Ένα άρθρο κόλαφος κατά λειτουργικών καινοτομιών και κυρίως κατά αυτών που νομίζουν ότι ο λαός δεν συμμετέχει στην Θεία Λειτουργία και άρα δεν είναι συμμέτοχος στις συμπροσευχές με αιρετίζοντες κληρικούς

Τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν, οὔτε δεήθητι οὔτε δεήθητε (Μυστικές Εὐχές)

Μία δικαίωση των όσων γράψαμε (π.χ. εδώ) εναντίον όλων αυτών που για να δικαιολογήσουν την αντιπατερική τους στάση έλεγαν, ότι οι λαϊκοί δεν μνημονεύουν στην Θεία Λειτουργία και γι' αυτό δεν μπορούν να αποτειχιστούν.

                                

Τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν, οὔτε δεήθητι οὔτε δεήθητε (Μυστικές Εὐχές)

Παν. Δ. Παπαδημητρίου, PhD

βʹ ἔκδοσις, 28/4/2026

(γιά καλύτερη ἐμπειρία ἀνάγνωσης, γιά τίς παραπομπές, τίς ἀναφορές, κτλ., δεῖτε παρακάτω τό PDF)

«Μυστικῆς ἐπιτελουμένης Εὐχῆς» (Ἅγ. Γρηγόριος Νύσσης, 4ος αἰ.)

Στὴν Ἐκκλησία Τελετάρχης εἶναι ὁ Διάκονος.1 «Ὁ ρόλος τοῦ Διακόνου στή θεία λατρεία εἶναι μέ πολλή σοφία καθορισμένος. Ἐκτελεῖ χρέη τελετάρχου πρός δύο κατευθύνσεις [πολλάκις ταυτοχρόνως]·2 πρός τόν Λαόν καί πρός τόν Ἱερέα».3 Φυσικὰ ἀπουσίᾳ Διακόνου, σὲ Συλλείτουργο, ἕνας ἀπὸ τοὺς Ἱερεῖς ἀναλαμβάνει (μέσα ἀπὸ τὸ Ἱερό) τὴν προσφώνηση (ἐκφώνηση) τῶν Εὐχῶν τοῦ Διακόνου.

Α. Τριῶν εἰδῶν Εὐχές στὴν Λειτουργία

Στὴν Θεία Λειτουργία ἔχουμε τριῶν εἰδῶν Εὐχές:

α) Κοινὲς 4 Εὐχές διά Προσφωνήσεως (ἔκφωνες,5 φωναχτές) ὑπὸ τοῦ Διακόνου,

β) Εὐχές Ἱερατικές (μυστικές, ἄνευ μικροφώνων,6 μὲ μία ἐξαίρεση),

γ) Εὐχές Λαϊκές-Μοναχικές 7 (ἐπίσης μυστικές, ὅπως καὶ οἱ Ἱερατικές).

Ἔχουμε πρῶτον, τὶς κοινὲς διὰ Προσφωνήσεως (ἔκφωνες) Εὐχές, τὶς ὁποίες προσφωνεῖ («χῦμα») ὁ Διάκονος (πάντοτε προσευχόμενος, στραμμένος πρὸς Ἀνατολάς),8 πρὸς τὸν Ἱερέα, καὶ πρὸς τὸν Πιστὸ Λαό. Ὅτι λέμε σήμερα Διακονικά, Εἰρηνικά, Συναπτές, Δεήσεις, ἢ Διακονικὲς αἰτήσεις/ δεήσεις, τόν 4ον αἰ. καὶ ἐνωρίτερον ἐλέγοντο Εὐχὴ διὰ Προσφωνήσεως, ὅπως μαρτυρεῖ ὁ ΙΘʹ Κανὼν τῆς ἐν Λαοδικείᾳ Συνόδου (364 μ.Χ.).9 Καὶ μέχρι πρότινος ὅμως, τὰ Διακονικά Εὐχὲς λέγονταν (πρὶν ἡ δυτικότροπη Λειτουργική τάχα Ἀναγέννηση μονοπωλήσει τὸν ὅρο Εὐχὲς ἀποκλειστικὰ γιὰ τὶς Ἱερατικὲς Εὐχές), ὅπως π.χ. φαίνεται στὸ Ἱεροτελεστικὸν τοῦ Βογιατσῆ.10 Εὐχὲς εἶναι ἡ κάθε αἴτησις χωριστά, ἀλλὰ Εὐχὴ εἶναι κυρίως τὸ σύνολο τῶν αἰτήσεων σὺν τὴν κατακλείδα στὸ τέλος.

Προσφώνησις εἶναι ἡ ὑπὸ τοῦ Διακόνου κοινὴ προτροπή, κοινὴ πρόσκλησις τοῦ Ἱερέως (πρωτίστως) καὶ τοῦ Λαοῦ (καὶ τοῦ Ἱεροψάλτου) γιὰ Προσευχή,11 μέσῳ τῶν κοινῶν Συναπτῶν καὶ Δεήσεων. Οἱ διὰ προσφωνήσεως Εὐχὲς ἦσαν ἀρχικὰ ἐκτενέστατες.12 Καὶ ἡ ἐν Λαοδικείᾳ Σύνοδος μᾶς πληροφορεῖ ὅτι ἦσαν τότε δύο διὰ Προσφωνήσεως Εὐχὲς τῶν Πιστῶν (ὑπῆρχαν καὶ ἄλλες τῶν Κατηχουμένων, τῶν Ἐνεργουμένων κτλ.).

