Πτυχές της ιστορίας και της θεολογίας του κειμένου της ημερησίας διατάξεως της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας
«Η αποστολή της Ορθοδόξου Εκκλησίας εν τω συγχρόνω κόσμω»
Κωνσταντίνος Δεληκωσταντής
Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών
Εισαγωγή
Είχα την τύχη να συμμετάσχω με την ιδιότητα του συνεργάτου της Γραμματείας επί της Προπαρασκευής της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας στις τρεις συνελεύσεις της Ειδικής Διορθοδόξου Επιτροπής (Οκτώβριος 2014 και Φεβρουάριος και Απρίλιος 2015), στην Πέμπτη Προσυνοδική Πανορθόδοξο Διάσκεψη (Οκτώβριος 2015), καθώς και στη Σύναξη των Προκαθημένων του Ιανουαρίου 2016 εν Chambésy Γενεύης. Οι εμπειρίες από τη συμμετοχή αυτή, η άμεση πρόσβαση στο αρχειακό υλικό ολόκληρης της πορείας προς τη Σύνοδο και η συνεργασία με τον καθηγητή Βλάσιο Φειδά, κατ’ εξοχήν ειδικό στο θέμα «Αγία και Μεγάλη Σύνοδος», μου επιτρέπουν να ελπίζω ότι θα βρείτε ενδιαφέροντα αυτά που θα εκθέσω ενώπιόν σας. Το Ορθόδοξο Κέντρο του Οικουμενικού Πατριαρχείου στη Γενεύη είναι ο τόπος όπου, από το 1968, συναντήθηκαν, εργάσθηκαν σκληρά, αγωνίστηκαν και έδωσαντην ορθόδοξη μαρτυρία τους όλοι οι πρωτεργάτες της προετοιμασίας της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου, μιας διαδικασίας με ιδιαίτερες απαιτήσεις στους συμμετέχοντας, πολλοί εκ των οποίων ανεδείχθησαν σε ηγετικές μορφές των Εκκλησιών τους.
Όποιος έχει συνεργασθεί σε παρόμοιες επιτροπές γνωρίζει πόσο επίπονη και μακρά είναι η διαδικασία κατάρτισης ενός κοινά αποδεκτού κειμένου. Πολλές φορές, η υποχώρηση αναφορικά προς κάποια διατύπωση σώζει ολόκληρη συνεδρία, ολόκληρο το κείμενο ή ακόμη και τη συνέλευση.
Αυτός που θα πάρει τα κείμενα της Συνόδου στα χέρια του, χωρίς να γνωρίζει πώς διαμορφώθηκαν, τι συζητήσεις, αντιπαραθέσεις και συμβιβαστικές προτάσειςπροηγήθηκαν για να ετοιμασθούν, εύκολα μπορεί να αδικήσει τα πράγματα. Προφανώς στο τελικό κείμενο δεν είναι αποτυπωμένη εμφανώς η πορεία κατάρτισής του. [σ.σ.: Ὅταν ἡ προσευχὴ καὶ οἱ Πατέρες ἀπουσιάζουν, ἐκεῖ εἰσχωροῦν οἱ ὑποχωρήσεις καὶ οἱ συμβιβασμοί].
Καθρέπτης της προετοιμασίας της Συνόδου είναι τα Πρακτικά των συζητήσεων των διαφόρων επιτροπών και διασκέψεων. Είναι συναρπαστικό να μελετά κάποιος τα Πρακτικά. Πραγματικά στα κείμενα αυτά βρίσκεται κρυμμένος ένας ανεκτίμητος θεολογικός θησαυρός.
Οι Πανορθόδοξες Διασκέψεις, οι Διορθόδοξες Προπαρασκευαστικές Επιτροπές, οι Προσυνοδικές Πανορθόδοξες Διασκέψεις και οι Συνάξεις των Προκαθημένων είναι η ιστορία της Ορθοδοξίας τις τελευταίες έξι δεκαετίες. Είναι ο καθρέπτης των διορθοδόξων σχέσεων, αλλά και των ενδοορθοδόξων θεολογικών διεργασιών και ζυμώσεων.
1. Η ιστορία του κειμένου
Η ιστορία του κειμένου μας αρχίζει το 1961. Η πρώτη Πανορθόδοξος Διάσκεψις της Ρόδου ενέταξε στον «Κατάλογο των θεμάτων της μελλούσης Πανορθοδόξου Προσυνόδου», στην 6η ενότητα με τίτλο «Η Ορθοδοξία εν τω κόσμω» το θέμα: «Συμβολή των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών εις επικράτησιν των χριστιανικών ιδεωδών της ειρήνης, της ελευθερίας, της αδελφοσύνης και της αγάπης μεταξύ των λαών».[1]
