναι σαν τις δικές μας τις συγκινήσεις, που τώρα τις έχουμε και μετά από μια ώρα τις χάσαμε, όπως ο καιρός που τη μια έχει ήλιο και την άλλη συννεφιά. Η αληθινή κατάνυξη είναι «δούλος» του ανθρώπου· δηλαδή, όταν την αποκτήσεις με κόπο, μένει μαζί σου, σε φυλάει από τις κακοτοπιές και σε κάνει να μη νιώθεις καν τον πόλεμο του εχθρού, ακόμα κι αν είσαι μέσα στον κόσμο και στους πειρασμούς.

Απόδοση*

Πές μοι, πάτερ, ἐάν εἶναι ἀληθινή ἡ κατάνυξη τήν ὁποίαν νομίζω ὅτι ἔχω καί ἐάν ὀφείλω νά ζῶ μόνος μου ἐδῶ· καί προσευχήσου γιά μένα, διότι ἐνοχλοῦμαι ἀπό σωματικό πόλεμο.

Ἀπόκρισις

Ἀδελφέ, ὁ τωρινός κλαυθμός καί ἡ κατάνυξη δέν εἶναι ἀληθινή, ἀλλά πηγαίνει καί ἔρχεται. Διότι ὁ ἀληθινός κλαυθμός, αὐτός πού γίνεται μέ κατάνυξη, γίνεται δοῦλος τοῦ ἀνθρώπου, ὑποταγμένος ἀχώριστα, καί δέν γίνεται πόλεμος σ’ αὐτόν πού τόν ἔχει, ἀλλά καί ἐξαλείφει τά πρῶτα πταίσματα καί ξεπλένει τά σπιλώματα· καί φυλάσσει συνεχῶς στό ὄνομα τοῦ Θεοῦ τόν ἄνθρωπο πού τήν ἀπέκτησε, ἐξορίζει τό γέλιο καί τόν μετεωρισμό καί κρατεῖ ἀδιάλειπτο πένθος· διότι εἶναι ἀσπίδα πού ἀποστρέφει ὅλα τά πυρωμένα βέλη τοῦ διαβόλου. Αὐτός πού τόν ἔχει δέν πλήσσεται καθόλου ἀπό πόλεμο· κι ἄν ἀκόμα εἶναι μέ ἀνθρώπους, κι ἄν ἀκόμα εἶναι μέ πόρνες γυναῖκες, εἶναι μαζί μας καί πολεμεῖ.

Σοῦ ἔδειξα λοιπόν τό σημάδι τῆς ἀσθένειας καί τῆς γενναιότητας. Μή νομίσῃς ὅτι δέ θά μποροῦσε ὁ Θεός νά σέ ἀνακουφίσῃ ἀπό τόν πόλεμο· διότι θά μποροῦσε, μάλιστα ἐξαιτίας τῶν ἁγίων πού προσεύχονται γιά σένα, ἀλλά ἐπειδή σέ ἀγαπᾷ, θέλει νά παιδευθῇς μέ πολλούς πολέμους καί γυμνάσια, γιά νά φθάσῃς στά μέτρα τῆς εὐδοκιμήσεως. Καί δέν θά φθάσῃς σ’ αὐτά, ἐάν δέν φυλάξῃς ὅλα ὅσα διατάχθηκες μέ τά λόγια ἐμοῦ τοῦ κενοδόξου διδασκάλου.

Προσοχή στη… συνήθεια!

                                         

                    Προσοχή στη… συνήθεια!

π. Γεώργιος Δορμπαράκης

«Μη συνηθίζεις να ηττάσαι στον πνευματικό πόλεμο, γιατί η συνήθεια γίνεται δεύτερη φύση στον άνθρωπο» (όσιος Εφραίμ ο Σύρος).

