Ἡ σφαγὴ τῶν νηπίων ἀπὸ τὸν Ἡρώδη – Ὁ συμβολισμὸς τῶν 14.000 νηπίων

Πατρῶνος Γεώργιος, Ὁμοτ. Καθηγητής τοῦ Παν/μίου Ἀθηνῶν

Ὅλα σχεδὸν τὰ παρακάτω, λήφθηκαν ἀπὸ τὸ ἄρθρο τοῦ ὁμότιμου καθηγητῆ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν Γεωργίου Π. Πατρώνου, μὲ τίτλο: “Ἡ σφαγὴ τῶν νηπίων κατὰ τὴν Καινὴ Διαθήκη”, ποὺ δημοσιεύθηκε στὸ ἔνθετο περιοδικὸ “Ἱστορικά” (Νὸ 216), τῆς Ἐλευθεροτυπίας 18 Δεκεμβρίου 2003 σέλ. 34-41.

*****

Ἡ ἑορτὴ πρὸς τιμὴν “τῶν 14.000 ἀναιρεθέντων νηπίων”, ἀποτελεῖ γιὰ πολλοὺς ἀπίστους σκάνδαλο, καθὼς ὁ ἀριθμὸς τῶν νηπίων ποὺ δολοφόνησε ὁ Ἡρώδης γιὰ νὰ σκοτώσει τὸν Χριστό, ἦταν πολὺ μικρότερος. Ὅμως, οἱ ἄνθρωποι αὐτοί ἀγνοοῦν, ὄχι μόνο τὴ βαθύτερη σημασία τοῦ γεγονότος τῆς σφαγῆς τοῦ Ἡρώδη ἀλλὰ καὶ τὶς συμβολικὲς διαστάσεις τοῦ ἀριθμοῦ αὐτοῦ.

*****

Τί δείχνει ἡ ἱστορία

Ὑπὸ τοὺς αὐστηροὺς ὅρους τῆς ἐπιστημονικῆς ἱστορικῆς ἀκρίβειας, ὁ ἀριθμὸς τῶν 14.000 θανατωθέντων νηπίων κατὰ τὴν παράδοση δημιουργεῖ – ἀκόμα καὶ γιὰ τὰ δεδομένα τοῦ δολοφόνου Ἡρώδη- ἀνυπέρβλητα προβλήματα. Σύμφωνα μὲ τὶς πληροφορίες πού μᾶς παρέχουν οἱ πηγὲς καὶ ἰδιαίτερα ὁ Ἰουδαῖος ἱστορικὸς Φλάβιος Ἰώσηπος – σύγχρονος τῶν Εὐαγγελιστῶν Λουκᾶ καὶ Ἰωάννη – καὶ ἄρα καλὸς γνώστης τῆς ἐποχῆς τῶν εὐαγγελικῶν γεγονότων – ἡ κωμόπολη τῆς ἀρχαίας Βηθλεὲμ καὶ τὰ περίχωρά της θὰ πρέπει τότε νὰ εἶχαν πληθυσμὸ ἴσως λίγο μεγαλύτερο ἀπὸ χιλίους κατοίκους. Ἡ σφαγὴ τῶν ἀρρένων νηπίων “ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω” δὲν θὰ ἦταν, ἑπομένως, στὴν πραγματικότητα δυνατὸ νὰ ἀφορᾶ περισσότερα ἀπό 30 ἤ τὸ ἀνώτατο 40, μὲ βάση τὰ στατιστικὰ δεδομένα ποὺ προκύπτουν ἀπὸ τὴν πληθυσμιακὴ κατανομὴ τῆς συγκεκριμένης περιοχῆς.

