Φωτογραφία: Αρχείο ΕΟΔΣυγγραφέας: ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΡΑΚΑΚΗΣ
Β’ ΜΕΡΟΣ της 2η Διάλεξη του Σεραφείμ Ρόουζ Σχολαστικισμός
Ο καημένος ο Θωμάς Ακινάτης[1] έχει δεχθεί τόσο πολλή κριτική από εμάς τους Ορθόδοξους, που θα έπρεπε πραγματικά να τον διαβάσουμε για να δούμε τι λέει ο ίδιος· διότι, ακόμη και μια μικρή ανάγνωση αποκαλύπτει ξεκάθαρα την υποκειμενική κοσμοθεωρία του: τι είδους ερωτήσεις θέτει, πώς τις απαντά, και ποιο είναι το σχήμα της συλλογιστικής του. Έχει βέβαια ένα τεράστιο έργο, νομίζω πως ολόκληρο υπάρχει πια στα αγγλικά, σε περίπου είκοσι τόμους, τη Summa Theologica, όπου υποτίθεται ότι περιλαμβάνονται όλα όσα πρέπει να γνωρίζει ο άνθρωπος: για τον Θεό, τον άνθρωπο, τον διάβολο, τον κόσμο, το τέλος του κόσμου, την αρχή του κόσμου, τα πάντα. Και τα έχει όλα διαιρεμένα σε διάφορα «ζητήματα» και κατηγορίες.
Και εδώ είναι ένα παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο συλλογίζεται. Ρωτά, για παράδειγμα, την ερώτηση:
«Είναι ο διάβολος άμεσα η αιτία της αμαρτίας του ανθρώπου;»
Ξέρουμε πως ο διάβολος ενεργεί πάνω μας και ότι ο άνθρωπος πέφτει στην αμαρτία· και αυτός θέτει κάθε λογής ερωτήματα για το πώς ακριβώς συμβαίνει αυτό. Γι’ αυτό λοιπόν ρωτά συγκεκριμένα αν ο διάβολος είναι άμεσα η αιτία της αμαρτίας του ανθρώπου. Ένας Ορθόδοξος συγγραφέας θα έλεγε απλά: Φυσικά πρέπει να αγωνιστούμε· ο διάβολος προσπαθεί να μας δελεάσει, αλλά δεν μπορούμε να πειραστούμε πέρα από τη δύναμή μας. Έχουμε πολλά κείμενα που το δείχνουν αυτό: Αγίους Πατέρες, Αγία Γραφή κ.λπ. Θα επιχειρήσουμε τώρα μια συστηματική προσέγγιση στο ερώτημα.
Πρώτα απ’ όλα, στη μέθοδο του Σχολαστικισμού πρέπει να υπάρχουν αντιρρήσεις· όπως ακριβώς στη διαδικασία αγιοκατάταξης υπάρχει ο “συνήγορος του διαβόλου”, ο οποίος συγκεντρώνει κάθε αρνητικό στοιχείο για τον υποψήφιο άγιο, ακόμη και επινοεί πράγματα, προσπαθώντας να επιβληθεί επί των αποδείξεων. Και με αυτόν τον τρόπο, υποτίθεται ότι, έχοντας και τα υπέρ και τα κατά, θα είσαι αντικειμενικός και θα φτάσεις τελικά στην αλήθεια.
Έτσι, έχουμε την
«Αντίρρηση Πρώτη: Φαίνεται ότι ο διάβολος είναι άμεσα η αιτία της αμαρτίας του ανθρώπου».
Την παραθέτει επειδή είναι ακριβώς το αντίθετο απ’ αυτό που ο ίδιος θέλει να αποδείξει.
«Διότι η αμαρτία συνίσταται άμεσα σε μια πράξη της επιθυμίας· αλλά ο Ιερός Αυγουστίνος λέει ότι ο διάβολος εμπνέει στους φίλους του κακές επιθυμίες· και ο Βέδας[2], σχολιάζοντας αυτό, λέει ότι ο διάβολος τραβά τον νου προς κακές επιθυμίες. Και ο Ισίδωρος[3] λέει ότι ο διάβολος γεμίζει τις καρδιές των ανθρώπων με κρυφές ηδονές. Άρα ο διάβολος είναι άμεσα η αιτία της αμαρτίας».
Φυσικά, όλα αυτά μπορούν εύκολα να απορριφθούν, διότι παραθέτει ανθρώπους που ποτέ δεν εννοούσαν αυτά που ο “αντιρρησίας” θέλει να τους αποδώσει. Βλέπετε λοιπόν ήδη ότι πρέπει κανείς να κάνει λογικές ακροβασίες και να κατασκευάσει μονόπλευρα επιχειρήματα. Κι όμως το επιτρέπει· τα εντάσσει ως “επιχειρήματα” ώστε να τα αντικρούσει.
Ύστερα παρουσιάζει μια δεύτερη αντίρρηση:
