Λόγοι τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου πρὸς τὸν αὐλικὸ Εὐτρόπιο, ποὺ κατήργησε τὸ ἄσυλο τῶν ναῶν!
Πρόλογος
Οἱ δυὸ λόγοι «Εἰς Εὐτρόπιον» τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου (354-407) εἶναι ἀναμφισβήτητα ἀπὸ τὰ πιὸ ἀντιπροσωπευτικὰ δείγματα, τόσο τῆς ρητορικῆς δεινότητος ὅσο καὶ τῆς ποιμαντικῆς δεξιοτεχνίας τοῦ μεγάλου ἱεράρχη. Ἀλλὰ ποιὸς ἦταν ὁ Εὐτρόπιος; Ἕνας εὐφυὴς καὶ πανοῦργος αὐλικός, ποὺ εἶχε κατορθώσει μὲ τέχνασμα νὰ δώσει ὡς σύζυγο στὸν τότε αὐτοκράτορα Ἀρκάδιο (395-408) τὴν Εὐδοξία, πανέμορφη κόρη στρατιωτικοῦ. Κερδίζοντας, ἔτσι, τὴν εὔνοια τῆς νεαρῆς αὐτοκράτειρας, ἀναρριχήθηκε στὴν ἐξουσία καὶ σύντομα ἔγινε πρωθυπουργός. Πανίσχυρος καὶ ἀσύδοτος καθὼς ἦταν, χρησιμοποιοῦσε ἀδίσταχτα κάθε μέσο γιὰ νὰ ἱκανοποιεῖ τὴν ἀχαλίνωτη φιλοδοξία καὶ τὴν ἀκόρεστη πλεονεξία του. Ὁ λαὸς τὸν μισοῦσε καὶ ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος ἀσκοῦσε δριμύτατο ἔλεγχο τῶν παρανομιῶν καὶ τῶν ἐγκλημάτων του. Ἕνα ἀπὸ τὰ μέτρα ποὺ εἶχε πάρει ὁ Εὐτρόπιος γιὰ τὴν ἐξόντωση τῶν πολιτικῶν του ἀντιπάλων ἦταν καὶ ἡ κατάργηση τοῦ ἀσύλου τῶν ναῶν. Οἱ ὀδυνηρὲς συνέπειες, ὅμως, αὐτοῦ τοῦ μέτρου -τί τραγικὴ εἰρωνεία!- ἔπληξαν πρῶτα τὸν ἴδιο. Γιατί σύντομα τὰ πράγματα πῆραν ἄλλη τροπή. Τὸ 399, ἀφοῦ τὸ ποτήρι τῆς λαϊκῆς ἀγανακτήσεως ξεχείλισε, ὁ Ἀρκάδιος, μὲ ἀποφασιστικὴ ἐπέμβαση τοῦ στρατοῦ, ἀποφάσισε τὴν καθαίρεση τοῦ ἄνομου πρωθυπουργοῦ, ποὺ ἐγκαταλείφθηκε ἀμέσως ἀπ’ ὅλους. Κυνηγημένος ἀπὸ τὸν μανιασμένο ὄχλο, ποὺ διψοῦσε γιὰ ἐκδίκηση, καὶ βλέποντας νὰ κινδυνεύει ἄμεσα ἡ ζωή του, κατέφυγε στὸ ναὸ τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων καὶ γαντζώθηκε ἔντρομος στὴν ἁγία Τράπεζα. Ὁ ἀρχιεπίσκοπος Ἰωάννης, ἀφοῦ μὲ παρέμβασή του στὸν αὐτοκράτορα ἐξασφάλισε τὸ δικαίωμα τῆς ἀσυλίας, ἀνέβηκε στὸν ἄμβωνα τοῦ ναοῦ καὶ ἐκφώνησε τὸν πρῶτο «Εἰς Εὐτρόπιον» λόγο του, μὲ τὸν ὁποῖο κατόρθωσε νὰ τιθασεύσει τὴν παραφορᾶ τοῦ λαοῦ καὶ νὰ σώσει τὴ ζωὴ τοῦ ἔκπτωτου ἀξιωματούχου. Λίγες μέρες ἀργότερα, ὁ Εὐτρόπιος προσπάθησε νὰ φύγει ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη. Τὸ πλῆθος τὸν ἀναγνώρισε καὶ τὸν συνέλαβε. Παίρνοντας ἀφορμὴ ἀπ’ αὐτὸ τὸ γεγονός, ὁ ἅγιος ἱεράρχης ἐκφώνησε τὸν δεύτερο «Εἰς Εὐτρόπιον» λόγο του. Τα ἀποσπάσματα τῶν δυὸ λόγων, που ἀκολουθοῦν σὲ ἐλεύθερη ἀπόδοση, ἐπικεντρώνονται σέ τρία θέματα: α) τὴν ἀκατάβλητη δύναμη τῆς Ἐκκλησίας, ποὺ εἴναι τὸ ἀσφαλὲς καταφύγιο ὅλων, β) τὴ ματαιότητα τῆς παρούσης ζωῆς καὶ γ) τὸ πνεῦμα τῆς ἀγωνιστικότητος καὶ αὐτοθυσίας, ποὺ πρέπει νὰ διακρίνει τὸν ἐπίσκοπο σὲ κάθε ἐκκλησιαστικὸ ζήτημα, ἔστω καὶ δευτερεῦον.
«Εἰς Εὐτρόπιον»
Λόγος Α΄
