Αγίου Γρηγορίου Παλαμά αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης
Ομιλία 11
Στον Τίμιο και ζωοποιό Σταυρό
Συνέχεια από εδώ: https://www.pemptousia.gr/2026/03/agios-grigorios-palamas-touto-de-einai-o-stavros-tou-kyriou-i-katargisi-tis-amartias/
6. «Λύσε λοιπόν», λέγει, «το υπόδημα από τα πόδια σου· διότι η γη επάνω στην οποία εστάθηκες εσύ είναι γη αγία»· εσήμαινε δε ο λόγος του τον αγιασμό που επρόκειτο να συντελεσθή επάνω στη γη διά του Σταυρού μετά την επιφάνεια του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού.
Διότι ο Μωυσής τότε προέβλεψε την μέλλουσα παρουσία του Χριστού, παρατηρώντας το μεγάλο εκείνο θέαμα, την μέσα στο πυρ δροσιζομένη βάτο· ώστε και η εν Θεώ θεωρία του Σταυρού είναι μυστήριο, μεγαλύτερο από το προηγούμενο εκείνο μυστήριο.
Τόσο ο μέγας Παύλος όσο και οι θείοι πατέρες μας υπαινίσσονται ότι αυτά είναι δύο· ο μεν πρώτος όχι μόνο λέγοντας ότι «για μένα ο κόσμος έχει σταυρωθή», αλλά προσθέτοντας ότι «κι’ εγώ για τον κόσμο»· οι δε πατέρες παραγγέλλοντάς μας να μη σπεύδωμε ν’ ανεβαίνωμε στον σταυρό πριν από τον Σταυρό, με την ιδέα ότι οι λόγοι και τα μυστήρια του Σταυρού είναι οπωσδήποτε δύο.
7. Κατά το πρώτον λοιπόν μυστήριο του Σταυρού που είναι η φυγή από τον κόσμο και η διάζευξις από τους κατά σάρκα συγγενείς, αν βέβαια εμποδίζουν προς την ευσέβεια και τον βίο κατά την ευσέβεια, κι’ η σωματική άσκησις, που κατά τον Παύλο ολίγο ωφέλιμος είναι, κατ’ αυτά λοιπόν σταυρώνεται για μας ο κόσμος και η αμαρτία, όταν φύγωμε εμείς από τον κόσμο.
Κατά το δεύτερο δε μυστήριο του Σταυρού, εμείς σταυρωνόμαστε για τον κόσμο και τα πάθη, που φεύγουν από μας. Δεν είναι βέβαια δυνατό να φύγουν αυτά τελείως από μας, να μη ενεργούν μέσα μας συλλογιστικώς, αν δεν φθάσωμε στη θεωρία του Θεού.
Όταν δηλαδή διά της πρακτικής φθάσωμε στη θεωρία και καλλιεργούμε και καθαρίζουμε τον μέσα μας άνθρωπο, αναζητώντας τον μέσα μας κρυμμένο θείο θησαυρό και εξετάζοντας την μέσα μας ευρισκομένη βασιλεία του Θεού, τότε εμείς σταυρωνόμαστε για τον κόσμο και τα πάθη.
Διότι διά της μελέτης αυτής δημιουργείται στην καρδιά κάποια θέρμη, που καταπνίγει τους πονηρούς λογισμούς σαν μύγες, εμβάλλει στην ψυχή πνευματική ειρήνη και παράκλησι και παρέχει στο σώμα τον αγιασμό κατά τον ψαλμωδό που είπε, «εθερμάνθηκε η καρδιά μου μέσα μου και στην μελέτη μου θ’ ανάψη πυρ».
Και τούτο είναι αυτό που κάποιος από τους θεοφόρους πατέρες μας μας εδίδαξε λέγοντας, «φρόντισε με κάθε τρόπο ώστε η εσωτερική σου εργασία να είναι κατά το θέλημα του Θεού, και θα νικήσης τα εξωτερικά πάθη». Εκτός από αυτό και ο μέγας Παύλος συμβουλεύοντάς μας λέγει, «να περιπατήτε κατά το πνεύμα και να μη εκτελέσετε επιθυμία σαρκός».
