Μία πραγματικά εμπεριστατωμένη μελέτη ενάντια όλων των φανερών και κρυφών εχθρών του Σταυρού.
Παν. Δ. Παπαδημητρίου, αʹ ἔκδοσις, 4/11/2024
(γιά καλύτερη ἀνάγνωση, γιά τίς παραπομπές, τίς εἰκόνες, τίς ἀναφορές, κτλ., δεῖτε παρακάτω το PDF)
«Ἰησοῦν τὸν ἐσταυρωμένον ζητεῖτε», Ματθ. κηʹ 5.
«Ἰησοῦν ζητεῖτε τὸν Ναζαρηνὸν τὸν ἐσταυρωμένον», Μαρκ. ιςʹ 6.
«ἡμεῖς δὲ κηρύσσομεν Χριστὸν ἐσταυρωμένον», Αʹ Κορ. αʹ 23.
«Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ τοῦτον ἐσταυρωμένον», Αʹ Κορ. βʹ 2.
«τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ, ὧν τὸ τέλος ἀπώλεια, ὧν ὁ θεὸς ἡ κοιλία καὶ ἡ δόξα ἐν τῇ αἰσχύνῃ αὐτῶν, οἱ τὰ ἐπίγεια φρονοῦντες», Φιλιπ. γʹ 18-19.
«Ὁ λόγος γὰρ ὁ τοῦ σταυροῦ τοῖς μὲν ἀπολλυμένοις μωρία ἐστί, τοῖς δὲ σῳζομένοις ἡμῖν δύναμις Θεοῦ ἐστι», Αʹ Κορ. αʹ 18.
«Ἡ δέ Κόγχη τοῦ θυσιαστηρίου, ἡ μετάθεσις ἐστι τοῦ Σταυροῦ» [PG 98, 388C].
Τί κι ἄν ἡ Ἐκκλησία, στὴν Νίκη τῆς Ὀρθοδοξίας, μετά ἀπό 100+ χρόνια παναιρέσεως (ποὺ κατ’ εὐφημισμόν μόνον καλεῖται «εἰκονομαχία»), ἐβροντοφώναξε μέσῳ τοῦ Συνοδικοῦ αὐτῆς «ἡ Ἐκκλησία ὡς παρέλαβεν»; Εἰς τίνα ὦτα; Ποὺ εἶναι ἡ παραλαβή καί διαφύλαξη τῆς Παρακαταθήκης; Παραλαμβάνω σημαίνει διά ζώσης.
Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία παρέλαβεν ἀπό τοὺς Ἁγίους Πατέρες, ἀπὸ τὰ ἀρχαῖα χρόνια, μέχρι σήμερα, μεγάλον δεσπόζοντα Σταυρόν στὸ Ἱερόν Βῆμα, πίσω ἀπὸ τὴν Ἁγία Τράπεζα καί στὴν Ἁγία Τράπεζα. Στὴν ἀρχή ὁ Σταυρός ἦταν ἀμφιπρόσωπος, ξύλινος, ἢ μεταλλικός καὶ διάλιθος χωρὶς τὸν Ἐσταυρωμένο Χριστό ἢ εἶχε τό ἐκτύπωμα (ἀπεικόνιση) τοῦ Χριστοῦ στὸ μέταλλο ἢ στὸ ξύλο,1 καὶ ὁ Σταυρός τοῦ Χριστοῦ δέσποζε στὸ Βῆμα, στὴν Ἁγία Τράπεζα.2
Προτοῦ νὰ ἐπικεντρωθοῦμε στόν Σταυρό τοῦ Χριστοῦ στό Ἱερόν Βῆμα καὶ στὴν Ἐκκλησία, θὰ δοῦμε πρώτα 2 παρεμφερῆ θέματα ἐν συντομίᾳ.
Α.
Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία παρέλαβεν ἀπό τοὺς Ἁγίους Πατέρες τὴν τέλεσιν τῆς Λειτουργίας πρὸς Ἀνατολάς, καὶ ὄχι πρὸς Δυσμάς σάν τοὺς αἱρετικούς, τόν Λούθηρο, τούς Προτεστάντες, καί τούς Λατίνους Παπικούς ἰδίως μετά τήν Βʹ Βατικάνειο Σύνοδο.3, 4
Β.
Τὸ Σύνθρονον ἐξελίχθηκε μέχρις ἑνὸς σημείου, καί μετά ἀπορρίφθηκε, καταργήθηκε ἀπό τήν Ἱερά Παράδοση τῆς Ἐκκλησίας μας, ἀπὸ τὴν ἴδια τὴν Ἐκκλησία.5 Στὰ παλαιοχριστιανικά χρόνια, ἰδίως μέχρι νά μονιμοποιηθεῖ τό ὑψηλό φράγμα τοῦ Βήματος (ποὺ ἀρχικῶς ἦταν Καταπέτασμα, καί ἔσω αὐτοῦ ὑπῆρχεν εὐρύχωρον Κιβώριον ἐπί τῆς Ἁγίας Τραπέζης μετὰ παραπετασμάτων, ὥστε νὰ χωρεῖ ὁ ἱερεύς μέσα μὲ κλειστὰ τὰ παραπετάσματα στὴν Ἁγία Ἀναφορά),6 τό Σύνθρονον ἦταν ἁπλῶς ἕνας λιτὸς «θρόνος» στὸ κέντρον, στὴν περιφέρεια τῆς Κόγχης, ὑψωμένος κατὰ τρεῖς βαθμίδες γιὰ τὸν Ἐπίσκοπο, καὶ ἕνα βάθρο – πάγκος (ἔνθεν κἀκεῖθεν τοῦ θρόνου) γιὰ τοὺς Πρεσβυτέρους, στὸ ἴδιο ὕψος μὲ τὴν Κόγχην (ἢ μετά μίας βαθμίδος), βλ. Εἰκ. 1.
Εἰκ. 1. Τὸ Σύνθρονον (6ος αἰ.) τῆς ἐκκλησίας Παναγία τῆς Χάριτος στὸ Γκράντο τῆς Ἰταλίας7, λιτόν8, καὶ ἀσκητικόν, καὶ ὑπερυψωμένο τὸ στασίδι τοῦ Ἐπισκόπου κατά τρεῖς βαθμίδες.
Ἀργότερα (5ος-6ος αἰ.) ἡ Ἐκκλησία, ἄφησε τό ἁπλό Σύνθρονον, καί τό ἔκανε πολύβαθμον ἀμφιθεατρικόν Σύνθρονον στὶς μεγάλες κυρίως Βασιλικές. Αὐτό κυρίως χρησίμευε γιά τίς Συνόδους και Συνάξεις τῶν Ἱερέων τῆς Ἐπισκοπῆς, βλ. Εἰκ. 2.
