Ἡ λύπη στήν εὑρύτερη σκέψη τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας

                                    

Ἡ φύση τῆς λύπης

Ἡ λύπη, κατά τούς ἁγίους Πατέρες, εἶναι δύναμη τῆς ψυχῆς, ἡ ὁποία ἐνυπάρχει στή φύση τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος λέει χαρακτηριστκά ὅτι τή λύπη τήν ἔβαλε ὁ Θεός στήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου, ὥστε, χρησιμοποιώντας την κανείς σωστά, νά λάβει μεγάλο κέρδος.

Σέ ἕνα ἄλλο ἐπίσης σημεῖο ὁ ἴδιος Πατέρας συμπληρώνει, λέγοντας ὅτι, ὁ ἄνθρωπος χρειάζεται νά ἐπιδείξει πολλή ἀνδρεία, ὥστε νά ἀντιμετωπίσει αὐτή τή δύναμη τῆς ψυχῆς μέ γενναιότητα καί νά καρπωθεῖ τό χρήσιμο στοιχεῖο πού αὐτό ἐνέχει, ἀπορρίπτοντας ὅ,τι περιττό. Ὡς χρήσιμο θεωρεῖ τό νά λυπᾶται κανείς ὅταν ὁ ἴδιος ἤ κάποιος ἄλλος ἄνθρωπος ἔχει πέσει σέ ἁμαρτίες· ἐνῶ ὡς ἄχρηστο θεωρεῖ τό νά διακατέχεται ἡ ψυχή ἀπό τό πάθος τῆς λύπης, ἐξαιτίας διαφόρων ἀντίξοων καταστάσεων καί πειρασμῶν τῆς παρούσας ζωῆς.

Στό ἴδιο ἀκριβῶς ἐπίπεδο σκέψεως κινοῦνται ὅλοι οἱ νηπτικοί Πατέρες ἐπισημαίνοντας ὅτι δέν ἐπιτρέπεται νά λυπᾶται κανείς γιά τά πράγματα αὐτοῦ τοῦ κόσμου, ἀλλά μόνο γιά ἐκεῖνα πού γίνονται ἀντίθετα πρός τό θέλημα τοῦ Θεοῦ.

Τά εἴδη τῆς λύπης

Ἡ φυσική ὅμως αὐτή δύναμη τῆς ψυχῆς, μετά τήν πτώση τοῦ Προπάτορα, διαστράφηκε. Ἡ λύπη ἀπό δύναμη τῆς ψυχῆς ἔγινε «τυραννίς», πάθος δριμύ πού συνακολούθησε τόν ἐκπεσόντα σέ ὅλες τίς φάσεις τῆς μετέπειτα ζωῆς αὐτοῦ τοῦ ἴδιου, ἀλλά καί τῶν ἀπογόνων του.

Πιστοί: Βλοσυροὶ ἢ χαρούμενοι;

Anthony Bloom

Metropolitan of Sourozh (1914- 2003)

Aπόσπασμα ἀπὸ τὸ διάλογο τοῦ Μητροπολίτη Ἀντωνίου (Βloom) μὲ τὴ συγγραφέα Μαργκανίτα Λάσκι.

Μαργκανίτα Λάσκι: … Ἕνας ἄλλος λόγος, γιὰ τὸν ὁποῖο τόσο ἐσεῖς ὅσο καὶ οἱ κοσμικοὶ ἠθικολόγοι ἔχουν ἀποτύχει, εἶναι ἡ ἀπόρριψη τοῦ κόσμου ὄχι μόνο διὰ τοῦ ἐγκλεισμοῦ σὲ ἕνα δωμάτιο καὶ τῆς μὴ διάπραξης τοῦ καλοῦ, ὅπως εἴπατε, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς αἴσθησης ὅτι ὁ κόσμος (ἰδιαίτερα ὁ κόσμος τῶν σύγχρονων ἀστικῶν κέντρων) εἶναι μιὰ κόλαση, ἕνα σατανικὸ ἀλεστήρι, κάτι ἀποφευκτέο. Δὲν ὑπάρχει φέρ’ εἰπεῖν εὐθυμία στὴ θρησκεία, δὲν ὑπάρχει ἡ ἀπόλαυση μιᾶς χαρούμενης ζωῆς. Οἱ χαρὲς ποὺ ἡ κοινωνία χαίρεται ὡς φυσιολογικές – ἀκόμα, ἂν θέλετε, ἡ χαρὰ τῆς συσσώρευσης ἀγαθῶν, ἡ χαρὰ τοῦ νὰ μένουμε στὴ μικρή μας φωλίτσα, μὲ τὸ ψυγεῖο μας καὶ τὰ παιδιὰ νὰ παίζουν ἀνάμεσα στὰ πόδια μας – ὅλες αὐτὲς εἶναι γιὰ μένα ὑγιεῖς χαρές. Νομίζω ὅμως ὅτι οἱ σοβαροὶ ἄνθρωποι, θρησκευόμενοι καὶ μή, θεωροῦσαν πάντοτε αὐτὰ τὰ πράγματα, ποὺ ὡς ἄνθρωποι ὄντως χαιρόμαστε, ὡς φραγμοὺς στὴν πορεία πρὸς μιὰ ἠθικὴ ζωή.

