"Όχι το τι κάνουμε, το τι ίσως λέμε, αλλά το γιατί κάνουμε ή λέμε κάτι έχει σημασία"

Αρετές που πετάς σε παλιοκάλαθο!

 

    «Το καλόν ούκ έστι καλόν, εάν μη καλώς γένηται. Αν πηγαίνης εις την εργασίαν από φόβον η αν κάμνης υπομονήν από εντροπήν η αν σιωπάς από θυμόν και υπερηφάνειαν, αν πηγαίνης εις την υπηρεσίαν με γογγυσμόν και όχι με ευχαρίστησιν, αν πηγαίνης εις την ακολουθίαν με αμέλειαν και ανορεξία, αυτές τις αρετές που γίνονται χωρίς ευχαρίστησι και καλή διάθεσι τις πετάς μέσα σ’ ένα παλιοκάλαθο» (όσιος Άνθιμος ο εν Χίω*).

   Οι χριστιανοί πολύ συχνά γινόμαστε «περίεργοι» άνθρωποι. Περίεργοι με την έννοια ότι μας διαφεύγει το πιο κύριο στοιχείο της χριστιανικής πίστεως: το βάθος και η καρδιά του ανθρώπου. Ο Κύριος ήδη απαρχής της Δημιουργίας του ανθρώπου, πολύ περισσότερο μετέπειτα με τους Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης, κατεξοχήν δε με τον ερχομό Του ως άνθρωπος στον κόσμο τούτο, μας έδειξε ότι το ζητούμενο από Αυτόν για τον άνθρωπο δεν είναι απλώς τα έργα του και η επιφάνεια εν γένει των ενεργειών του, αλλά το κίνητρο που υπάρχει πίσω από αυτά, η «καρδιά» που ωθεί το κάθε τι στην πορεία της ζωής του. «Υιέ μου, δος μοι σην καρδίαν»!

    Ποιος δεν θυμάται για παράδειγμα το αρχικό περιστατικό της ανθρώπινης ιστορίας με τα παιδιά του Αδάμ και της Εύας, τον Κάιν και τον Άβελ; Και οι δύο προσφέρουν θυσία προς τον Θεό, αλλά μόνον η προσφορά του Άβελ ευλογείται από Εκείνον. Γιατί; Διότι κίνητρό της ήταν η άδολη αγάπη του Άβελ που πρόσφερε στον Θεό ό,τι καλύτερο είχε - η θυσία του Κάιν ήταν αναμειγμένη με εγωισμό και με συμφέρον, εξ ου και απορρίπτεται. Και από τους Προφήτες της Π. Διαθήκης ακούγεται ο λόγος του Κυρίου: «Έλεος θέλω και ου θυσίαν», την αγάπη σου θέλω, άνθρωπε, την καρδιά σου και όχι αυτό που υλικά μου προσφέρεις. Κι ακόμη: «Αποστρέφω το πρόσωπό μου από τις θυσίες σας, γιατί τα χέρια σας στάζουν αίμα από τις αδικίες σας»! Είναι περιττό βεβαίως να μνημονεύσουμε τον ίδιο τον Κύριο, γιατί ο κάθε λόγος Του και η κάθε ενέργειά Του ήταν ακριβώς ένα «μαστίγωμα» της φαρισαϊκής ηθικής που εξαντλείτο μόνο στο «φαίνεσθαι» και όχι στην καθαρότητα της καρδιάς. «Ουαί υμίν, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί…!» Αρκεί ίσως η υπενθύμιση της χήρας γυναίκας, η οποία επαινέθηκε από τον Ίδιο, γιατί ενώ έδωσε ό,τι πιο πενιχρό υπήρχε προς ελεημοσύνη, ένα «δίλεπτον», εν αντιθέσει προς τους Φαρισαίους που έδιναν πολλά, το έδωσε με την καρδιά της – έδωσε ό,τι είχε και δεν είχε.

Το καλό δεν φέρνει καλό όταν καλώς δεν γίνεται - Μοναχός Μωυσής ο Αγιορείτης (†)

      

Δεν χρειάζεται ούτε υπερβολική αυστηρότητα ούτε μεγάλη επιείκεια. Άστοχες και αδιάκριτες παρεμβάσεις έκαναν ανθρώπους να πικραθούν και να απογοητευθούν για πάντα. Στα θέματα προσεγγίσεως των άλλων δεν ωφελούν πείσματα, ρηχότητες και προχειρότητες. 

Η διάκριση προέρχεται από γνώση, εμπειρία, πνευματική καλλιέργεια και ωριμότητα. Είναι αποτέλεσμα αυτοελέγχου, αυτοκριτικής, μελέτης και θείου φωτισμού. Η διάκριση παρηγορεί και αναπαύει ψυχές. 

