Στην ιστορία του Χριστιανισμού συναντούμε ένα φαινόμενο πολύ σοβαρό· η νομική αρχή, ο τελικός στόχος της ιουδαικής σκέψης, εισχωρεί βαθιά και εμποτίζει τη χριστιανική σκέψη. Το γεγονός αυτό ρίχνει το Χριστιανισμό στον κίνδυνο να καταλήξει στην “καθέδρα Μωυσέως” και να αναπτύξει μια μορφή ραβινικής διδασκαλίας. Από την άλλη μεριά, ο μονοφυσιτισμός, μια λύση ευκολίας, πολλές φορές πηγαίνει πολύ ψηλά και παραμορφώνει τη θεολογική συνείδηση...
Η χριστιανική ανθρωπολογία δεν αναπτύχθηκε ικανοποιητικά και ο γάμος και η αγάπη δεν εξετάσθηκαν παρά μόνο από κοινωνική άποψη. Ο θαυμάσιος ηρωισμός των ασκητών έδωσε μια αποφασιστική μάχη στο εσωτερικό του ανθρώπου και εξόρκισε τις δαιμονικές δυνάμεις, αλλά με ένα αντάλλαγμα που εγγίζει την καταστροφή των σχέσεων ανάμεσα στον άνδρα και τη γυναίκα. Και στην προκειμένη περίπτωση, η γυναίκα είναι εκείνη που πληρώνει... Έχει κανείς την εντύπωση, μερικές φορές, ότι πρόκειται μόνο για τη σωτηρία ανδρών και ότι όποιος επιθυμεί να σωθεί, προπαντός άλλου πρέπει να σωθεί από τις γυναίκες.
Είναι άλλο πράγμα η άσκηση που πρέπει να γίνει και άλλο πράγμα τα κίνητρά της. Άσκηση χωρίς αγάπη, με μισογυνισμό και κοσμοφοβία, καταδικάζεται από την πίστη μας και αποτυγχάνει στο σκοπό της. Έχει κανείς την εντύπωση ότι για πολλούς χριστιανούς η άσκηση λειτουργεί ανδροκεντρικά και πως η γυναίκα αποτελεί κάποιο ξεχωριστό πλάσμα-εμπόδιο στην πορεία των ευσεβών προς τη θέωση (χωρίς να διανοούνται πόσες φορές οι άνδρες είναι που γίνονται εμπόδιο στη σωτηρία των γυναικών). Πολύ συχνά τα ασκητικά κατορθώματα των αγίων προσλαμβάνονται με θαυμασμό, αλλά χωρίς να γίνεται η αντίστοιχη προσπάθεια για την αγάπη.
Αυτός ο ηρωισμός των μοναχών συνεχίζεται και σήμερα, με τη διαφορά ότι όσοι τον εφαρμόζουν ανέλαβαν αυτόκλητοι ή και κατόπιν πρόσκλησης την καθοδήγηση ζευγαριών. Και οι μεν ασκητές της αρχαίας Εκκλησίας έφεραν σε πέρας τον αγώνα τους σε μια ερημιά, χωρίς καμμία φιλοδοξία να ποιμάνουν (κάτι που έκαναν μόνο κατόπιν πολλής επιμονής των πιστών οι οποίοι περπατούσαν μέρες για να τους συναντήσουν), τα δε αποφθέγματά τους διασώθηκαν με τη μέριμνα άλλων.
Σήμερα, όμως, οι αγωνιστές αυτοί διεισδύουν με αυτοπεποίθηση μέσα στις οικογένειες προσπαθώντας να συμβιβάσουν ταυτόχρονα και τη νομοθετική συμβουλευτική, προφορική ή γραπτή. Ευνόητο είναι αυτή να επηρεάζεται καθοριστικά από το σκληρό τους αγώνα. Κάποιοι δεν είναι δυνατό να σηκώσουν το βάρος μιάς θεολογικής και ψυχολογικής αποδοχής του έρωτα των πιστών χωρίς να κινδυνεύσει η δική τους αγνότητα. Η προσπάθεια να τα συμβιβάσουν όλα έχει ως αποτέλεσμα να νοθεύεται η θεολογία τους. Με άλλα λόγια, χρησιμοποιούν τον πιστό για να ορθοποδήσουν οι ίδιοι. Τίθεται εύλογα το ερώτημα: οι άνθρωποι αυτοί έγιναν κληρικοί (άγαμοι συνήθως) από απλή σύμπτωση ή συνετέλεσε στην επιλογή τους η δυσκολία προς τη γυναίκα; Πολλές ψυχολογικές έρευνες και συμβολές επιβεβαιώνουν το δεύτερο.