Ἕνας τέτοιος ἀριθμὸς θὰ καθιστοῦσε πολὺ πιὸ πιθανὸ, κατὰ τοὺς ἱστορικούς, ὁ Ἡρώδης νὰ ἀποτόλμησε ὄντως ἀκόμη ἕνα τραγικὸ ἐγχείρημα, προκειμένου νὰ διασφαλίσει τὴν ἐξουσία του ἀπὸ τὴν ἔσω καὶ ὑποθετικὴ ἀπειλῆ τῆς ἐμφανίσεως ἑνὸς διεκδικητῆ τοῦ θρόνου. Ἡ “ἀναίρεση” μερικῶν δεκάδων νηπίων, ἄσημων ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν μίας ἀπομακρυσμένης καὶ ἀγνοημένης περιοχῆς, δὲν θὰ ἀποτελοῦσε “παρὰ μόνο ἕνα μικρὸ καὶ ἀσήμαντο ἐπεισόδιο” στὸν βίο καὶ τὴν πολιτεία του, ὅπως εὔστοχα παρατηρεῖ ἕνας σύγχρονος ἐρευνητής, ἕνα πταῖσμα σὲ σύγκριση μὲ τὰ ἄλλα του ἐγκλήματα, ποὺ δὲν ἐπιβάρυνε αἰσθητὰ τὸν ἤδη μακρὺ κατάλογο τῶν θυμάτων τῆς καχυποψίας του καὶ δὲν διαφοροποιοῦσε ἰδιαίτερα τὴν οὕτως ἢ ἄλλως ἔκρυθμη τοπικὴ κατάσταση, ὥστε νὰ προκαλέσει τὴν παρέμβαση τῆς Ρώμης στὸ συγκεριμένο ζήτημα.

Μνήμη των αναιρεθέντων υπό του Ηρώδου αγίων νηπίων: Ο Ιερός Χρυσόστομος για την σφαγή των νηπίων

 

Ο ΙΕΡΟΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΦΑΓΗ ΤΩΝ ΝΗΠΙΩΝ [:Ματθ.2,13-23]

   «Τότε Ἡρῴδης ἰδὼν ὅτι ἐνεπαίχθη ὑπὸ τῶν μάγων, ἐθυμώθη λίαν, καὶ ἀποστείλας ἀνεῖλε πάντας τοὺς παῖδας τοὺς ἐν Βηθλεὲμ καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ὁρίοις αὐτῆς ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω, κατὰ τὸν χρόνον ὃν ἠκρίβωσε παρὰ τῶν μάγων(:Τότε ο Ηρώδης, όταν είδε ότι οι μάγοι τον εξαπάτησαν και τον ξεγέλασαν, θύμωσε πολύ. Έστειλε λοιπόν στρατιώτες, οι οποίοι σκότωσαν όλα τα παιδιά που ήσαν στη Βηθλεέμ και σε όλα τα περίχωρα και τα σύνορά της, από ηλικία δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με το χρονικό διάστημα που εξακρίβωσε από τους μάγους)»[Ματθ.2,13].

     Δεν έπρεπε βέβαια ο Ηρώδης να οργιστεί αλλά να φοβηθεί και να μαζευτεί και να εννοήσει ότι επιχειρεί ακατόρθωτα πράγματα. Δεν συγκρατείται όμως. Όταν η ψυχή είναι αχάριστη και ανεπίδεκτη δεν υποχωρεί σε κανένα από τα φάρμακα, που δίνει ο Θεός. Ιδού, παρατήρησε και τούτον πώς συναγωνίζεται τους προηγούμενούς του σε κακία· προσθέτει φόνο στους φόνους και παντού τρέχει κατά κρημνού. Σαν να ήταν κυριευμένος από κάποιον δαίμονα της οργής αυτής και του μίσους. Δεν υπολογίζει κανένα, μανιάζει και εναντίον των μάγων που τον γέλασαν, αφήνει την οργή του να ξεσπάσει κατά των παιδιών, που δεν τον είχαν σε τίποτε βλάψει και αποτολμά στην Παλαιστίνη ένα δράμα συγγενικό με όσα είχαν τότε συμβεί στην Αίγυπτο[:Αναφέρεται εδώ ο Ιερός Χρυσόστομος στην διαταγή του Φαραώ να θανατώνονται όλα τα αρσενικά παιδιά που γεννούσαν οι Ισραηλίτες: βλ. Εξοδ.1,15 κ.ε.]. Διότι λέγει: «Καὶ ἀποστείλας ἀνεῖλε πάντας τοὺς παῖδας τοὺς ἐν Βηθλεὲμ καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ὁρίοις αὐτῆς ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω, κατὰ τὸν χρόνον ὃν ἠκρίβωσε παρὰ τῶν μάγων (:Έστειλε λοιπόν στρατιώτες, οι οποίοι σκότωσαν όλα τα παιδιά που ήσαν στη Βηθλεέμ και σε όλα τα περίχωρα και τα σύνορά της, από ηλικία δύο ετών και κάτω, σύμφωνα με το χρονικό διάστημα που εξακρίβωσε από τους μάγους)»[Ματθ.2,16].

