Οἱ αἰτίες τῶν λογισμῶν, Ἅγιος Ἰσαάκ ὁ Σῦρος

                                

Ἡ κίνηση τῶν λογισμῶν στὸν ἄνθρωπο σὲ τέσσερις αἰτίες ὀφείλεται. Πρώτη αἰτία εἶναι τὸ φυσικὸ θέλημα τοῦ σώματος (τῆς σάρκας). Δεύτερη εἶναι ἡ φαντασία ποὺ προκαλοῦν τὰ αἰσθητὰ πράγματα τοῦ κόσμου, ποὺ ἀκοῦμε καὶ βλέπουμε. Τρίτη εἶναι οἱ ἐμπειρίες ποὺ εἴχαμε στὴν ζωή μας καὶ τὰ παραστρατήματα τῆς ψυχῆς, ποὺ τριγυρίζουν στὸ νοῦ μας, καὶ τέταρτη, οἱ προσβολὲς τῶν δαιμόνων, ποὺ ἐκμεταλλεύονται τὶς παραπάνω τρεῖς αἰτίες καὶ μᾶς πολεμοῦν νὰ μᾶς ρίξουν σὲ ὅλα τὰ πάθη. Γι’ αὐτὸ ὁ ἄνθρωπος, μέχρι νὰ πεθάνει, δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι χωρὶς πειρασμοὺς καὶ χωρὶς πόλεμο.

Σκέψου τώρα καὶ κρῖνε: Προτοῦ νὰ φύγει ὁ ἄνθρωπος ἀπ’ αὐτὴ τὴ ζωή, εἶναι ἐνδεχόμενο νὰ καταργηθεῖ μία ἀπὸ τὶς τέσσερις αὐτὲς αἰτίες; καὶ ἀκόμη: Εἶναι δυνατό, τὸ σῶμα μας νὰ μὴν ἀναγκασθεῖ νὰ ἐπιθυμήσει κάποιο ἀπὸ τὰ κοσμικὰ πράγματα;

Ἐὰν λοιπὸν εἶναι παράλογο νὰ σκεφθοῦμε κάτι τέτοιο γιὰ τὸ σῶμα μας, μιὰ καὶ ἡ ἀνθρώπινη φύση ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ τὰ πράγματα τοῦ κόσμου, εἶναι ἑπόμενο ὅτι τὰ πάθη παίρνουν ἀφορμὲς καὶ δουλεύουν σὲ κάθε ζωντανὸ ἄνθρωπο, εἴτε τὸ θέλει εἴτε δὲν τὸ θέλει. Γι’ αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη κάθε ἄνθρωπος νὰ προφυλάγεται μήπως καὶ πέσει ὄχι σὲ ἕνα μόνο πάθος, ποὺ τὸν πολιορκεῖ συνεχῶς, οὔτε σὲ δύο, ἀλλὰ καὶ σὲ περισσότερα, ἐπειδὴ φοράει ἀδύνατο σῶμα.

Ὅσοι νίκησαν τὰ πάθη μὲ τὴν ἄσκηση στὶς ἀρετές, ἂν καὶ ἐνοχλοῦνται ἀπὸ τοὺς λογισμοὺς καὶ ἀπὸ τὶς προσβολὲς τῶν τεσσάρων αἰτιῶν ποὺ ἀναφέραμε, παραμένουν ἀνίκητοι. Κι αὐτό, γιατί ἔχουν μέσα τους τὴ δύναμη τοῦ Θεοῦ καὶ ἁρπάζεται ὁ νοῦς τους σὲ μνῆμες ἅγιες καὶ θεϊκές. (319).

Ἡ διάκριση τῶν λογισμῶν. Ἅγιος Ἰγνάτιος Brianchaninov Ἐπίσκοπος Καυκάσου καί Μαύρης Θάλασσας

                                

Ὁ ὅσιος Βαρσανούφιος ὁ Μέγας εἶπε σ’ ἕναν μοναχό, ποὺ τὸν ρώτησε πῶς νὰ ξεχωρίζει ποιός λογισμὸς προέρχεται ἀπὸ τὸν Θεὸ καὶ ποιός ἀπὸ τοὺς δαίμονες:

«…Οἱ λογισμοὶ ποὺ προέρχονται ἀπὸ τοὺς δαίμονες, πρῶτα-πρῶτα εἶναι γεμᾶτοι ταραχὴ καὶ λύπη, καὶ ἔπειτα σέρνουν κρυφὰ καὶ ἀνεπαίσθητα πρὸς τὰ πίσω. Οἱ δαίμονες ἔρχονται ντυμένοι σὰν πρόβατα, δηλαδὴ ὑποβάλλουν λογισμοὺς ἀρετῆς, ἐνῷ ἀπὸ μέσα τους εἶναι λύκοι ἁρπακτικοὶ (Μάτθ. 7:15). Μ’ ἄλλα λόγια, μὲ τοὺς λογισμοὺς ποὺ φαίνονται καλοὶ ἐνῷ εἶναι κακοί, ἐξαπατοῦν τὶς καρδιὲς τῶν ἁπλοϊκῶν…

Τὸ φῶς τῶν δαιμόνων ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ὑστέρων σκοτάδι. Ἄν, λοιπόν, ὅταν ἀκοῦς ἢ σκέφτεσαι ἢ βλέπεις κάτι, διαπιστώσεις πὼς ἡ καρδιά σου ταράζεται ἔστω καὶ λίγο, αὐτὸ προέρχεται ἀπὸ τοὺς δαίμονες» (Ὁσίων Βαρσανουφίου καὶ Ἰωάννου, Ἀποκρίσεις, ξ’).

Ἀλλὰ καὶ σὲ μιὰν ἄλλη ἀπόκρισή του ὁ μεγάλος ὅσιος σημειώνει:

«Μάθε, ἀδελφέ μου, ὅτι κάθε λογισμὸς τοῦ ὁποίου δὲν προηγεῖται ἡ γαλήνη τῆς ταπεινώσεως, δὲν προέρχεται ἀπὸ τὸν Θεὸ ἀλλὰ ὁλοφάνερα ἀπὸ τὰ ἀριστερά. Γιατί ὁ Κύριός μας ἔρχεται πάντοτε μὲ γαλήνη, ἐνώ ὅλα ὅσα κάνει ὁ ἀντίδικος γίνονται μὲ ταραχὴ καὶ ἀκαταστασία. Οἱ δαίμονες, κι ἂν ἐμφανίζονται ντυμένοι σὰν πρόβατα, φανερώνονται ὅτι ἀπὸ μέσα τους εἶναι λύκοι ἁρπακτικοὶ (Μάτθ. 7:15) ἀπὸ τὴν ταραχὴ ποὺ τοὺς συνοδεύει. “Ἀπὸ τοὺς καρπούς τους θὰ τοὺς καταλάβετε” (Μάτθ. 7:16,20), εἶπε ὁ Κύριος. Μακάρι νὰ δώσει ὁ Θεὸς σὲ ὅλους μας σύνεση, γιὰ νὰ μὴν πλανηθοῦμε ἀπὸ τὴ φαινομενική τους καλοσύνη» (Ἀποκρίσεις, κα’).

Ἂς κλείσουμε τὸν λόγο μας μὲ μιὰν ἁγιοπνευματικὴ διδαχὴ τοῦ ὁσίου Μακαρίου τοῦ Μεγάλου:

Γιατί ἡ ψυχὴ μοιάζει μὲ τὴ μυλόπετρα;

Ἅγιος Κασσιανὸς ὁ Ρωμαῖος

Ὁ Ἀββᾶς Κασσιανὸς ταξιδεύει στὴν ἔρημο τῆς Αἰγύπτου καὶ συνομιλεῖ μὲ τὸν Ἀββᾶ Μωυσῆ καὶ τὸν ρωτᾶ γιατί ἡ ψυχὴ μοιάζει μὲ μυλόπετρα.

Αὐτὴ τὴν ἐσωτερικὴ ἐργασία τὴν καταλαβαίνουμε καλύτερα ἂν παρομοιάσουμε τὴν ψυχὴ μὲ μία μυλόπετρα, τὴν ὁποία γυρίζει τὸ ρεῦμα τοῦ νεροῦ συνεχῶς γύρω ἀπὸ τὸν ἄξονά της, καὶ ἡ ὁποία ποτὲ δὲν σταματάει νὰ γυρίζει ἐνόσῳ τὸ νερὸ τρέχει. Ἀλλὰ ὁ μυλωνὰς ἔχει τὴ δυνατότητα νὰ ἀποφασίσει ἂν θὰ ἀλέσει σιτάρι, βρώμη ἢ ζιζάνια. Ὁ μύλος ὑποχρεώνεται νὰ ἀλέσει ὅ,τι τοῦ ρίχνει ὁ μυλωνᾶς.

Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ στὴν ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου. Μέσα στὶς δοκιμασίες τῆς ζωῆς μπαίνει ἡ ψυχὴ σὲ κίνηση ἀπὸ τοὺς χειμάρρους τῶν πειρασμῶν ποὺ τὴν κατακλύζουν καὶ δὲν μπορεῖ πιὰ νὰ ἐλευθερωθεῖ ἀπὸ τὸ ρεῦμα τῶν λογισμῶν.

Ἡ ἴδια ὅμως ἡ ψυχή, μὲ τὸν ἀγώνα της καὶ μὲ τὴν προσοχή της, φροντίζει γιὰ τὸ εἶδος τῶν λογισμῶν ποὺ πρέπει νὰ δέχεται ἢ νὰ ἀπορρίπτει. Διότι, ὅπως εἴπαμε παραπάνω, ἐὰν διαρκῶς φέρνουμε στὴ μνήμη μας τὶς Θεῖες Γραφὲς καὶ ἂν ἀνεβάζουμε τὸ νοῦ μας ψηλά, ὥστε νὰ ἀσχολεῖται μὲ πνευματικὰ πράγματα καὶ νὰ ἐπιθυμεῖ τὴν τελειότητα καὶ τὴ μέλλουσα μακαριότητα, ἑπόμενο εἶναι ὅτι ἀπ’ αὐτὴ τὴν πνευματικὴ ἐνασχόληση τοῦ νοῦ μας, θὰ μᾶς ἔρχονται καὶ πνευματικοὶ λογισμοί. Καὶ αὐτοὶ οἱ λογισμοὶ θὰ κάνουν τὸν νοῦ νὰ ἐντρυφᾶ σὲ ὅ,τι εἶχε πρὶν μελετήσει.

Περὶ καταθλίψεως καὶ λογισμῶν

Ἅγιος Θεοφάνης ὁ Ἔγκλειστος

(Τελευταῖες ἀνησυχίες. Ἐμπιστοσύνη καὶ ἐλπίδα στὸν Θεό. Προσευχὴ καὶ θάρρος.)

Ἔχεις ἀκόμη ἀνησυχίες. Πές μου, ἀπὸ ποῦ θὰ μποροῦσαν νὰ προέρχονται; «Ὅλα τὰ ἐξωτερικὰ πᾶνε καλά» ὅλα τὰ ἐσωτερικὰ τὰ ἔχεις ἐπανεξετάσει καὶ τακτοποιήσει- τὴν ἀπόφασή σου τὴν ἔχεις πάρει. Ἀπὸ ποῦ, λοιπόν, προέρχονται αὐτὲς οἱ ἀνησυχίες; Ὅλες εἶναι ἀπὸ τὸν ἐχθρό. Ὅλες. Ἀπὸ πουθενὰ ἀλλοῦ.