Για μεγάλη μερίδα κληρικών το βαθύτερο ψυχικό σύμπαν είναι δυαδικό, δηλαδή αρχίζει και τελειώνει στη σχέση μητέρας-παιδιού. Ο τρίτος που θα ανοίξει τη σχέση στην ευρύτερη προοπτική δεν έχει υπάρξει ή δεν ήταν αποτελεσματικός. Το «Όνομα του πατέρα» ως τόπος εγκαινιασμού της κοινωνίας δεν εγκαταστάθηκε επαρκώς. Εξ αιτίας αυτού δεν είναι ικανοί για πραγματική σχέση με τον άλλο και τείνουν να συνδέονται αυτοερωτικά (εξ ου και οι ναρκισσιστικές συμπεριφορές ηγουμένων, πνευματικών, επισκόπων). Η ψυχική ζωή οργανώνεται πάνω στη νοσταλγία της συμβιωτικής σχέσης και ταυτόχρονα στον τρόμο που αυτή προκαλεί.
Εγκλωβισμένοι στη δυαδικότητα παραμορφώνουν ανάλογα και την ποιμαντική τους: αντιμετωπίζουν τη γυναίκα πρωτίστως ως μητέρα και ελάχιστα ως σύζυγο και ερωτικό υποκείμενο. Ίσως η ένταση του διπόλου «γοητεία και τρόμος» απέναντι στη γυναίκα να φανερώνει το βαθμό ανεπάρκειας της πατρικής λειτουργίας. Η μητέρα είναι η πηγή και η βάση της ικανότητας για σχέση, αλλά και ο δήμιός της στο βαθμό που δε θα επιτρέψει το άνοιγμα.
«Μοιάζουν να αντλούν το κύρος τους μάλλον από αρχαικές δοξασίες, απαγορεύσεις και φόβους σχετικά με τη γυναίκα, παρά από το Ευαγγέλιο. Δοξασίες, απαγορεύσεις και φόβους, νομικιστικές ή μαγικές αντιλήψεις για το “καθαρό” και το “ακάθαρτο", που ο Χριστός, στη διάρκεια της ζωής του στη γη, δεν έπαψε να καταδικάζει. Εκείνος που γεννήθηκε από γυναίκα και άφησε να τον αγγίξουν γυναίκες, η αιμορροούσα και η πόρνη, θεωρούμενες από το νόμο ως ακάθαρτες. Εκείνος που, προς έκπληξη των μαθητών του, κουβεντιάζει θεολογικά με την αιρετική Σαμαρείτισσα στο πηγάδι του Ιακώβ, θαυμάζει την πίστη της Συροφοίνισσας ειδωλολάτρισσας, ενδίδει στην παράκλησή της και καλεί όλους, άνδρες και γυναίκες, να προσκυνούν τον Πατέρα “εν Πνεύματι και αληθεία".
»Πρέπει ν' αποφεύγουμε να σκανδαλίζουμε τους αδύναμους, θα μας πούν, για να δικαιολογήσουν τη διατήρηση συνηθειών που, ξένες προς το Ευαγγέλιο και προς τη φωτεινή ανθρωπολογία των Πατέρων, βυθίζουν τις ρίζες τους πολύ πιο πέρα από την Παλαιά Διαθήκη, σε αρχαία άγχη. Αλλά δε θα πρέπει το ίδιο να φοβόμαστε μήπως σκανδαλίσουμε εκείνους –πιο πολυάριθμους απ' όσο φαντάζεται κανείς- που τους τραυματίζει η αντινομία ανάμεσα σ' αυτό τον κατά γράμμα νομικισμό, που τρέφεται από φαντασιώσεις ενός τεράστιου ομαδικού υποσυνείδητου, και στον απελευθερωτικό δυναμισμό του Ευαγγελίου;»
Κατά την εισαγωγή του κοριτσιού σε αυτή τη μακραίωνη αλυσίδα μειονεξίας και ακαθαρσίας, συνήθως είναι οι μεγαλύτερες γυναίκες που θα διδάξουν αυτές τις συνήθειες και θα τις περιφρουρήσουν με πάθος (να μη προσκυνά εικόνες, όταν έχει περίοδο κ.τ.λ.), συχνά από φθόνο να μη δοκιμάσει η νέα γενιά την ελευθερία που αυτές δεν είχαν. Είναι φανερό ότι τα ζευγάρια δοκιμάζονται σκληρά μέσα σ' αυτό το κλίμα. Όσοι κληρικοί φοβούνται τη γυναίκα έχουν πετύχει να πείσουν πολλούς έγγαμους πως οι δικές τους αντιλήψεις είναι Θεολογία της Εκκλησίας. Στην πραγματικότητα δεν είναι παρά ιδιωτικές θεολογίες τους.