Κυριακή μετά την του Χριστού Γέννησιν - Ερμηνεία της Αποστολικής περικοπής από τον Ιερό Χρυσόστομο

 

ΚΥΡΙΑΚΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΓΕΝΝΗΣΙΝ[: Γαλ.1,11-19]

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΕΡΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ

   «Γνωρίζω δὲ ὑμῖν, ἀδελφοί, τὸ εὐαγγέλιον τὸ εὐαγγελισθὲν ὑπ' ἐμοῦ ὅτι οὐκ ἔστι κατὰ ἄνθρωπον· οὐδὲ γὰρ ἐγὼ παρὰ ἀνθρώπου παρέλαβον αὐτὸ οὔτε ἐδιδάχθην, ἀλλὰ δι' ἀποκαλύψεως ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ(:Σας γνωστοποιώ λοιπόν,αδελφοί, ότι το Ευαγγέλιο που σας κήρυξα δεν αποτελεί ανθρώπινη επινόηση· διότι όχι μόνο οι υπόλοιποι απόστολοι, αλλά κι εγώ δεν το παρέλαβα ούτε το διδάχθηκα από κάποιον άνθρωπο, αλλά το παρέλαβα με αποκάλυψη του Θεού, ο Οποίος απευθείας μου φανέρωσε και μου αποκάλυψε τον Κύριο Ιησού)»[Γαλ.1,11-12].

    Πρόσεξε ότι με κάθε τρόπο υποστηρίζει αυτό θερμώς, ότι έγινε μαθητής του Χριστού, όχι με την μεσολάβηση ανθρώπου, αλλά αφού ο Ίδιος αυτοπροσώπως τον έκρινε άξιο να αποκαλύψει σε αυτόν όλη την αλήθεια. Και ποια απόδειξη υπάρχει για όσους απιστούν, Παύλε, ότι ο Θεός σου αποκάλυψε αυτοπροσώπως, και όχι διαμέσου κάποιου άλλου, εκείνα τα απόρρητα μυστήρια; «Η μεταστροφή μου από την προηγούμενη κατάσταση στην οποία βρισκόμουν», λέγει· «διότι αν εκείνος που ενήργησε την αποκάλυψη δεν ήταν ο Θεός, δεν θα δεχόμουνα τόσο ακαριαία μεταβολή· διότι εκείνοι μεν οι οποίοι διδάσκονται από ανθρώπους, όταν είναι διακαείς και φανατικοί στα αντίθετα, χρειάζονται χρόνο και επινοητικότητα πολλή για να πενθούν· εκείνος όμως ο οποίος μεταβλήθηκε τόσο ακαριαία και ανένηψε και σε αυτό ακόμη το αποκορύφωμα της μανίας στο οποίο βρισκόταν καταδιώκοντας τους Χριστιανούς, είναι ολοφάνερο ότι επειδή αξιώθηκε θεϊκής οράσεως και διδασκαλίας, για τον λόγο αυτόν αμέσως επανήλθε στην τέλεια υγεία».

Κυριακή Μετὰ τὰ Χριστούγεννα

 

Anthony Bloom

Metropolitan of Sourozh (1914- 2003)

Εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.

