Συγγραφέας: ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΡΑΚΑΚΗΣ
Μια σειρά διαλέξεων για την πνευματική ιστορία της νεότερης εποχής, δηλαδή από την εποχή του Σχίσματος της Ρώμης και εξής.
Η 2η Διάλεξη του Σεραφείμ Ρόουζ θα χωριστεί σε μικρότερα τμήματα, ώστε να μην μπερδεύεται ο αναγνώστης
Α' Μέρος: Εισαγωγή
Β' Μέρος: Σχολαστικισμός
Γ' Μέρος: Ρομαντισμός
Δ' Μέρος: Νέα αντίληψη για την Αγιότητα
Ε' Μέρος: Ιωακείμ του Φιόρε
Στ' Μέρος: Μεσαιωνική Τέχνη
Ζ' Μέρος: Πολιτική
Α’ ΜΕΡΟΣ - Εισαγωγή
Τώρα αρχίζει μια σειρά διαλέξεων για την πνευματική ιστορία της νεότερης εποχής, δηλαδή από την εποχή του Σχίσματος της Ρώμης και εξής. Δεν θα παρουσιάσουμε μια «ιστορία των πνευματικών ρευμάτων» με την αυστηρή έννοια. Θα επισημάνουμε μάλλον τις τάσεις και τα κινήματα που έχουν ιστορική σημασία, που εκφράζουν το πνεύμα κάθε εποχής και δείχνουν την κατεύθυνση των μελλοντικών εξελίξεων. Θα προσπαθήσουμε να ξεχωρίσουμε τα ουσιώδη από τα δευτερεύοντα· τα χαρακτηριστικά δηλαδή που αποκαλύπτουν τη βαθύτερη φιλοσοφία των καιρών και παραμένουν ζωντανά από εποχή σε εποχή, από απόψεις που εξαρτώνται απλώς από παροδικά γεγονότα. Για παράδειγμα, δεν μας ενδιαφέρει το γεγονός ότι ορισμένοι Φραγκισκανοί πνευματικοί πίστευαν πως ο Φρειδερίκος Β΄[1] ήταν ο Αντίχριστος ή ότι ο κόσμος θα τελείωνε το 1260· ούτε ότι τον 19ο αιώνα ο Γουίλιαμ Μίλλερ[2] όριζε συγκεκριμένη ημέρα το 1844 για τη Δευτέρα Παρουσία. Εκείνο που μας απασχολεί είναι οι χιλιαστικές αντιλήψεις που κρύβονται πίσω από αυτές τις ανόητες προβλέψεις, διότι αυτές οι αντιλήψεις εξακολουθούν να επηρεάζουν το πώς βλέπουμε τον κόσμο σήμερα.
Θα επαναλάβω κάτι που είπα στην εισαγωγική διάλεξη: ο λόγος που κάνουμε αυτή τη μελέτη δεν είναι απλώς για να ξεχωρίσουμε τι είναι αληθινό και τι ψεύτικο, να απορρίψουμε το ψεύτικο και να κρατήσουμε το αληθινό, διότι όλα όσα θα εξετάσουμε εδώ είναι, με την ορθόδοξη θεώρηση, λανθασμένα. Το κρίσιμο, όμως, είναι να καταλάβουμε γιατί είναι λανθασμένα και πώς απομακρύνθηκαν από την αλήθεια. Αν το κατανοήσουμε αυτό, τότε θα έχουμε μια εικόνα για το τι πραγματικά συμβαίνει στον κόσμο σήμερα και ποιο πνευματικο-νοητικό οικοδόμημα έχουμε απέναντί μας και καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε.
Βέβαια, όταν λέω ότι όλα όσα θα συζητήσουμε είναι «λανθασμένα», το εννοώ από καθαρά ορθόδοξη άποψη. Σε σύγκριση με όσα συμβαίνουν στον κόσμο σήμερα, όλα αυτά τα παλιά κινήματα, από τον Θωμά Ακινάτη[3] μέχρι τη μεσαιωνική τέχνη και την τέχνη της Αναγέννησης, έχουν πολύ μεγαλύτερη αξία. Ωστόσο, πίσω από όλα αυτά υπάρχει μια συνολική κοσμοθεώρηση, μια βαθιά θεώρηση του κόσμου που τα γέννησε· και εκεί μπορούμε να διακρίνουμε καθαρά πώς ο δυτικός κόσμος άρχισε να απομακρύνεται από την Ορθοδοξία.
Η ιστορία της Δύσης από το Σχίσμα της Ρώμης αποτελεί ένα λογικό και συνεκτικό σύνολο· και οι αντιλήψεις που κυριαρχούν στον σύγχρονο άνθρωπο είναι άμεσο αποτέλεσμα των ιδεών που επικράτησαν ήδη από τον 13ο αιώνα.
Και τώρα που η δυτική φιλοσοφία κυριαρχεί σε ολόκληρο τον κόσμο και όλες οι άλλες παραδόσεις έχουν ουσιαστικά παρασυρθεί από αυτήν, μόνο η Ορθόδοξη Χριστιανική φιλοσοφία έχει ακόμη πραγματική δύναμη. Αυτό σημαίνει ότι όσα συνέβησαν στη Δύση τα τελευταία εννιακόσια χρόνια αποτελούν το κλειδί για να κατανοήσουμε τι συμβαίνει σε ολόκληρο τον κόσμο σήμερα.
Ο ίδιος ο όρος “Μεσαίωνας” είναι ενδιαφέρων, διότι υπάρχει μόνο στη Δύση. Όλοι οι άλλοι πολιτισμοί — είτε χριστιανικοί, όπως ο βυζαντινός ή ο ρωσικός, είτε μη χριστιανικοί, όπως ο κινεζικός ή ο ινδικός — χωρίζονται ουσιαστικά σε δύο περιόδους: την αρχαία περίοδο, όταν λειτουργούσαν με τη δική τους φιλοσοφία, κοσμοθεώρηση και παράδοση· και τη νεότερη περίοδο, όταν παρασύρθηκαν και κατακλύστηκαν από τη Δύση. Και δεν υπάρχει καμία ομαλή μετάβαση από τη μία κατάσταση στην άλλη· είναι απλώς το γεγονός ότι ο ένας πολιτισμός καταπνίγεται από τον άλλον.