Τί ἄλλο θὰ μποροῦσε νὰ συμβαίνει; Μήπως σκέφτεσαι νὰ φτιάξεις τὴ ζωή σου μόνη σου, μὲ τὶς δικές σου ἱκανότητες καὶ προσπάθειες; Ἂν πραγματικὰ αὐτὸ σκέφτεσαι, σὲ συμβουλεύω ν’ ἀλλάξεις ἀμέσως γνώμη, ἀλλιῶς δὲν θ\’ ἀπαλλαγεῖς ἀπό τη σύγχυση καὶ τὴν ταραχή. Ἐξέτασε πάλι τὸν ἑαυτό σου ἤ θυμήσου ὅ,τι σοῦ ἔχω ὑποδείξει καὶ ὅ,τι ἔχει συμβεῖ μέσα σου σ’ ὅλη τὴ διάρκεια τῆς ἀλληλογραφίας μας. Θυμήσου, ἐπίσης, ποιὰ ἦταν ἡ ἔκβαση τῶν προβληματισμῶν σου γιὰ τὴ ζωή. Τέλος, δῶσε στὴν αὐτοεξέτασή σου τέτοια κατεύθυνση, ὥστε νὰ καταλήξει σὲ μιὰ σταθερὴ ἀπόφαση ἀμετάκλητης ἐναποθέσεως τοῦ μέλλοντός σου στὰ χέρια τοῦ Θεοῦ. Ἀφοῦ, λοιπόν, πάρεις αὐτὴ τὴν ἀπόφαση, προσευχήσου στὸν Κύριο ὁλόθερμα. «Τὸ μέλλον μου», πές Του, «τὸ ἀφήνω μὲ ἐμπιστοσύνη στὰ χέρια Σου. Ὅπως ξέρεις καὶ ὅπως θέλεις, Κύριε, κατεύθυνε τὴ ζωή μου, μ’ ὅλα τὰ ἀπρόοπτα καὶ μ\’ ὅλες τὶς δυσκολίες της. Ἀπὸ δῶ κι ἐμπρὸς δὲν θὰ μεριμνῶ καὶ δὲν θ’ ἀνησυχῶ πιὰ γιὰ τὸν ἑαυτό μου. Μία φροντίδα μόνο θὰ ἔχω, νὰ κάνω πάντα ὅ,τι εἶναι εὐάρεστο σ’ Ἐσένα». Ἔτσι νὰ Τοῦ μιλήσεις, ἀλλὰ καὶ ἔμπρακτα νὰ Τοῦ ἀποδείξεις ὅτι ἔχεις ὁλοκληρωτικὰ ἀφεθεῖ στὰ χέρια Του, ὅτι δὲν ἀνησυχεῖς γιὰ τίποτα, ὅτι ἀποδέχεσαι ἤρεμα καὶ ἀγόγγυστα ὁποιαδήποτε κατάσταση, εὐχάριστη ἤ δυσάρεστη, μὲ τὴν πεποίθηση ὅτι ἔχει παραχωρηθεῖ ἀπό τὴ θεία πρόνοια. Μοναδική σου μέριμνα ἂς εἶναι ἡ ἀκριβὴς τήρηση τῶν ἐντολῶν τοῦ θεοῦ σὲ κάθε περίσταση.

ΑΠΑΙΤΕΙ ΑΠΟ ΕΣΕΝΑ Ο ΚΥΡΙΟΣ ΝΑ ΠΟΛΕΜΗΣΕΙΣ ΤΟΥΣ ΚΑΚΟΥΣ ΛΟΓΙΣΜΟΥΣ

ΑΓΙΟΣ ΜΑΚΑΡΙΟΣ Ο ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ 

   Οι αδελφοί οφείλουν να ζουν και να συναναστρέφονται με­ταξύ τους με πολλή αγάπη, είτε προσεύχονται, είτε διαβάζουν τις Γραφές, είτε κάνουν κάποια άλλη πράξη, για να έχουν το θεμέλιο της αγάπης μεταξύ τους. Έτσι μπορούν να έχουν καλό αποτέλεσμα σ’ εκείνες τις ασχολίες, και όλοι αυτοί που προ­σεύχονται και αυτοί που διαβάζουν και αυτοί που εργάζονται μπορούν να ωφεληθούν, γιατί θα συναναστρέφονται μεταξύ τους με αγνότητα και ειλικρίνεια. Διότι τι έχει γραφεί; «ας γίνε­ται το θέλημά σου και στη γη από τους ανθρώπους, όπως γίνε­ται και στον ουρανό από τους αγγέλους», ώστε, όπως ζουν στον ουρανό οι άγγελοι και επικρατεί μεγάλη ομόνοια μεταξύ τους, επειδή ζουν με αγάπη και ειρήνη, και δεν υπάρχει εκεί αλαζονεία η φθόνος, αλλ’ επικρατεί μεταξύ τους αγάπη και ει­λικρίνεια, έτσι να είναι και οι Χριστιανοί μεταξύ τους στη γη.

Συμβαίνει μερικοί να είναι τριάντα και να είναι κάτω από τον ίδιο σκοπό και δε μπορούν όλη την ημέρα και τη νύχτα να παραμένουν με καρτερία και επιμονή στη προσευχή, αλλά με­ρικοί από αυτούς ασχολούνται με την προσευχή έξι ώρες και μετά επιθυμούν να διαβάσουν, άλλοι δε με προθυμία μεγάλη προσφέρουν τις υπηρεσίες τους, και άλλοι ασχολούνται με κά­ποιο άλλο έργο.