Η αδιακρισία πληγώνει, κουράζει και ταλαιπωρεί. Έχουν ευθύνη οι καθοδηγοί. Μη δημιουργούν νέα προβλήματα με επιπόλαιες κατευθύνσεις.

Στις καθημερινές διαπροσωπικές σχέσεις χρειάζεται πλησίασμα, κατανόηση, συνεργασία, ευγένεια, καταδεκτικότητα, πνεύμα θυσίας. Ιδιαίτερα τους νέους, όταν τους πιέζουμε, δεν τους βοηθάμε. 

Πῶς νὰ ἀποφεύγουμε τὸ κακὸ καὶ νὰ πράττουμε τὸ καλὸ

Ἅγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς Ἐπίσκοπος Ἀχρίδος

«Ἔκκλινον ἀπὸ κακοῦ καὶ ποίησον ἀγαθὸν» (Ψαλμὸς 33:15)

Σ’ αὐτὰ τὰ λόγια συμπυκνώνονται ὅλες οἱ προσπάθειες ποὺ πρέπει νὰ καταβάλλουμε ἐδῶ στὴ γῆ, στὴ χοϊκὴ γῆ καὶ μὲ τὸ χοϊκό, φυσικὸ σῶμα μας.

Τί νόημα πρέπει νὰ ἔχει ὁ μόχθος μας, ποῦ ν’ ἀποσκοπεῖ;

Στὴν ἀπόκτηση δύο συνηθειῶν: πρῶτον, ν’ ἀποφεύγουμε τὸ κακὸ καὶ δεύτερον, νὰ κάνουμε τὸ καλό.

Σχετικὰ μὲ τὸ τί εἶναι καλὸ καὶ τί κακό μᾶς πληροφορεῖ μὲν ἡ συνείδησή μας, ἐν μέρει ὅμως καὶ ὄχι ξεκάθαρα, διότι εἶναι σκοτισμένη ἀπὸ τὴν ἁμαρτία· ἀπεναντίας ἡ διδασκαλία τοῦ Χριστοῦ μᾶς μιλάει πλήρως καὶ ὁλοκάθαρα γι’ αὐτὸ ποὺ εἶναι καλὸ καὶ αὐτὸ ποὺ εἶναι κακό.

Ἀδελφοί, τί ζητᾶ ἀπὸ ἐμᾶς ὁ Χριστός μας;

Μᾶς ζητᾶ, ὅπως τὸ ἱερὸ τῶν ἐκκλησιῶν μας στρέφεται πάντοτε πρὸς ἀνατολᾶς, ἔτσι καὶ οἱ ψυχές μας νὰ στρέφονται πάντοτε πρὸς τὸ καλό.

Νὰ ἀφήνουμε πίσω μας τὸ κακό· ν’ ἀφήνουμε τὸ κακὸ πίσω στὶς σκιές· ν’ ἀφήνουμε τὸ κακὸ στὴν ἄβυσσο τῆς λήθης· ν’ ἀφήνουμε τὸ κακὸ στὸ σκοτάδι τοῦ παρελθόντος· νὰ ἐπεκτείνουμε τὸν ἑαυτό μας πρὸς τὸ καλὸ – νὰ σκεπτόμαστε τὸ καλό, νὰ λαχταρᾶμε τὸ καλό, νὰ μιλοῦμε γιὰ τὸ καλό, νὰ πράττουμε τὸ καλό.

Ἡ φύση τοῦ κακοῦ

 

Ἀλεβιζόπουλος Ἀντώνιος, Πρεσβύτερος (+) 

Οἱ πατέρες τῆς Ἐκκλησίας μιλοῦν γιὰ τὸ κακὸ μὲ τρεῖς ἔννοιες, μὲ ὀντολογικὴ ἔννοια, μὲ τὴν ἔννοια τῆς ἁμαρτίας καὶ γιὰ τὸ φυσικὸ κακό.

Τὸ κακό δεν ἔχει ὀντολογικὴ ὕπαρξη. Είναι στέρηση τοῦ ἀγαθοὺ καὶ παρεκτροπή, ἀπὸ τὴν κατὰ φύση κατάσταση στὴν παρὰ φύση. Τίποτε ἀπὸ ὅσα ὑπάρχουν δὲν μπορεῖ νὰ χαρακτηρισθεῖ ὡς κακό, γιατί ὅλα εἶναι κτίσματα τοῦ Τριαδι­κοῦ Θεοῦ. Ὁ Θεὸς ἐδημιούργησε τὰ πάντα, χωρὶς Αὐτὸν τί­ποτε δὲν ἔγινε ἀπὸ ὅσα ἔχουν γίνει (Ἰω. ἀ’ 3) «ὅτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα…τὰ πάντα δι’ αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται καὶ αὐτὸς ἐστὶ πρὸ πάντων καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ συνέστηκε»· ὅλα συγκρατοῦνται δι’ αὐτοῦ (Κόλ. ἀ’ 16-17). Ὅλα τὰ δημιουργήματα τοῦ Θεοῦ εἶναι καλὰ καὶ τίποτε ἀπὸ αὐτὰ δὲν εἶναι ἀπὸ τὴ φύση του κακὸ. «Καὶ εἶδε ὁ Θεὸς τὰ πάντα, ὅσα ἐποίησε, καὶ ἰδοὺ καλὰ λίαν» (Γέν. α’ 31).