Ὅταν λέμε στὴν Λειτουργιολογία, Ἱερατικὲς Εὐχὲς τῶν Πιστῶν, Ἱερατικὲς Εὐχὲς τῶν Κατηχουμένων, κτλ., δὲν ἐννοεῖται Ἱερατικὲς Εὐχὲς ποὺ τάχα ἀπευθύνονται στοὺς Πιστούς, στοὺς Κατηχούμενους (δὲν εἶναι Εὐχὲς διὰ Προσφωνήσεως), οὔτε ἐννοεῖται ὅτι πρέπει τὶς Ἱερατικὲς αὐτὲς Εὐχὲς νὰ τὶς ἀκοῦνε οἱ Πιστοί, οἱ Κατηχούμενοι, κτλ. (ὅπως μεγάλως σφάλλουν μερικοί, καὶ ἐρμηνεύουν αὐθαιρέτως), ἀλλὰ ἐννοοῦνται ὡς Εὐχὲς τῶν Ἱερέων ὑπὲρ τῶν Πιστῶν, ὑπὲρ τῶν Κατηχουμένων, κτλ..

Ὅλες οἱ Εὐχὲς (Διακονικές, Ἱερατικές, Λαϊκές, Μοναχικὲς) στὸν Θεὸν ἀπευθύνονται ὄχι στοὺς ἀνθρώπους (!), ἀλλὰ ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων, ὑπὲρ τῶν Ἱερέων, ὑπὲρ τῶν Πιστῶν, ὑπὲρ τοῦ Κόσμου ἐν γένει, κτλ.. Αὐτὸ φαίνεται ξεκάθαρα, π.χ. «Ὑπὲρ ... τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν», ὄχι «Ὑπὲρ ... τοῦ ...Λαοῦ δεηθῶμεν».

Άλλο ένα (από τα τόσα πολλά) φαινόμενο εκκοσμικεύσεως και κατάργησης Ι. Κανόνων. Τότε όμως η Εκκλησίας αντιδρούσε.

Εγκύκλιος 9-6-1956 περί αναγνώσεως «μυστικώς» των Ευχών της θείας Λειτουργίας, και εμμελούς αναγνώσεως του Αποστόλου και του Ιερού Ευαγγελίου.

                            

Περί ἀναγνώσεως «μυστικῶς» τῶν εὐχῶν τῆς θείας Λειτουργίας καὶ τῶν λοιπῶν ἱερῶν Μυστηρίων καί ἐμμελοῦς ἀναγνώσεως τοῦ Ἀποστόλου καί τοῦ Ἱεροῦ Εὐαγγελίου.

Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Πρός τούς Σεβ. Ἱεράρχας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος

Ὑπό τῶν ἱερῶν Κανόνων καί τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῆς Ἐκκλησίας, ὑποχρεοῦται ἡ Ἱερά Σύνοδος, ἵνα ἐπιβλέπῃ ἐπί τήν ἀκριβῆ τέλεσιν τῶν εἰς τήν θείαν λατρείαν ἀφορώντων, ἐπί τῷ τέλει τῆς διατηρήσεως ἐν αὐτῇ τῶν παραδεδομένων καὶ κοινῇ ὑπό τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας παραδεδεγμένων, καί ἐπί τηρήσει τοῦ Ἀποστολικοῦ παραγγέλματος «πάντα εὐσχημόνως καί κατά τάξιν γινέσθω».

Τῷ καθήκοντι τούτῳ στοιχοῦσα ἡ Ἱερά Σύνοδος, ἐπέστησε τήν προσοχήν αὐτῆς ἐπί τῆς ἀρτιφανοῦς συνηθείας κληρικῶν τινῶν, ἀναγινωσκόντων μεγαλοφώνως τὰς εὐχάς τῆς θείας Λειτουργίας, καὶ λοιπῶν ἱερῶν Μυστηρίων, παρὰ τὰ ἐν τοῖς λειτουργικοῖς βιβλίοις σημειούμενα καὶ διατασσόμενα περί «μυστικῆς» αὐτῶν ἀναγνώσεως.

Τούτου ἕνεκεν, ἤχθη εἰς τήν ἀπόφασιν νά παρακαλέσῃ Ὑμᾶς, διά τῆσδε τῆς Ἐγκυκλίου αὐτῆς, ἵνα, δι’ ἐγκυκλίου Ὑμῶν, αὐστηρῶς διατάξητε τοῖς παρ’ Ὑμῖν κληρικοῖς ἵνα ποιῶνται τήν ἀνάγνωσιν τῶν ὡς εἴρηται εὐχῶν «μυστικῶς» καί οὐχί εἰς ἐπήκοον τοῦ ἐκκλησιάσματος.