 Οφείλουν λοιπόν οι αδελφοί ο,τιδήποτε και αν κάνουν να συναναστρέφονται μεταξύ τους με αγάπη και χαρά. Και αυτός που ασχολείται με κάποιο έργο να λέγει αυτά τα λόγια για εκείνο που προσεύχεται ότι, ‘Το θησαυρό που θ’ αποκτήσει ο αδελφός μου, επειδή είναι κοινός, τον κατέχω και εγώ’· και αυτός που προσεύχεται να λέγει αυτά τα λόγια για τον αδελφό που διαβάζει· ‘η ωφέλεια που αποκομίζει εκείνος  από την ανά­γνωση είναι κέρδος και για μένα’· και εκείνος  πάλι που προσ­φέρει κάποια εργασία ας λέγει αυτό· ‘την διακονία που προσ­φέρω, την προσφέρω για κοινή ωφέλεια’. Διότι, όπως ακριβώς «ένα είναι το σώμα, αλλά έχει πολλά μέλη», και βοηθάει το ένα το άλλο και το κάθε ένα εκτελεί το δικό του έργο, και όπως το μάτι βλέπει για όλο το σώμα, και το χέρι εργάζεται για όλα τα μέλη, και το πόδι περπατάει κουβαλώντας όλα τα μέλη του σώματος, και άλλο πάλι μέλος υποφέρει μαζί με κάποιο άλλο, έτσι να είναι και οι αδελφοί μεταξύ τους. Και ούτε αυτός που προσεύχεται να επικρίνει εκείνο που εργάζεται και να λέγει, ’γιατί δεν προσεύχεται;’ ούτε αυτός που εργάζεται να κα­τακρίνει εκείνο που προσεύχεται, λέγοντας, ‘εκείνος  κάθεται και εγώ εργάζομαι’, ούτε αυτός που διακονεί να κρίνει τον άλλο. Αλλά ό,τι κάνει ο κάθε ένας, να το κάνει «για τη δόξα του Θεού». Αυτός που διαβάζει να αισθάνεται αγάπη και χαρά γι’ αυτόν που προσεύχεται και να σκέφτεται αυτό, ότι δηλαδή για μένα προσεύχεται, και αυτός που προσεύχεται να σκέφτε­ται γι’ αυτόν που εργάζεται αυτό, ότι ‘αυτό που κάνει, το κάνει για την ωφέλεια όλων’.

Πόλεμος λογισμών

                            

Από τους πονηρούς λογισμούς πού πολεμούν τον άνθρωπο, τρεις είναι οι πιο σκληροί: της απιστίας, της βλασφημίας και της πορνείας.

Για να κοπάσει αυτός ο πόλεμος, πρέπει πρώτα να γνωρίζεις πότε αμαρτάνεις και πότε όχι:

Δεν αμαρτάνεις όταν ο νους, η βούλησις, δεν συγκατατίθεται στους λογισμούς, πολύ περισσότερο όταν τους αποστρέφεσαι η τους περιφρονεί. Αμαρτάνεις, κάποτε και θανάσιμα, όταν ο νους αυτοπροαίρετα συγκρατεί τους λογισμούς και η καρδιά ηδύνεται και ευχαριστείται μ΄ αυτούς.

Όποιος πολεμιέται από πονηρούς λογισμούς και δεν τους αποδέχεται, ταράσσεται όμως νομίζοντας ότι αμάρτησε, αυτός είναι μικρόψυχος, εμπαίζεται από τον διάβολο και δεν γνωρίζει να διακρίνει μεταξύ προσβολής και συγκαταθέσεως.

Μη παραξενεύεσαι πού οι ίδιοι λογισμοί φέρνουν μαζί τους και θάνατο και ζωή, αιώνιο θάνατο η αιώνια ζωή.

Σ΄εκείνον πού τους αποδέχεται προκαλούν θάνατο.

Σ΄εκείνον πού τους αποστρέφεται και τους πολεμά χαρίζουν ζωή, και αυξάνουν τον μισθό του στον ουρανό.