Βασιλείου του Μεγάλου, Στον άγιο μάρτυρα Μάμαντα

2 Σεπτεμβρίου-Μνήμη αγίου Μάμαντος: 

ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ

ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΜΑΡΤΥΡΑ ΜΑΜΑΝΤΑ

      Έχω πλήρη επίγνωση του ύψους των εγκωμίων που επιβάλλει η εορταστική αυτή σύναξη· έχω, όμως, ταυτόχρονα επίγνωση και της δικής μου ανεπάρκειας και αδυναμίας να ανταποκριθώ σε αυτό. Γιατί η περίσταση απαιτεί να αρθρωθεί ένας λόγος αντάξιος των παρευρισκομένων, των προσδοκιών που έχουν εναποθέσει σε εμάς και, βέβαια, του ίδιου του θέματος. Καθώς σήμερα τελούμε με ιδιαίτερη λαμπρότητα τη μνήμη του μάρτυρα, κάθε νους είναι προσηλωμένος και κάθε ακοή προετοιμασμένη, προσδοκώντας να ειπωθεί κάτι αντάξιό του· και ο πόθος προς αυτόν είναι που οδηγεί ολόκληρο το εκκλησίασμα στη σύναξη. Γιατί τα ευγνώμονα παιδιά θέλουν τα εγκώμια των πατέρων τους να είναι αντάξια του μεγαλείου τους και δεν θα ανέχονταν το μεγαλείο εκείνων που εγκωμιάζονται να διακυβεύεται εξαιτίας της ανεπάρκειας του ομιλητή. Έτσι, όσο μεγαλύτερος είναι ο ζήλος των ακροατών, τόσο μεγαλύτερη γίνεται και η ευθύνη του ομιλητή.

    Τι θα κάνουμε λοιπόν; Και πώς θα ικανοποιήσουμε τις προσδοκίες σας, χωρίς συγχρόνως κι εμείς να φύγουμε χωρίς να έχουμε προσφέρει τίποτε σε όσους βρίσκονται εδώ; Θα παρακαλέσουμε, λοιπόν, τον καθένα να ανακαλέσει και να ανανεώσει στον νου του όσα είχε ήδη στη μνήμη του όταν ήλθε, να τραφεί από τα δικά του πνευματικά αποθέματα και, βρίσκοντας χαρά στα εφόδια που ήδη διαθέτει, να αναχωρήσει. Θυμηθείτε, σας παρακαλώ, τον μάρτυρα, όσοι δεχθήκατε τη βοήθειά του μέσα από όνειρα· όσοι, όταν βρεθήκατε σε αυτόν εδώ τον τόπο, τον είχατε συμπαραστάτη στην προσευχή σας· όσοι, όταν επικαλεστήκατε το όνομά του, νιώσατε έμπρακτα την παρουσία και τη βοήθειά του· θυμηθείτε πόσους οδοιπόρους επανέφερε στον δρόμο τους, πόσους θεράπευσε από ασθένειες, σε πόσους επέστρεψε παιδιά που είχαν ήδη πεθάνει και σε πόσους χάρισε περισσότερα χρόνια ζωής. Συγκεντρώστε, λοιπόν, όλες αυτές τις εμπειρίες και συνθέστε όλοι μαζί, με τη συνεισφορά του καθενός, το εγκώμιο του μάρτυρα. Μοιραστείτε μεταξύ σας όσα γνωρίζει ο καθένας· κι εκείνο που κάποιος δεν γνωρίζει, ας το μαθαίνει από αυτόν που το γνωρίζει. Και έτσι, αφού με την κοινή συνεισφορά σας παραθέσετε ο ένας στον άλλο ένα κοινό πνευματικό γεύμα, δείξτε επιείκεια και στη δική μας αδυναμία.

