Schmemann Alexander
Protopresbyter (1921-1983)
Ἐπιτρέψτε μου νὰ πῶ ἀμέσως ὅτι αὐτὲς οἱ δύο στάσεις (διαθέσεις) – ἀπέναντι στὴ ζωή, ἀπέναντι στὴν κοινωνία, καὶ ἀπέναντι στὸν πολιτισμὸ-Οὐτοπία καὶ Διαφυγὴ- φυσικὰ ὑπῆρχαν καὶ πρίν. Τὶς βρίσκουμε παροῦσες σχεδὸν σὲ κάθε κοινωνία ἢ σὲ κάθε πολιτισμό. Ὑπάρχουν πάντοτε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, κατατρυχόμενοι ἀπὸ ἕνα ἰδιαίτερο ὅραμα καὶ μένοντας φανατικὰ πιστοὶ σ’ αὐτὸ τὸ ὅραμα, ἀποκόπτονται ἀπὸ τὸ κύριο ρεῦμα τοῦ πολιτισμοῦ. Ὑπάρχουν ἐπίσης πάντοτε, σὲ κάθε πολιτισμὸ καὶ σὲ κάθε κοινωνία αὐτοί, ποὺ μποροῦν νὰ ὀνομαστοῦν οἱ παρατημένοι ἀπὸ τὴ συμβατικὴ ζωὴ (dropouts),ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι γιὰ διαφόρους λόγους προσπαθοῦν νὰ δραπετεύσουν ἀπὸ τὶς πιέσεις τῆς κοινωνίας τους. Ἐκεῖνο ποὺ νομίζω εἶναι καινούργιο, εἶναι ὅτι σήμερα, αὐτὴ ἡ Οὐτοπία, ἀπὸ τὴ μιὰ μεριὰ, καὶ αὐτὴ ἡ Διαφυγὴ ἀπὸ τὴν ἄλλη, δὲν εἶναι πιὰ περιθωριακὰ φαινόμενα.
Τώρα τί ἐννοῶ μὲ τὴν Οὐτοπία; Πρῶτ’ ἀπ’ ὅλα Οὐτοπία εἶναι ἕνα εἶδος μαξιμαλιστικῆς (ἐπιζητούσης τὰ μέγιστα) προβολῆς πρὸς τὸ μέλλον. Εἶναι μία ὑπόσχεση ἢ μία ἰδέα, ὅτι ἡ ἱστορία σὰν ὅλο καὶ ἡ ἀνθρώπινη ὕπαρξη σὰν προσωπικὸς προορισμός, προχωρεῖ πρὸς τὴν τελειότητα καὶ τὴν ἐκπλήρωση, πρὸς ἕνα κάτι ἐξαιρετικὸ-ὄχι μόνο ἐξαιρετικὸ ἀλλὰ ἐπίσης ἄμεσο, στὸ θρίαμβο ἐπάνω σὲ ὅλα τὰ εἴδη τῶν κινδύνων καὶ τῶν ἐλλείψεων.
Ἀμφότερα, Οὐτοπία καὶ Δραπέτευση εἶναι ριζωμένα σὲ μία μοναδικὴ θρησκευτικὴ ἐμπειρία, ποὺ μποροῦμε νὰ ὀνομάσουμε, Ἰουδαῖο-Χριστιανική. Ἀτυχῶς, ἔχοντας συμφωνήσει μὲ τὸν κόσμο πάνω σ’ αὐτὸ τὸν δυϊσμὸ Οὐτοπίας καὶ Δραπέτευσης, οἱ χριστιανοὶ- ἐκεῖνοι ποὺ αὐτοαποκαλοῦνται πιστοὶ- ἔχουν τελικὰ παραδοθεῖ, εἴτε στὴν Οὐτοπία εἴτε στὴν Δραπέτευση.
