Ἡ περισυλλογὴ καὶ ἡ προσευχὴ συχνὰ συγχέονται, ἀλλά, ἂν ἡ περισυλλογὴ ἐξελίσσεται σὲ προσευχή, δὲν ὑπάρχει κανένας κίνδυνος ἀπ’ αὐτὴ τὴ σύγχυση. Κίνδυνος ὑπάρχει μόνο ὅταν ἡ προσευχὴ ἐκφυλίζεται σὲ περισυλλογή. Περισυλλογὴ ἀρχικὰ σημαίνει σκέψη , ἀκόμα καὶ ὅταν τὸ ἀντικείμενο τῆς σκέψης εἶναι ὁ Θεός. Ἂν ἡ σκέψη φέρνει σιγά-σιγά τὸ ἀποτέλεσμα νὰ ὁδηγούμαστε σὲ μιὰ κατάσταση εὐλάβειας καὶ λατρείας, ἂν ἡ παρουσία τοῦ Θεοῦ προβάλει τόσο ἰσχυρὰ ὥστε νὰ νιώθουμε κοντά Του καὶ ἂν λίγο- λίγο ἀπὸ τὴν περισυλλογὴ μεταφερόμαστε στὴν προσευχή, πάει καλά. Δὲν ἐπιτρέπεται ὅμως ποτὲ νὰ συμβεῖ τὸ ἀντίθετο καὶ ἀπ’ αὐτὴ τὴν ἄποψη ὑπάρχει ἀπόλυτη διαφορὰ μεταξὺ περισυλλογῆς καὶ προσευχῆς.
Ἡ βασικὴ διάκριση μεταξὺ περισυλλογῆς καὶ καθημερινῶν τυχαίων σκέψεων εἶναι ὅτι στὴν περισυλλογὴ ὑπάρχει συνοχὴ σκέψεων. Ἡ περισυλλογὴ εἶναι ἀσκητικὴ προσπάθεια ποὺ γίνεται μόνο μὲ διανοητικὴ νηφαλιότητα. Ὁ Θεοφάνης ὁ Ἔγκλειστος, μιλῶντας γιὰ τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο σκέπτονται συνήθως οἱ ἄνθρωποι, λέει ὅτι οἱ σκέψεις βουίζουν γύρω ἀπὸ τὰ κεφάλια μας, σὰν σμῆνος κουνουπιῶν, πρὸς ὅλες τὶς κατευθύνσεις, μονότονα, χωρὶς σκοπὸ καὶ χωρὶς συγκεκριμένη κατάληξη.
Τὸ πρῶτο πρᾶγμα ποὺ πρέπει νὰ μάθουμε, ὁποιοδήποτε θέμα καὶ ἂν ἔχουμε ἐκλέξει γιὰ νὰ ἀποτελέσει τὸ ἀντικείμενο τῆς σκέψης μας, εἶναι το νὰ ἀκολουθήσουμε μιὰ ἑνιαία πορεία. Κάθε φορὰ ποὺ ἀρχίζουμε νὰ σκεφτόμαστε τὸ Θεό, τὰ τοῦ Θεοῦ, καθετὶ ποὺ σχετίζεται μὲ τὴν πνευματικὴ ζωή, μᾶς ἔρχονται στὸ νοῦ δευτερεύουσες σκέψεις. Βλέπουμε σὲ κάθε πλευρὰ τοῦ θέματος τόσες πολλὲς δυνατότητες, τόσα πολλὰ πράγματα τὰ ὁποῖα εἶναι γεμᾶτα ἐνδιαφέρον καὶ πλοῦτο. Ἐμεῖς ὅμως, ἀφοῦ ἔχουμε ἐπιλέξει ἕνα θέμα γιὰ νὰ σκεφθοῦμε, πρέπει νὰ ἀπομακρύνουμε ὅλα τὰ ἄλλα ἐκτὸς ἀπὸ αὐτὸ τὸ ἕνα. Αὐτὸς εἶναι ὁ μόνος τρόπος γιὰ νὰ κρατηθοῦν οἱ σκέψεις μας στὴν σωστὴ πορεία καὶ νὰ προχωρήσουν πιὸ βαθιά.
