ΜΙΑ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΚΡΙΤΙΚΗ
Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΠΑΓΙΔΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥ «ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ» ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ
Στὶς μέρες μας ἀκοῦμε συχνὰ νὰ χαρακτηρίζονται κάποιοι συνάνθρωποί μας ὡς «τοξικοί». Ἂν καὶ ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται ἀκριβὴς περιγραφὴ γιὰ ὅσους μᾶς δυσκολεύουν ἢ μᾶς στενοχωροῦν, κρύβει μία βαθύτερη προβληματικὴ ποὺ ἀκουμπᾶ τὰ ὅρια τῆς μαγείας καὶ τοῦ ἀποκρυφισμοῦ. Γιὰ τὸν ἄνθρωπο ποὺ δὲν γνωρίζει τὶς θεωρίες τῆς «Νέας Ἐποχῆς», ἡ σύνδεση αὐτὴ ἴσως φανεῖ ὑπερβολική. Ὅμως ἡ λογικὴ τῆς τοξικότητας βασίζεται στὴν ἰδέα ὅτι ὁ ἄλλος δὲν εἶναι ἁπλῶς δύσκολος στὸν χαρακτήρα, ἀλλὰ ἐκπέμπει μία «ἀρνητικὴ ἐνέργεια» ποὺ μᾶς δηλητηριάζει — μία ἀντίληψη ποὺ ἀναβιώνει παλιὲς προλήψεις ὅπως τὸ «κακὸ μάτι» ἢ τὴ «γρουσουζιά», ντυμένες μὲ σύγχρονο, δῆθεν ἐπιστημονικὸ μανδύα.
Ἡ κρυμμένη μεταφυσικὴ τῶν ψυχολογικῶν σχολῶν
Γιὰ νὰ κατανοήσουμε πῶς ἐπικράτησε ὁ ὅρος, πρέπει νὰ ἀνατρέξουμε στὶς θεμελιώδεις σχολὲς τῆς σύγχρονης ψυχολογίας. Αὐτὲς παρουσιάζονται συχνὰ ὡς «ἀθῶες» ἐπιστῆμες, καθαρὰ ἐμπειρικές. Ὅμως κουβαλοῦν κοσμοθεωρίες μὲ ἔντονες πνευματικὲς καταβολές.
Ἡ ψυχαναλυτικὴ σχολή, παρὰ τὸν ὑλιστικό της χαρακτήρα, δὲν ἔμεινε ἀνεπηρέαστη καθώς ὁ Φρόυντ ἐνεπλάκη σὲ πειράματα παραψυχολογίας (μεταφορὰ σκέψης), ἐνῶ ὁ Γιουνγκ, μὲ ἀρχέτυπα, συλλογικὸ ἀσυνείδητο καὶ συγχρονικότητα, οἰκοδόμησε μεταφυσικὴ κοσμοθεωρία κοντὰ στὴν ἀλχημεία καὶ τὸν γνωστικισμό. Ἡ Gestalt ἐπηρεάστηκε ἀπὸ τὸν Βουδισμὸ Zen, ἡ ἀνθρωπιστικὴ ψυχολογία (Ρότζερς, Μάσλοου) ἀπὸ ἀνατολικὲς πνευματικότητες (αὐτοπραγμάτωση χωρὶς Θεό, ἐσωτερικὴ θεότητα). Ὁ Γιάλομ, στὴν ὑπαρξιακή του προσέγγιση, θέτει τὸ ἄγχος τοῦ θανάτου καὶ τὴν ἀνοησία ὡς θεμελιακὲς συνθῆκες χωρὶς μεταφυσικὴ ἀσφάλεια. Ἀκόμα καὶ ἡ γνωσιακὴ-συμπεριφορικὴ θεραπεία, ἡ πιὸ «δυτική», κουβαλᾶ κρυφὴ ἠθικὴ φιλοσοφία —σχεδὸν στωική— ποὺ ἀγνοεῖ τὴν παράδοση τῆς Χάρης.