Ὁ ἅγιος μεγαλομάρτυς Μάμας ο Μυροβλύτης

Ο Άγιος Μάμας, τέλη 15ου αιώνα, Ιερά Μητρόπολις Μόρφου

Ὁ ἔνδοξος μεγαλομάρτυς τοῦ Χριστοῦ Μάμας ὑπῆρξε ἀναμφίβολα ἕνας ἀπὸ τοὺς λαοφιλέστερους ἁγίους κατὰ τὴ βυζαντινὴ περίοδο. Σὲ τοῦτο συντέλεσαν ποικίλοι λόγοι: Τὸ πλούσιο θαυματουργικό του χάρισμα· ἡ μυροβλυσία τοῦ ἱεροῦ του λειψάνου· τὸ πολυσύχναστο ἐπίκεντρο τιμῆς του, ἡ περιώνυμη δηλαδὴ πόλη τῆς Καισάρειας, πρωτεύουσα τῆς Καππαδοκίας —πιθανώτατα ὑπῆρξε ὁ ἐπισημότερα ἑορταζόμενος μάρτυρας τῆς πόλης· 

οἱ πανηγυρικοὶ πρὸς αὐτὸν Λόγοι τῶν Μεγάλων Καππαδοκῶν Πατέρων Βασιλείου καὶ Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου. Κι ἀκόμη τὸ ὅτι ἀπέβη ἐνωρίτατα προστάτης τῶν ἀκριτικῶν στρατιωτικῶν ταγμάτων-ὁριοφυλάκων τῆς περιοχῆς (ἀρχικὰ τῶν Ἰσαύρων Λιμιτανέων, καὶ ἀργότερα τῶν Ἀκριτῶν τῆς Καππαδοκίας, τοῦ Ταύρου, τῆς Μεσοποταμίας κ.ἄ. παραμεθορίων περιοχῶν, καθὼς καὶ τῶν Ἀπελατῶν), οἱ ὁποῖοι, μὲ τὴ γιὰ στρατιωτικοὺς λόγους μετακίνησή τους στὶς παραμεσόγειες περιοχές, μετέφεραν εὔλογα καὶ τὴν τιμὴ τῶν προστατῶν τους ἁγίων, κατεξοχὴν τῶν μαρτύρων Γεωργίου καὶ Μάμαντος. 

Παράλληλη πρὸς τὴ διάδοση τιμῆς τοῦ ἁγίου Μάμαντος ὑπῆρξε καὶ ἡ διάδοση τοῦ Βίου του, ἀρχικὰ καὶ κατὰ κύριο λόγο στὰ ἑλληνικά, ἀλλὰ καὶ σὲ μετάφραση στὰ λατινικά, συριακὰ καὶ ἀρμενικά, καὶ ποὺ σώζεται, σὲ διαφορετικὲς μορφές, σὲ ἱκανὸ ἀριθμὸ χειρογράφων, χρονολογουμένων ἀπὸ τὸν 10ο αἰ. κ. ἑξ. Τὴν ἀρχαιότερη μορφὴ Βίου του ἀποτελεῖ ὁ λεγόμενος ἑλληνικὸς Βίος, ποὺ συντάχθηκε κατὰ τὸν 5ο αἰώνα καὶ ποὺ ἀποτέλεσε τὴν πηγή, ὄχι μονάχα τῶν μεταγενέστερων Βίων τοῦ ἁγίου, ἀλλὰ καὶ πηγὴ ἔμπνευσης τῆς σχετικῆς πρὸς τὸ πρόσωπό του εἰκονογραφικῆς καὶ ὑμνογραφικῆς παραγωγῆς. Ὁ ἀνώνυμος συντάκτης τοῦ Βίου τούτου χρησιμοποίησε μία προγενέστερή του γραπτὴ πηγή, ἕνα πρωιμότατο Βίο, ποὺ ἀποδιδόταν στὸν ἀκόλουθο τοῦ ἁγίου καὶ εὐνοῦχο Κλημέντιο: «Ὁ δὲ ἀκόλουθος αὐτοῦ (τοῦ ἁγίου Μάμαντος) εὐνοῦχος, ὀνόματι Κλημέντιος, πᾶσαν αὐτοῦ τὴν πολιτείαν κατὰ μέρος ἀνεγράφετο, τὴν κατὰ Θεόν τε αὐτοῦ προκοπὴν θαυμάζων». Ἀπὸ αὐτὸ τὸν ἀρχαιότατο ἑλληνικὸ Βίο θὰ σταχυολογήσουμε στὴ συνέχεια τὰ σπουδαιότερα σημεῖα τῆς ἱερῆς καταγωγῆς, τῆς ἰσάγγελης πολιτείας καὶ τοῦ Χριστομίμητου μαρτυρίου τοῦ θαυμαστοῦ παιδομάρτυρος Μάμαντος.