Η Κλίμακα των Αρετών στην ψηφιακή εποχή των Ασανσέρ και των άλλων ανέσεων

Πρωτοπρεσβύτερος π. Αντώνιος Χρήστου, Θεολόγος – ΜΑ (Ορθόδοξη Θεολογία) ΕΑΠ

Αγαπητοί Αναγνώστες αφού πήραμε δύναμη και ξαποστάσαμε λίγο πνευματικά προσκυνώντας τον Τίμιο Σταυρό στα μέσα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής η πνευματική πορεία μας συνεχίζεται.

Και όχι απλά συνεχίζεται, αλλά είναι ακόμη πιο ανηφορικός ο δρόμος μας, καλώς η Εκκλησία μας καλεί να ανέβουμε σε μια σκάλα με τριάντα ολόκληρα σκαλοπάτια. Φυσικά δεν κυριολεκτούμε, αλλά αναφερόμαστε στην Κλίμακα του Αγίου Ιωάννου του Σιναΐτου, που προβάλλεται την Δ΄ Εβδομάδα των Νηστειών και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά έργα της Ορθόδοξης Εκκλησίας, χαράσσοντας τον δρόμο της ανόδου προς τον Θεό μέσα από την άσκηση των αρετών.

Ο ασκητικός αυτός δρόμος περιγράφεται ως μία κλίμακα με τριάντα σκαλοπάτια, όπου κάθε βαθμίδα αντιπροσωπεύει μία αρετή που καλείται να αποκτήσει ο χριστιανός. Στην εποχή μας, όμως, η άνοδος φαίνεται να έχει αποκτήσει διαφορετική έννοια. Η σύγχρονη κοινωνία, κυριαρχούμενη από την τεχνολογία, τις επιστημονικές ανακαλύψεις και τις ανέσεις, έχει διαμορφώσει έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης και άλλα δεδομένα, όπου οι άνθρωποι αναζητούν τις πιο εύκολες και γρήγορες-έτοιμες λύσεις, αποφεύγοντας την προσπάθεια και τον κόπο και την άσκηση της υπομονής στο βάθος χρόνου. Στο πλαίσιο αυτό, στο άρθρο μας θα εξετάσουμε το πώς μπορεί να εφαρμοστεί η πνευματική άνοδος της Κλίμακας μέσα στην «εποχή των κυλιόμενων σκαλιών και των ασανσέρ»; Μπορεί κάποιος να προοδεύσει πνευματικά χωρίς αγώνα και θυσίες;

Λόγος Δέκατος: Περί καταλαλιάς (Αγ. Ιωάννης Σιναΐτης)

                               

1. Κανείς από όσους σκέπτονται ορθά δεν θα έχη, νομίζω, αντίρρησι ότι η καταλαλιά γεννάται από το μίσος και την μνησικακία. Γι΄αυτό και την ετοποθετήσαμε στην σειρά της μετά τους προγόνους της. Καταλαλιά σημαίνει γέννημα του μίσους, ασθένεια λεπτή, αλλά και παχειά∙ παχειά βδέλλα, κρυμμένη και αφανής, πού απορροφά και εξαφανίζει το αίμα της αγάπης. Σημαίνει υπόκρισις αγάπης, αιτία της ακαθαρσίας, αιτία του βάρους της καρδιάς, εξαφάνισις της αγνότητος. 2. Υπάρχουν κόρες που διαπράττουν αίσχη, χωρίς να κοκκινίζουν. Υπάρχουν και άλλες οι οποίες φαίνονται ντροπαλές, και όμως διαπράττουν, κρυφά, χειρότερα αίσχη από τις προηγούμενες. Κάτι παρόμοιο παρατηρούμε και στα πάθη της ατιμίας. Τέτοιες κόρες είναι η υποκρισία, η πονηρία, η λύπη, η μνησικακία, η εσωτερική καταλαλιά της καρδιάς. Άλλη εντύπωσι δημιουργούν εξωτερικά και άλλος είναι ο στόχος τους.

