ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΣΤΟΥΔΙΤΗΣ Ο ΛΑΤΙΝΕΛΕΓΚΤΗΣ
Βασίλειος Γ. Βοξάκης, Θεολόγος καθηγητής
Η μνήμη του Βασιλείου του Στουδίτου λησμονήθηκε στο πέρασμα των αιώνων και εξακολουθεί έως τις ημέρες να παραμένει στην αφάνεια. Τόσο η προσφορά του στη Θεολογία, όσο και η συμβολή του στην υπεράσπιση της Ορθοδόξου πίστεως, δυστυχώς καλύφθηκαν από τον βαρύ μανδύα της λήθης, που άπλωσε επάνω τους ο πανδαμάτωρ χρόνος. Σ’ αυτό συνέβαλαν και οι δεινές ιστορικές περιπέτειες, στις οποίες βυθίσθηκε το Ελληνικό Έθνος την επαύριο της Αλώσεως, κατά τις οποίες εξαφανίσθηκαν τα περισσότερα από τα στοιχεία που αφορούσαν τον Βασίλειο Στουδίτη. Δυστυχώς το μέγιστο μέρος από τα βιογραφικά στοιχεία του αγνοούνται. Από την ''ομίχλη'' του χρόνου έχουν καλυφθεί πληροφορίες, όπως ο τόπος και το έτος της γεννήσεώς του, τα ονόματα των γονέων του, το βαπτιστικό του όνομα, οι σπουδές του, ο βίος του ως μοναχός, το αν είχε και άλλο συγγραφικό έργο εκτός απ’ αυτό που γνωρίζουμε κλπ.
Για τον Βασίλειο τον Στουδίτη δεν θα γνωρίζαμε απολύτως τίποτε, ούτε καν την ύπαρξή του, αν δεν αναφερόταν στο έργο «Περί της αρχής των Λατινικών αιρέσεων». Σ’ αυτό ο συγγραφέας του, ο οποίος παραμένει άγνωστος, κάνει επαινετική, αλλά συνοπτική αναφορά στον Βασίλειο τον Στουδίτη και την αντιλατινική δράση του. Έτσι μαθαίνουμε ότι ο Βασίλειος ήταν μοναχός, έχοντας ως Μονή της μετανοίας του την περίφημη Μονή Στουδίου της Κωνσταντινουπόλεως1.Σύμφωνα με πράξη του Οικουμενικού Πατριάρχου, Νείλου (1379 – 1388), «εν τε ταις συνοδικαίς συνελεύσεσι και εν ταις πατριαρχικές κατά την Αγίαν Σοφίαν λειτουργίες»2 η Μονή Στουδίου κατείχε την πρώτη θέση στην τάξη των Μονών της Κωνσταντινουπόλεως. Ο Βασίλειος εγκαταβίωσε και καλλιεργήθηκε πνευματικά σε μία Μονή, όπου άνθησε ο Ορθόδοξος Μοναχισμός και έδωσε προσφορά στην Εκκλησία τους αγιασμένους καρπούς της. Η Μονή Στουδίου ανέδειξε πολλούς Οσίους, Πατριάρχες, θεολόγους, υμνογράφους και λογίους. Μοναχούς, γνησίους φορείς της Παραδόσεως και της Ορθοδόξου πίστεως. Ο Βασίλειος ήταν χειροτονημένος στον δεύτερο βαθμό της ιεροσύνης, αφού αναφέρεται ως «Βασίλειος ο ιερομόναχος»3.
Ο ανώνυμος συγγραφέας γράφει επίσης ότι, όπως ο Πέτρος ο Πατριάρχης Αντιοχείας4 και ο Νικόλαος Μεθώνης5, έτσι και ο «Βασίλειος ιερομόναχος από της Στουδίου Μονής» έγραψε επιστολές προς τον Πάπα Ρώμης, τον Αρχιεπίσκοπο Βενετίας6 κι άλλα επίσημα πρόσωπα, καθώς και «καθολικές» επιστολές, δηλαδή αποστελλόμενες σε πολλούς παραλήπτες σε όλη την Ιταλία7. Ο Βασίλειος μιμήθηκε το παράδειγμά των δύο αυτών, άλλα και άλλων προγενέστερων του, που με επιστολές θέλησαν να αφυπνίσουν τη Δύση για τον ολισθηρό δρόμο των αιρέσεων στον οποίο βάδιζε.