Ἂν ἡ δημιουργία τοῦ Θεοῦ παρέμενε “κατὰ φύση”, ὅπως βγῆκε ἀπὸ τὰ χέρια τοῦ Δημιουργοῦ, δὲν θὰ ὑπῆρχε τὸ πρόβλημα τοῦ κακοῦ. Υπήρξε, ἐπειδὴ ὁ ἄνθρωπος μὲ τὴν θέλησή του ἀπομακρύνθηκε ἀπὸ τὸ “κατὰ φύση” καὶ προ­τίμησε τὴν “παρὰ φύση” κατάσταση. Ἐδῶ πρέπει νὰ ἀνα­ζητήσουμε τὸ κακό· ὄχι σὲ ὀντολογικὴ ὕπαρξη.

Ἡ κακία λοιπὸν εἶναι ἀπομάκρυνση ἀπὸ τὸ ἀγαθό, ἀπὸ τὸ “κατὰ φύση”, ὅπως τὸ σκοτάδι εἶναι ἀπομάκρυνση ἀπὸ τὸ φῶς. «Ἐφ’ ὅσον παραμένουμε στὴ φυσική μας κατά­σταση, εἴμεθα στὴν ἀρετή, ἂν ὅμως παρεκκλίνουμε ἀπὸ τὴ φυσική μας κατάσταση, δηλαδὴ ἀπὸ τὴν ἀρετή, πηγαίνουμε στὴν παρὰ φύση», λέγει ὁ Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, συνε­χίζοντας τὴ διδαχὴ τῶν προηγουμένων ἀπὸ αὐτὸν πατέρων. «Ἡ κακία δὲν εἶναι κάτι ποὺ ὑπάρχει… Τὸ κακὸ εἶναι στέ­ρηση τοῦ ἀγαθοῦ. Ὁ ὀφθαλμὸς κατεσκευάσθη. Ἡ τύφλω­ση, ὅμως, προέρχεται μὲ τὴν ἀπώλεια τῶν ματιῶν. Ὥστε ἐὰν ὁ ὀφθαλμὸς δὲν ἦταν ἀπὸ φθαρτὴ φύση, ἡ τύφλωση δὲν θὰ εἶχε θέση. Ἔτσι καὶ τὸ κακὸ, δὲν ἔχει ἰδία ὕπαρξη ἀλλ’ ἔρχεται κατόπιν στὶς ἀναπηρίες τῆς ψυχῆς» (Μ. Βασίλειος).

Πῶς νὰ ἀποφεύγουμε τὸ κακὸ καὶ νὰ πράττουμε τὸ καλὸ

 

Ἅγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς, Ἐπίσκοπος Ἀχρίδος 

«Ἔκκλινον ἀπὸ κακοῦ καὶ ποίησον ἀγαθὸν» (Ψαλμὸς 33:15)

Σ’ αὐτὰ τὰ λόγια συμπυκνώνονται ὅλες οἱ προσπάθειες ποὺ πρέπει νὰ καταβάλλουμε ἐδῶ στὴ γῆ, στὴ χοϊκὴ γῆ καὶ μὲ τὸ χοϊκό, φυσικὸ σῶμα μας.

Τί νόημα πρέπει νὰ ἔχει ὁ μόχθος μας, ποῦ ν’ ἀποσκοπεῖ;

Στὴν ἀπόκτηση δύο συνηθειῶν: πρῶτον, ν’ ἀποφεύγουμε τὸ κακὸ καὶ δεύτερον, νὰ κάνουμε τὸ καλό.

Σχετικὰ μὲ τὸ τί εἶναι καλὸ καὶ τί κακό μᾶς πληροφορεῖ μὲν ἡ συνείδησή μας, ἐν μέρει ὅμως καὶ ὄχι ξεκάθαρα, διότι εἶναι σκοτισμένη ἀπὸ τὴν ἁμαρτία· ἀπεναντίας ἡ διδασκαλία τοῦ Χριστοῦ μᾶς μιλάει πλήρως καὶ ὁλοκάθαρα γι’ αὐτὸ ποὺ εἶναι καλὸ καὶ αὐτὸ ποὺ εἶναι κακό.

Ἀδελφοί, τί ζητᾶ ἀπὸ ἐμᾶς ὁ Χριστός μας;