Μητροπολίτης Ἀντώνιος: Νομίζω πὼς ἔχουν δίκιο μέχρις ἑνὸς βαθμοῦ. Νομίζω πὼς ἀπαιτεῖται πολὺ μεγάλη αὐτογνωσία, προκειμένου νὰ μὴ λησμονηθεῖ αὐτὸ ποὺ εἶναι βαθύτερο στὸν ἄνθρωπο, στὸ ὄνομα ἐκείνου ποὺ εἶναι ἐπιφανειακότερο. Εἶναι πιὸ εὔκολο νὰ εἶναι κανεὶς ἐπιφανειακὸς παρὰ βαθύς, εἶναι πιὸ εὔκολο νὰ βρίσκεται κανεὶς σ’ αὐτὸ τὸ ἐπίπεδο, παρὰ νὰ ἀντιμετωπίζει καταστάσεις ποὺ εἶναι ἴσως τραγικές. Βλέπετε, τὸ πρόβλημα εἶναι ὅτι δημιουργήσαμε μιὰ ψεύτικη ἠθική, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία ἐὰν εἶσαι χριστιανός, ὀφείλεις νὰ εἶσαι βλοσυρός, σχεδὸν μοχθηρός, νὰ μὴ γελᾷς ποτέ…

Μαργκανίτα Λάσκι: Ἢ νὰ εἶσαι πολὺ πολὺ ἁπλοϊκός, τόσο ἀθῶος καὶ ἀφελής, ποὺ ἡ πραγματικότητα τῆς ζωῆς νὰ μοιάζει ἄσχετη γιὰ σένα.

Υπέρβαση πόνου – Πασχαλινή χαρά (Πάσχα 2023)

Ναι Σεβασμιώτατε, αλλά η Εκκλησία σας όρισε Αρχιεπίσκοπο, όχι μόνο για να εξακριβώνετε την λύπη και να λέτε ωραία λόγια την ώρα που αδελφοί σας διώκονται, αλλά και να εφαρμόζετε τα εκκλησιολογικώς σωστά φάρμακα εναντίον της λύπης: Την καταπολέμηση της αίρεσης (που εσείς προωθήσατε και προωθείτε), την καταπολέμηση του σχίσματος (που μέσω της υποστήριξης του Βαρθολομαίου και των αποφάσεων του Κολυμπαρίου κι εσείς δημιουργήσατε), την καταπολέμηση της καταπάτησης των Ι. Κανόνων και της διδασκαλίας των Αγίων (στην οποία πρωτοστατείτε), την επαλήθευση των υψηλών προσδοκιών του ποιμνίου που σας θεωρούσε ορθοδοξότατο κι εσείς τις διαψεύσατε.

Ωραία τα λόγια αλλά χωρίς πράξεις δεν αξίζουν, κατά τον λόγο του Κυρίου: «Δεν θα μπει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε αλλά αυτός που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου, που είναι στους Ουρανούς» (Ματθ. 7, 21-23).

«Χαίρετε!» (Ματθ.28:9)

«Πάσχα, ἐν χαρᾶ ἀλλήλους περιπτυξώμεθα,

ὢ Πάσχα λύτρον λύπης» (Στιχηρά του Πάσχα).

Το Πάσχα εφέτος μάς καλεί σε ένα δύσκολο άθλημα. Τα τελευταία χρόνια και ιδιαίτερα οι πρόσφατοι μήνες έχουν συσσωρεύσει ολόγυρά μας, αλλά και στην καρδιά μας, πολύμορφη θλίψη: Ανείπωτο πόνο από τη σιδηροδρομική συμφορά και το πλήθος των σεισμοπαθών στη γειτονιά μας, οδύνη απερίγραπτη από τον αμείλικτο πόλεμο στην Ουκρανία. Συγχρόνως, ποικίλες προσωπικές και κοινωνικές δοκιμασίες συμπληρώνουν τη δέσμη των θλίψεων. Παρά ταύτα, η Εκκλησία, με την υπέροχη υμνολογία του Πάσχα, μάς καλεί σε μία αποφασιστική υπέρβαση: «Πάσχα, ἐν χαρᾶ ἀλλήλους περιπτυξώμεθα, ὢ Πάσχα λύτρον λύπης».