Με τὴν φαντασία μας, ἄς πᾶμε πίσω 2.000 χρόνια. Τὶ θαυμάσιο μᾶς συμβαίνει: σὲ μιὰ ἑβδομάδα κι ὁ κόσμος εἶναι διαφορετικός. Ὁ κόσμος ἦταν γιὰ χιλιάδες χρόνια σὰν ἕνα χαμένο πρόβατο καὶ τὸ χαμένο πρόβατο τώρα βρέθηκε καὶ τὸ πῆρε στοὺς ὤμους Του ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, σὰν τον υἱό τοῦ ἀνθρώπου. Τὸ ἀγεφύρωτο κενό, ποὺ ἡ ἁμαρτία δημιούργησε ἀνάμεσα στὸν ἄνθρωπο καὶ τὸν Θεό, ἄρχισε ἐπιτέλους νὰ γεφυρώνεται· ὁ Θεός μπῆκε στὴν ἱστορία, ὁ ἴδιος ὁ Θεός ἔγινε ἄνθρωπος. Ὁ Θεός ἔλαβε σάρκα καί ὅλα ἔγιναν ὁρατά, αὐτό που ἀντιλαμβανόμαστε μεσ’ τὴν τυφλότητά μας σὰν κάποιο ἀδιάφορης σημασίας γεγονός μπορεί μέσα ἀπό Κεῖνον νὰ τὸ δούμε σαν δόξα. Κάτι ἀπόλυτα νέο συνέβη· ὁ κόσμος δὲν εἶναι πιά ὁ ἴδιος.

Ὡστόσο, ὑπάρχει καὶ μιά ἄλλη διάσταση στὴν Ἐνανθρώπιση. Ὁ Θεός ἔγινε ἄνθρωπος ἀλλά ὁ Θεός σὰν Χριστός εἶπε ἀλήθειες καταλυτικές, ποὺ σταδιακά σὰν μαγιά ἔπεσαν στήν ζύμη καὶ ἄλλαξαν τὸν κόσμο· ὁ Θεός μᾶς ἀποκάλυψε τό μεγαλεῖο τοῦ ἀνθρώπου. Τὸ ὅτι ὁ Χριστός ἔγινε ἄνθρωπος ἦταν ἀπόδειξη, εἶναι καὶ θὰ εἶναι ἀπόδειξη, ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι τόσο πλατύς, τόσο βαθύς, τόσο μυστηριωδῶς βαθύς, ποὺ θὰ μποροῦσε ὄχι μόνο νὰ γίνει ναός τῆς θείας παρουσίας ἀλλά νὰ ἑνωθεῖ με τὸν Θεό (Ἐκείνον), νὰ γίνει μέτοχος τῆς θείας φύσης Του, ὅπως τὸ ἔθεσε ὁ Ἀπ. Πέτρος στὴν ἐπιστολή του. Καὶ πάλι, ὁ ἄνθρωπος εἶναι σπουδαῖος, κι ὅσο κι ἄν πέφτουμε κι ἀπομακρυνόμαστε ἀπό τὸν προορισμό μας, ὅσο ἀνάξιοι κι ἄν γινόμαστε γι’ αὐτόν, ὁ Θεός δὲν θὰ ἀποκαθιστοῦσε μαζί μας μιά σχέση κατώτερη ἀπ’ αὐτήν τῆς πατρότητας τῆς δικῆς Του καὶ τῆς δικῆς μας θυγατρικῆς ἤ υἱκῆς ἰδιότητας στὴν ὑψηλότερη μορφή της. Ὁ ἄσωτος υἱός ζήτησε ἀπ’ τὸν πατέρα του νὰ τὸν πάρει σαν μισθωτό, γιατί ἦταν ἀνάξιος νὰ λέγεται υἱός· ἀλλά ὁ πατέρας δὲν τὸ δέχτηκε. Ὅταν ὁ υἱός ὁμολόγησε, ὁ πατέρας τὸν σταμάτησε προτού προφέρει αὐτά τὰ λόγια, γιατί ὁ Θεός δὲν θέλει τὸν ἐξευτελισμό μας, δὲν εἴμαστε σκλάβοι ἤ μισθωτοί. Δὲν τὸ εἶπε ο Κύριος στοὺς μαθητές Του, «Δὲν σᾶς καλῶ πιὰ ὑπηρέτες, γιατί ὁ ὑπηρέτης δὲν γνωρίζει τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου Του, κι ἐγώ θὰ σᾶς πῶ τὰ πάντα»;