Γι’ αυτό αλλού παραγγέλλει, «σταθήτε λοιπόν ζωσμένοι στην οσφύ σας με αλήθεια», καθ’ όσον το θεωρητικό ενισχύει και βοηθεί το επιθυμητικό και αποσοβεί τις σαρκικές επιθυμίες. Διότι ο μέγας Πέτρος μας υποδεικνύει φανερώτερα ποιά είναι αυτή η οσφύς και ποιά η αλήθεια. «Αναζωσμένοι», λέγει, «στις οσφύες της διανοίας σας, τελείως ξάγρυπνοι, ελπίσατε στην μελλοντική χάρι κατά την αποκάλυψι του Ιησού Χριστού».
8. Επειδή λοιπόν δεν είναι δυνατό να φύγουν τελείως από μας τα πονηρά πάθη και ο κόσμος της αμαρτίας και να μη ενεργούν σε μας συλλογιστικώς, εάν δεν φθάσωμε στην θεωρία του Θεού, γι’ αυτό μυστήριο του Θεού είναι και η θεωρία του είδους αυτού που σταυρώνει για τον κόσμο εκείνους που την αξιώθηκαν.
Έτσι και η στην περίπτωσι του Μωυσή εκείνη θεωρία της καιομένης και μη κατακαιομένης βάτου ήταν μυστήριο του Σταυρού, μεγαλύτερο και τελειότερο από το μυστήριο εκείνο τον καιρό του Αβραάμ.
Άραγε λοιπόν ο μεν Μωυσής εμυήθηκε το τελειότερο μυστήριο του Σταυρού, ο δε Αβραάμ όχι; Ποια λογική θα είχε τούτο; Αλλά τότε μεν κατά την ίδια την κλήσι ο Αβραάμ δεν είχε μυηθή, ύστερα όμως μετά την κλήσι εμυήθηκε και μια φορά και δύο και πολλές, έστω και αν δεν είναι τώρα καιρός να ειπούμε για όλα.
9. Εγώ δε θα σας υπενθυμίσω τη θαυμασιωτέρα θεοπτία του Αβραάμ, όταν είδε σαφώς και τον ένα τρισυπόστατο Θεό, που ακόμη δεν εκηρυσσόταν έτσι· «εφάνηκε σ’ αυτόν ο Θεός κοντά στην Βαλανιδιά του Μαμβρή και αυτός σηκώνοντας τα μάτια είδε, και ιδού τρεις άνδρες και προσέτρεξε σ’ αυτούς».
Ιδού ότι τον φανερωθέντα ένα Θεόν έβλεπε ως τρεις. Διότι, λέγει, εφάνηκε σ’ αυτόν ο Θεός· και ιδού τρεις άνδρες και, αφού προσέτρεξε στους τρεις, πάλι ωμιλούσε σαν προς ένα, λέγοντας, «Κύριε, αν μου προσφέρης την χάρι, μη παραβλέψης το παιδί σου». Και αυτοί δε οι τρεις συνομιλούν με αυτόν σαν να είναι ένας.
Λέγει η Γραφή, είπε προς τον Αβραάμ, «πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου; Επιστρέφοντας θα έλθω προς εσέ την ίδια εποχή με τώρα και η γυναίκα σου Σάρρα θα έχη υιόν». Επειδή δε, μόλις το άκουσε η γριά Σάρρα, εγέλασε, «είπε ο Κύριος, γιατί εγέλασε η γυναίκα σου Σάρρα». Ιδού ο ένας Θεός είναι τρεις υποστάσεις και οι τρεις αυτές είναι ένας Κύριος· διότι, λέγει, είπε ο Κύριος.
Από τον τόμο «Γρηγορίου Παλαμά, έργα 9» των Πατερικών Εκδόσεων «Γρηγόριος ο Παλαμάς». Εισαγωγή, κείμενο, μετάφραση, σχόλια Παναγιώτης Κ. Χρήστου.