Σκοπὸς τῆς περισυλλογῆς δὲν εἶναι το νὰ πετύχουμε μιὰ θεωρητικὴ ἀπασχόληση τῆς σκέψης. Ἡ περισυλλογὴ δὲν ἀποβλέπει στὸ νὰ γίνει μιὰ ἄψογη διανοητικὴ λειτουργία, οὔτε ἕνα ἀριστούργημα σκέψης, χωρὶς ἄλλες συνέπειες. Ἀποβλέπει στὸ νὰ γίνει καθάρια σκέψη ποὺ καθοδηγεῖται ἀπὸ τὸ Θεὸ καὶ κατευθύνεται σ’ Αὐτὸν καὶ ποὺ μπορεῖ νὰ μᾶς ὁδηγήσει στὸ νὰ πάρουμε ἀποφάσεις γιὰ τὴ ζωή μας.
Εἶναι πολὺ σπουδαῖο πρᾶγμα νὰ συνειδητοποιήσουμε ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ὅτι ἡ περισυλλογὴ θὰ φέρει ἀποτέλεσμα μόνο ὅταν ἔχει σὰν συνέπεια της τό νὰ μπορέσουμε νὰ ζήσουμε μὲ περισσότερη ἀκρίβεια καὶ μεγαλύτερη συνεπέστερη ἐφαρμογὴ σύμφωνα μὲ τὸ Εὐαγγέλιο.
Καθένας μας ἀπὸ ἄλλα προβλήματα εἶναι ἀνεπηρέαστος καὶ σὲ ἄλλα εἶναι ἀνοιχτός. Στὴν ἀρχή, ὅταν δὲν ἔχουμε ἀκόμα συνηθίσει νὰ σκεπτόμαστε, εἶναι καλύτερα νὰ ξεκινᾶμε μὲ κάτι ποὺ εἶναι ζωτικὸ γιά μας. Νὰ παίρνουμε ἐκεῖνα τὰ ρητὰ ποὺ μᾶς ἑλκύουν ἰδιαιτέρα, ποὺ κάνουν τὴν καρδιά μας νὰ εἶναι «καιομένη ἐν ἡμῖν» ἢ ἀντίθετα ἐκεῖνα ποὺ μᾶς κάνουν νὰ ἐπαναστατοῦμε καὶ τὰ ὁποῖα δὲν μποροῦμε νὰ ἀποδεχτοῦμε. Καὶ τὰ δύο εἴδη αὐτῶν τῶν ρητῶν ὑπάρχουν στὸ Εὐαγγέλιο.
Ὅ,τι καὶ ἂν διαλέξουμε, ἕνα στίχο, μιὰ ἐντολή, ἕνα γεγονὸς ἀπὸ τὴ ζωὴ τοῦ Χριστοῦ, πρέπει νὰ προσδιορίσουμε πρῶτα ἀπ’ ὅλα τὸ πραγματικό, τὸ ἀντικειμενικό του περιεχόμενο. Αὐτὸ εἶναι πάρα πολὺ σπουδαῖο, γιατί σκοπὸς τῆς περισυλλογῆς δὲν εἶναι νὰ συγκροτήσουμε μιὰ φανταστικὴ δομή, ἀλλὰ νὰ κατανοήσουμε μιὰ ἀλήθεια. Ἡ ἀλήθεια βρίσκεται ἐκεῖ δοσμένη. Εἶναι ἡ ἀλήθεια τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ περισυλλογὴ ἀποβλέπει στὸ νὰ γίνει γέφυρα μεταξὺ τῆς δικῆς μας ἀδυναμίας γιὰ κατανόηση καὶ τῆς ἀλήθειας ποὺ ἔχει ἀποκαλυφθεῖ. Αὐτὴ εἶναι μιὰ μέθοδος μὲς τὴν ὁποία μποροῦμε νὰ ἐκπαιδεύσουμε τὸ νοῦ μας καὶ λίγο- λίγο , ὅπως λέει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος (Α΄ Κορινθ. 2,16 ), νὰ μάθουμε νὰ ἔχουμε «νοῦν Χριστοῦ»…