3. Ακουσα μερικούς να καταλαλούν και τους επέπληξα. Και για να δικαιολογηθούν οι εργάτες αυτοί του κακού μου απήντησαν ότι το έκαναν από αγάπη και ενδιαφέρον προς αυτόν που κατέκριναν. Εγώ τότε τους είπα να την αφήσουν αυτού του είδους την αγάπη, για να

μη διαψευσθή εκείνος που είπε: «Τον καταλαλούντα λάθρα τον πλησίον αυτού, τούτον εξεδίωκον» (Ψαλμ. ρ΄ 5). Εάν ισχυρίζεσαι ότι αγαπάς τον άλλον, ας προσεύχεσαι μυστικά γι΄ αυτόν και άς μη τον κακολογής. Διότι αυτός ο τρόπος της αγάπης είναι ευπρόσδεκτος από τον Κύριον.

αγ. Ιωάννου της Κλίμακος: Περί δειλίας

                                                 ΛΟΓΟΣ ΕΙΚΟΣΤΟΣ

Περί δειλίας

(Διά την άνανδρον δειλίαν)

 

^1. Όποιος εργάζεται την αρετή σε Κοινόβιο ή σε συνοδία, δεν είναι συνηθισμένο να πολεμήται από την δειλία. Εκείνος όμως πού ευρίσκεται σε ησυχαστικώτερους τόπους, ας αγωνίζεται μήπως και τον κυριεύση το γέννημα της κενοδοξίας και η θυγατέρα της απιστίας, δηλαδή η δειλία.

^2. Η δειλία είναι νηπιακή συμπεριφορά μιας ψυχής πού εγήρασε στην κενοδοξία. Η δειλία είναι απομάκρυνσις της πίστεως, με την ιδέα ότι αναμένονται απροσδόκητα κακά.

^3. Ο φόβος είναι κίνδυνος που προμελετάται. Ή διαφορετικά, ο φόβος είναι μία έντρομη καρδιακή αίσθησις, πού συγκλονίζεται και αγωνιά από αναμονή απροβλέπτων συμφορών. Ο φόβος είναι μία στέρησις της εσωτερικής πληροφορίας. Η υπερήφανη ψυχή είναι δούλη της δειλίας∙ έχοντας πεποίθησι στον εαυτόν της και όχι στον Θεόν, φοβείται τους κρότους των κτισμάτων και τις σκιές.

^4. Όσοι πενθούν και όσοι καταπονούνται χωρίς να υπολογίζουν κόπους και πόνους, δεν αποκτούν δειλία. Πολλές φορές όσοι υποκύπτουν στην δειλία χάνουν το μυαλό τους. Και είναι φυσικό αυτό, διότι είναι δίκαιος Εκείνος πού εγκαταλείπει τους υπερηφάνους, ώστε και οι υπόλοιποι να μάθωμε να μη υψηλοφρονούμε.

Αγ. Ιωάννου της Κλίμακος: Περί ψεύδους

                  ΛΟΓΟΣ ΔΩΔΕΚΑΤΟΣ

Περί ψεύδους

 

  

^1. Από τον σίδηρο και την πέτρα (διά της προσκρούσεως) γεννάται η φωτιά, και από την πολυλογία και τα ευτράπελα το ψεύδος. Το ψεύδος είναι εξαφάνισις της αγάπης∙ και η επιορκία άρνησις του Θεού.

^2. Κανείς συνετός άνθρωπος άς μη θεωρή μικρό το αμάρτημα του ψεύδους, διότι το Πανάγιον Πνεύμα εξέδωσε εναντίον του την πιο φοβερή απόφασι: «Απολείς πάντας τους λαλούντας το ψεύδος» (Ψαλμ. ε΄ 7), όπως λέγει ο Δαβίδ προς τον Θεόν. Και εάν συμβή αυτό, τι πρόκειται να πάθουν εκείνοι πού συρράπτουν επί πλέον το ψεύδος με τους όρκους;

^3. Εγνώρισα μερικούς που εκαυχώντο για τα ψεύδη τους. Αυτοί κατώρθωναν και έκαναν τους άλλους να γελούν με τις αστειότητες και τις αργολογίες τους, και έτσι εξαφάνιζαν ελεεινά το πένθος των μοναχών πού τους ακροάζονταν.

«Κλίμακα»: ακτινογραφία της ψυχής

 π. Ανδρέας Αγαθοκλέους

Βρισκόμαστε στην εποχή της ανάπτυξης σ’όλους τους τομείς που ευκολύνουν τη ζωή των ανθρώπων, αλλά και που ο άνθρωπος έχασε τον εαυτό του. Μια σύγχυση επικρατεί, αφού δεν ξέρει τι θέλει, δεν ισορροπεί μέσα του, δεν μπορεί να επικοινωνήσει με το διπλανό του.

