Απομαγνητοφωνημένη ομιλία μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου από τη σειρά «Ομιλίες εις προσκυνητάς» με θέμα:
«ΟΙ ΑΙΡΕΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΕΚΚΟΣΜΙΚΕΥΣΙΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ»
[εκφωνήθηκε επί απορίας προσκυνητών στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 5-7-1992] [Σειρά Δ 96 Α+Β]
Καταρχάς, αγαπητοί μου, να σας καλωσορίσουμε εις την Ιεράν μας Μονήν. Μας υποβάλατε μία πολύ καλή απορία. Εγώ όταν την άκουσα, χάρηκα. Και θα προσπαθήσομε να απαντήσομε σ’ αυτήν. Το θέμα είναι «Οι αιρέσεις και η εκκοσμίκευσις του Χριστιανισμού, τι κινδύνους εγκυμονούν για τη σωτηρία μας». Θα αναλύσομε τόσο τι είναι «αίρεσις», όσο και το τι είναι «εκκοσμίκευσις». Θέλομε αυτά τα δύο και τελικά θα δούμε αν υπάρχει στο ένα ή στο άλλο ή και στα δυο, αν υπάρχει η σωτηρία ή δεν υπάρχει.
Μπορούμε, όμως, εκ των προτέρων να αναφέρομε ότι τόσο η αίρεσις, όσο και η εκκοσμίκευσις κάπου συναντώνται. Όπως λέμε στη Γεωμετρία, αν ενθυμείσθε, ότι δύο παράλληλοι συναντώνται εις το άπειρον. Αν το θυμόσαστε από το σχολειό αυτό το πράγμα. «Δύο παράλληλοι», λέγει, «συναντώνται εις το άπειρον». Ε, λοιπόν, αυτά τα δύο συναντώνται. Διότι απλούστατα, από μιαν άποψη, όπως θα το δούμε στη συνέχεια, η εκκοσμίκευσις είναι αίρεσις. Κι έτσι, θα λέγαμε, ότι αυτά τα δυο τελικά δεν σώζουν. Αυτά τα λέμε έτσι, εκ προοιμίων. Και τώρα θα προσπαθήσομε να κάνομε μίαν ανάλυσιν.
Τι είναι «αίρεσις»; Είναι η απόκλισις από το ορθόν. Δύναται να ειπωθεί, βεβαίως, το θέμα «αίρεσις» όχι μόνον εις τον Χριστιανισμόν, αλλά και σε πολλά άλλα συστήματα, όχι θρησκευτικά· και πολιτικά και κοινωνικά κ.τ.λ. η λέξις «αίρεσις». Είναι η απόκλισις από το ορθόν. Αλλά, ακόμη, αίρεσις είναι η λογική ερμηνεία του δόγματος. Αυτό μόνον να ενθυμείσθε είναι υπεραρκετό, για να μπορείτε να δώσετε μίαν περαιτέρω εξήγησιν. Δηλαδή η προσπάθεια να ερμηνεύσομε το δόγμα κατά λογικόν τρόπον.
Δεν μπορεί το μυαλό μας να χωρέσει πώς έχομε μίαν ουσίαν και έχομε τρία πρόσωπα εις το γνωστό και κεφαλαιώδες και θεμελιώδες δόγμα της Αγίας Τριάδος. Αποτελεί, βεβαίως, θέμα πίστεως αυτό, είναι πάρα πολύ, τεράστιο θέμα είναι. Διότι κατά τον Αριστοτέλη, έχομε σε κάθε πρόσωπο μία ουσία. Συνεπώς, όταν έχομε τρία πρόσωπα -λέμε: «είναι Τριαδικός ο Θεός»- πρέπει να αντιστοιχούν τρεις ουσίες. Αν, λοιπόν, έχομε τρεις ουσίες, τότε βεβαίως έχομε τρεις θεούς. Κι αν έχομε τρεις θεούς, τότε έχομε μίαν πολυθεΐαν. Αλλά το δόγμα της πίστεως λέγει: «Είναι μεν τρία τα πρόσωπα, αλλά η ουσία είναι μία».Γι'αυτό κατοχυρώθηκε εις το Σύμβολον της Πίστεως ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, όπως και το Πνεύμα το Άγιον το ίδιο. Διότι τότε, η πρώτη αίρεσις που είχε εμφανιστεί ήταν ο Αρειανισμός. Μετά ήταν οι Πνευματομάχοι, ο Μακεδόνιος και άλλοι πολλοί, πολλά.
Έτσι λοιπόν και προσετίθεντο τα ανάλογα άρθρα πίστεως εις το Σύμβολον της Πίστεως. Τι θα πει αυτό; Το μυαλό μου δεν καταλαβαίνει ότι μπορεί να είναι Ένας ο Θεός, αλλά τρία τα πρόσωπα. Δεν υπάρχει δε, σημειώσατε, κανένα, ούτε μηχανικόν, ούτε θερμικόν, ούτε χημικόν ανάλογον, τίποτα, τίποτα δεν υπάρχει, για να μπορούμε να καταλάβομε τι θα πει «τρία πρόσωπα, μία ουσία». Αυτό, όμως, μας αποκαλύπτεται. Και είναι θέμα πίστεως. Αν προσπαθήσομε να το καταλάβομε κατά λογικόν τρόπον, κατά ανθρώπινο λογικό τρόπο, τότε βεβαίως θα πέσομε έξω. Αυτό λέγεται «αίρεσις». Και τι είναι η αίρεσις; Η λογική ερμηνεία του δόγματος. Αυτό πάντα να το ενθυμείσθε.