Ο ανώνυμος συγγραφέας γράφει ότι ο Πέτρος Αντιοχείας, ο Νικόλαος Μεθώνης και ο Βασίλειος ο ιερομόναχος συνέγραψαν τα αντιλατινικά τους έργα «είτα»8, δηλαδή έπειτα από το σχίσμα του 1054. Το ότι παραθέτει αυτά τα τρία ονόματα μαζί, δεν υπονοεί ότι υπήρξαν σύγχρονοι, αλλά τους αναφέρει όλους μαζί λόγω του κοινού τρόπου που αγωνίσθηκαν υπέρ της Ορθοδοξίας, δηλαδή τις επιστολές με τις οποίες αναιρούσαν τις Λατινικές κακοδοξίες. Ως γνωστόν ο Πέτρος Αντιοχείας έζησε τον 11ο αιώνα και ο Νικόλαος Μεθώνης τον 12ο αιώνα. Σύμφωνα με τον Αρχιμ. Ανδρόνικο Δημητρακόπουλο ο Βασίλειος ο Στουδίτης ανήκει στους θεολόγους του 15ου αιώνα9. Αν αυτό συνδυασθεί με την πληροφορία ότι ο τελευταίος Στουδίτης, τον οποίο γνωρίζουμε με το όνομά του, είναι ο ηγούμενος Ιγνάτιος10, τότε ο Βασίλειος πρέπει χρονικά να ξεκίνησε τη συγγραφική του δράση προ του 1418, οπότε έχουμε την αναφορά για τον Στουδίτη ηγούμενο, χωρίς να αποκλείεται αυτή να συνεχίσθηκε και κάποια έτη μετά11. Με βάση αυτά, και το γεγονός ότι τα κείμενά του δείχνουν έναν ώριμο πνευματικά άνθρωπο, θα μπορούσαμε κατά προσέγγιση να τοποθετήσουμε τη γέννησή του στη δεύτερη ή τρίτη δεκαετία του τέλους του 14ου αιώνα.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του «Περί της αρχής των Λατινικών αιρέσεων» ο ιερομόναχος Βασίλειος συνέγραψε ενάντια των αυθαίρετων Ρωμαιοκαθολικών καινοτομιών, όπως : «Τα άζυμα, η τήρησις των σαββάτων, η αδιαφορία των πνικτών, αι ανακαθάρσεις και οι ραντισμοί, αι καταλύσεις των τετραδοπαρασκευών και της αγίας και μεγάλης τεσσαρακοστής, και τα λοιπά». Οι Ρωμαιοκαθολικοί, εναντιούμενοι στην Καινή Διαθήκη και την Ιερά Παράδοση, άρχισαν να τελούν από τον 11ο αιώνα τη Θεία Κοινωνία με άζυμο άρτο (όστια). Άλλη πλάνη των Δυτικών είναι ότι από τον 14ο αιώνα αντικατέστησαν το Βάπτισμα με ραντισμό, ερχόμενοι σε ευθεία αντίθεση με τους λόγους και την πράξη του ίδιου του Κυρίου. Αλλά και σοβαρές και αναιτιολόγητες αλλαγές έκαναν και στις νηστείες, ασεβώντας κατά των Ιερών Κανόνων. Κατήργησαν τις εκ Παραδόσεως οριζόμενες νηστείες και αντ’ αυτών εισήγαγαν τη νηστεία του Σαββάτου. Επίσης οι Ρωμαιοκαθολικοί νηστεύουν από το κρέας μόνο την Τετάρτη των Τεφρών12, την Μεγάλη Παρασκευή, και κάθε Παρασκευή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Όμως την ίδια περίοδο επιτρέπεται η βρώση ιχθύων, αυγών, τυριού και γάλακτος. Όπως παρατηρούσε το 867 ο Μέγας Φώτιος σε εγκύκλιο επιστολή του : «Και πρώτον μεν αυτούς εκθέσμους, εις την των Σαββάτων νηστείαν μετέστησαν. Οίδε δε και η μικρά των παραδοθέντων αθέτησις και προς όλην του δόγματος επιτρίψαι καταφρόνησιν. Έπειτα δε την των νηστειών πρώτην εβδομάδα, της άλλης νηστείας περικόψαντες, εις γαλακτοποσίας και τυρού τροφήν και την των ομοίων αδηφαγίαν καθείλκυσαν»13. Επίσης η βρώση πνικτών και αίματος, έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις αποφάσεις της Αποστολικής Συνόδου των Ιεροσολύμων (49μ. Χ.). Όπως τονίζουν οι Άγιοι Πατέρες, το δόγμα και το ήθος, είναι αρρήκτως συνδεδεμένα μεταξύ τους μέσα στη ζωή της Εκκλησίας. Κάθε αλλοίωση, έστω και μία, που επέρχεται στη δογματική διδασκαλία είναι αναπόφευκτο να επιφέρει αλλοίωση και στο ήθος, τη λατρεία, τα έθιμα και γενικά σε όλες τις πτυχές της ζωής των αιρετιζόντων Χριστιανών. Αυτό δυστυχώς συνέβη και με τους Ρωμαιοκαθολικούς.