Η Εκκλησία του Χριστού, με τα μέσα που κατέχει, μπορεί να συμπορευτεί με τον άνθρωπο που ταλαιπωρείται αλλά θέλει τη θεραπεία του, να του αποκαλύψει τον τρόπο που θα βρει τον εαυτό του, το συνάνθρωπό του, το Θεό του.

Ασφαλώς, κανείς δεν μπορεί να δείξει το δρόμο στον άλλο, αν ο ίδιος δεν βαδίζει ορθά, όπως και να θεραπεύσει στηριγμένος μόνο στη θεωρία. Οι άγιοι, ως παθόντες και μαθόντες, μπορούν να μας δείξουν με ασφάλεια την «οδό του Κυρίου», να μας αποκαλύψουν την πραγματική ασθένειά μας αλλά και να μας δείξουν την αληθινή θεραπεία.

Ένας τέτοιος άγιος, παλαιός και σύγχρονος, είναι ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, που γιορτάζουμε στις 30 Μαρτίου. Όμως, επειδή με το σύγγραμμά του «η Κλίμακα», από το οποίο πήρε το επίθετο, βοηθά να ανακαλύψουμε τον βαθύτερο εαυτό μας, με τα κρυφά και φανερά πάθη του, ώστε να μετανοήσουμεν όντως, δηλαδή να αλλάξουμε προχωρώντας πιο πέρα, η εκκλησία όρισε να το θυμόμαστε και την Δ΄ Κυριακή των Νηστειών.

Ήδη ευρισκόμαστε στο δεύτερο ήμισυ της Μεγάλης Σαρακοστής και πορευόμαστε για τη Μεγάλη Εβδομάδα. Η περίοδος αυτή είναι μια ευκαιρία για ανανέωση της ύπαρξής μας, για αυτογνωσία και μετάνοια. Το βιβλίο «η Κλίμακα», αν και γράφτηκε για τους μοναχούς, μπορεί να διαβαστεί και από όσους ζουν μέσα στον κόσμο, με τις μέριμνες και τη διάσπασή του, αλλά επιθυμούν να γνωρίσουν σε βάθος τον εαυτό τους.

Είναι ως μια ακτινογραφία που δείχνει την αιτία της ασθένειας, το όντως πρόβλημα, αλλά και τον τρόπο υπέρβασής του. Δεν ενθαρρύνει τη ψευδαίσθηση, δεν κρύβει την πραγματικότητα, χωρίς, όμως, να οδηγεί στην απόγνωση προβάλλοντας το ακατόρθωτο.

Δεν στοχεύει στην εξωτερική «καλή συμπεριφορά», στην προβολή του «φαίνεσθαι» αλλά στην ομορφιά του «γίνεσθαι». Γι’ αυτό, τα θέματα με τα οποία καταπιάνεται μιλούν για υπακοή, για μνήμη θανάτου, για αοργησία, μνησικακία, καταλαλιά, πολυλογία και σιωπή, για γαστριμαργία, φιλαργυρία, αναισθησία, όπως και για πραότητα, απλότητα, ταπεινοφροσύνη, ησυχία, προσευχή, αγάπη, πίστη και ελπίδα. Το τελευταίο κεφάλαιο αναφέρεται στον «Ποιμένα», σ’αυτόν, δηλαδή, που αναλαμβάνει το διακόνημα να καθοδηγεί ψυχές «υπέρ ων Χριστόςαπέθανε», είτε ως ηγούμενος είτε ως πνευματικός πατέρας.

Έτσι, μέσα στην ατμόσφαιρα της Μεγάλης Σαρακοστής, με τις πολλές και ποικίλες ακολουθίες, όπως και με τη φύση να ετοιμάζεται για την καρποφορία, η προβολή του βιβλίου «η Κλίμακα» του Αγίου Ιωάννη, την Δ΄ Κυριακή των Νηστειών, γίνεται υπόμνηση για την αναγκαιότητα της αυτογνωσίας. Γιατί με την αυτογνωσία θα φτάσεις στη γνώση του συνανθρώπου σου και με τη γνώση του πλησίον σου, που βλέπεις και ακούεις, θα γνωρίσεις τον αόρατο και ακατάληπτο Θεό με τον τρόπο και στο χρόνο που Εκείνος γνωρίζει, προσφέροντάς σου την προσωπική ανάσταση.

πηγή