Μία βαθειά ψυχολογική αλλά και πνευματική παρατήρηση κάνει με τη φράση του ο μέγας όσιος Πατήρ Εφραίμ ο Σύρος. Μία παρατήρηση που την αλήθεια της τη διαπιστώνουμε όλοι στην καθημερινότητά μας: ποιος αμφιβάλλει για τη δύναμη της συνήθειας; Ό,τι κάναμε μία φορά και το επαναλάβαμε έπειτα, είναι δύσκολο να το σταματήσουμε. Τόσο που η επανάληψή του που μας έγινε συνήθεια καταστάθηκε τελικώς δεύτερη φύση μας – η προσπάθεια να σταματήσουμε μία συνήθειά μας βιώνεται συχνά ως... ξεριζωμός! Κι εδώ αναδεικνύεται η σημασία της συνήθειας στον πνευματικό πόλεμο, τον αγώνα δηλαδή του πιστού ανθρώπου να πορεύεται κατά το θέλημα του Θεού και όχι κατά το δικό του αμαρτωλό θέλημα: αν ο πιστός είναι χαλαρωμένος πνευματικά και ηττάται διαρκώς ή πολύ συχνά στη χριστιανική του πορεία – δεν μιλάμε για μία ήττα περιστασιακή που υφίσταται σε όλους και έχει γρήγορη μετάνοια -, τότε δυστυχώς η συνήθεια της ήττας του τον κάνει να βρίσκεται σχεδόν μόνιμα σε αντίθεση προς τον Θεό, που θα πει ότι τα πάθη και οι αδυναμίες του τον έχουν υποδουλώσει, όπως το δηλώνει και ο λόγος του αποστόλου: «σε ό,τι κανείς έχει ηττηθεί, σ’ αυτό και έχει υποδουλωθεί».

Περί φίλου δολίου, μοχθηροῦ καί σκολιοῦ.

                          

«Ὁ δόλιος φίλος εἶναι ἀχρεῖος καί ἐπικίνδυνος ἄνθρωπος. Οὗτος οὐδέν ὑγιές ἐν τῇ ψυχῇ αὐτοῦ κέκτηται ἐν αὐτῇ οὐδέν ἱερόν ὑπάρχει, οὐδέν ὅσιον εἶναι ἄπιστος, μοχθηρός, δόλιος καί σκολιός˙ ἀγνοεῖ τήν εἰλικρίνειαν, δόλον δέ καί ψεῦδος ἐπί γλῶτταν φέρει˙ διαλογίζεται πονηρά, ἐν δὲ τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ μελετᾷ φαῦλα˙ οἱ λόγοι αὐτοῦ ἁπαλοί, τα δέ βουλεύματα αὐτοῦ σκολιά. Ἐπιδεικνύει ἐν λόγοις φιλίαν καί τεκταίνεται ἐν κρυπτῷ κατά τοῦ πεποιθότος αὐτῷ φίλου. Διαπέμπεται κατά φίλου κακά, καί λαμπτῆρα δόλου πυρσεύει κακοῖς˙ στηρίζων τούς ὀφθαλμούς αὑτοῦ λογίζεται διεστραμμένα, ὁρίζει δὲ τοῖς χείλεσιν αὑτοῦ πάντα τα κακά. Οὗτος κάμινός ἐστι κακῶν τῷ φίλω˙ ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ φίλου γλυκανεῖ τό στό- μα αὑτοῦ καί ἐπί τῶν λόγων αὐτοῦ ἐκθαυμάσει, ὕστερον δέ διαστρέψει τό στόμα αὑτοῦ, καί ἐν τοῖς λόγοις αὐτοῦ δώσει σκάνδαλα πολλά.

Ἡ τοῦ μοχθηροῦ φιλία εἶναι ἔχθρας φοβερωτέρα, διότι ἀπό ταύτης μέν δύνασαι νά φυλάττησαι, ἀπ᾿ ἐκείνης ὅμως οὐχί ὁ δόλιος φίλος οὐδέν ὅλως διαφέρει τοῦ δολοφόνου˙ διότι ὁμοίως ἀμφότεροι κρύφα κακουργοῦσιν. Ὁ δόλιος φίλος εἶναι ἀκόρεστος˙ ὅλον καταφαγών τόν φίλον οὐκ ἐκορέσθη˙ εἶναι ἀναίσχυντος, διότι πράττων φαῦ-λα βυσσοδομῶν καί διορύσσων τόν οἶκον τοῦ πεποιθότος ἐπί τήν φιλίαν αὐτοῦ οὐκ αἰσχύνεται τό τῆς φιλίας σεμνόν ὄνομα νά φέρῃ ἐπί χειλέων, καί ὡς φίλος νά παρίσταται πρό αὐτοῦ ἔχθιστος ὤν. Εἶναι ἄσπλαγχνος, διότι σπλάγχνα πονηροῦ οὐ μαλάσσεται φίλου. Ιός χαλκοῦ φίλου μοχθηροῦ φιλία˙ ζῶντα οὐ νεκρόν τόν φίλον κατατρώγει».[1]

Ἕνα κείμενο περί Ἐξομολογήσεως

 

Ἄγνωστος συγγραφεύς

… Εἰς τό τέλος τῆς ἑβδομάδος, ἀφοῦ προπαρασκευάσθηκα καλά γιά τήν ἁγία Κοινωνία, πρίν ἐξομολογηθῶ, ἐσκέφθηκα ὅτι ἦταν μιά εὐκαιρία νά κάνω ἐκεῖ μιάν ἐξομολόγησιν ὅσον τό δυνατόν πιό λεπτομερῆ. Ἄρχισα, λοιπόν, τήν προσπάθεια γιά νά θυμηθῶ ὅλα τά ἁμαρτήματα ἀπ’ τήν νεότητά μου καί γιά νά μή τυχόν λησμονήσω ἔστω καί τό παραμικρό, τά ἔγραψα μέ ὅση τό δυνατόν περισσότερη λεπτομέρεια. Ἐγέμισα ἔτσι μιά μεγάλη κόλλα χαρτί μέ ὅλα αὐτά πού ἔγραψα. Ἔπειτα, ὅμως, ἄκουσα ὅτι εἰς τήν Κιταβάγια Παστίνα, πού ἀπέχει περίπου τρία χιλιόμετρα ἀπό ἐκεῖ, ἐζοῦσεν ἕνας ἀσκητής ἱερεύς, ὁ ὁποῖος ἦτο σοφός ἄνθρωπος καί γεμᾶτος ἀπό κατανόηση. Ὁποιοσδήποτε ἐπήγαινεν εἰς αὐτόν γιά νά ἐξομολογηθεῖ, εὑρισκόταν σέ μιάν ἀτμόσφαιρα γεμάτη ἀπό μειλιχιότητα καί συμπάθεια, ἀποχωροῦσε δέ χορτᾶτος ἀπό διδασκαλία γιά τήν σωτηρία του καί ἤρεμος ψυχικά. Μέ μεγάλην εὐχαρίστηση ἐπληροφορήθηκα γιά ὅλα αὐτά καί ἀνεχώρησα ἀμέσως νά συναντήσω τόν ἄγιον αὐτόν γέροντα.

Ὅταν ἔφθασα, εἰς τήν ἀρχή, ἐζήτησα ὁλίγες συμβουλές, ὕστερα δέ ἀπό κάμποσην ὥρα συνομιλίας τοῦ ἐδιάβασα τό χαρτί μέ τίς ἁμαρτίες μου, πού εἶχα γράψει. Ὅταν ἐτελείωσα τό διάβασμα, ἐκεῖνος μοῦ εἶπε:

«Παιδί μου, πολλά ἀπ’ αὐτά πού μοῦ ἐδιάβασες εἶναι χωρίς καμμιά ἀξία, οἱ συμβουλές μου δέ γιά τήν ἐξομολόγηση εἶναι γενικά οἱ ἐξῆς:

Παραπονιέσαι ότι δεν σου συμπεριφέρονται καλά...

                        Γέροντας Γερμανός Σταυροβουνιώτης

Παραπονιέσαι ότι δεν σου συμπεριφέρονται καλά αυτοί με τους οποίους συναναστρέφεσαι. Άκου τη συμβουλή μου:

Εάν κάποιος δεν σου συμπεριφέρεται καλά, εσύ να του συμπεριφέρεσαι με καλωσύνη. Όλη η υπόθεση θέλει ταπείνωση. Ας πούμε ένα παράδειγμα: Σου λέγει κάποιος πως η δουλειά σου δεν είναι καλή. Να του πης: “Ευχαριστώ, που με συμβουλεύεις. Βοήθησε με να γίνω καλύτερος. Λέγε μου τα λάθη μου, για να τα διορθώσω”. Να δέχεσαι απ’ όλους συμβουλές, από ταπείνωση όμως και όχι από δειλία. Έτσι θα διατηρής στην ψυχή σου την ουράνια χαρά και την ειρήνη.

Σου είπε ο αδελφός σου ότι είσαι ύπουλος! Πάρε το για αστείο, και μη σου κακοφανεί! Αλλά, κι άν ακόμη το εννοούσε, σε ερωτώ: Μήπως στην πραγματικότητα δεν είμαστε όλοι ύπουλοι; Ποιός μπορεί να ισχυρισθεί πως είναι παντού και πάντοτε ευθύς και ειλικρινής; Πες ότι σου το είπε αυτό ο αδελφός σου κατά παραχώρηση Θεού, για να ταπεινωθείς και να διορθωθείς. Και εσύ να νοιώθεις όχι αντιπάθεια, αλλά αγάπη και ευγνωμοσύνη για τον αδελφό σου, που, έστω και μ’ αυτό τον τρόπο, σε βοηθά να διορθωθείς και να σωθείς!