«Η πολύ θερμή συζυγική αγάπη θεωρείται ανηθικότητα. Σε ποια πλάστιγγα πρέπει να τεθεί αυτή η συζυγική θερμότητα; Οι γυναίκες που ανταποκρίνονται σ' αυτές τις ασκητικές αντιλήψεις είναι γνωστές με το όνομα των “ψυχρών γυναικών”· οι γιατροί γνωρίζουν το δράμα μιάς τέτοιας αρρώστιας που πολύ συχνά παρουσιάζεται στις οικείες σχέσεις των συζύγων». Αρκετοί πνευματικοί σήμερα, τη γυναίκα που έχει θερμή σεξουαλικότητα και παίρνει πρωτοβουλία για συζυγική σχέση την αισθάνονται σχεδόν πόρνη. Τους τρομάζει και μόνο το γεγονός ότι μια γυναίκα έχει επιθυμία δική της διότι αισθάνονται ότι θα τους καταπιεί. Δεν μπορούν να διαλεχθούν μέ τήν επιθυμία της επί ίσοις όροις διότι ο ψυχικός τους νόμος είναι το «όλα ή τίποτα».
Έτσι ξεκινούν μια απέλπιδα προσπάθεια να ελέγξουν περιπτωσιολογικά τη νομιμότητα της συζυγικής σχέσης, με αποτέλεσμα είτε να καταστρέφουν τον έρωτα των συζύγων είτε να τους εγκαταλείπει το ζευγάρι (ενίοτε εγκαταλείποντας και την Εκκλησία ταυτόχρονα) προκειμένου να διασώσει τη φυσικότητα του δεσμού του. Δυστυχώς, ο μισογυνισμός δεν ανήκει στα σημερινά κωλύματα της ιερωσύνης.
Όλα τα παραπάνω καθιστούν ευάλωτους τους κληρικούς απέναντι στη γυναίκα, στο βαθμό που τέτοιες στάσεις τους χαρακτηρίζουν. Ουσιαστικά τους αφήνουν έκθετους στους κινδύνους που κρύβει η δυσκαμψία του συναισθήματος και η ανικανότητα για κοινωνία. «Πολιτισμικά η έκθεση του συναισθήματος από τους άνδρες καταπιέζεται και αποθαρρύνεται. Γι' αυτό λοιπόν τα ισχυρά συναισθήματα τείνουν να σεξουαλικοποιούνται, να εμφανίζονται ως σεξουαλική έλξη. Αυτό ισχύει επίσης και για τα συναισθήματα ανδρών προς άνδρες, κάτι που εξηγεί το φόβο προς την ομοφυλοφιλία που χαρακτηρίζει την κοινωνία μας γενικότερα... Ο ανδρικός κόσμος είναι ένας κόσμος στον οποίο τα συναισθήματα δεν τυγχάνουν ευθείας μεταχείρισης ως ισχυροί συναισθηματικοί σύνδεσμοι, αλλά στρέφονται προς τη σεξουαλικότητα... Μερικοί κληρικοί δε συνειδητοποιούν καν ότι τρέφουν έντονα συναισθήματα μέχρις ότου διεγερθούν σεξουαλικά».
Είναι φανερό ότι, κάποιος που έγινε άγαμος κληρικός π.χ. για ατομική ανέλιξη καταπίεσε αφάνταστα τη συναισθηματική ανάγκη για συντροφικότητα, και συνεπώς κινδυνεύει να μην αναγνωρίζει τις συναισθηματικές κινήσεις που γεννιούνται μέσα του και να βρεθεί με σεξουαλική εμπλοκή πριν καν αντιληφθεί συναισθηματικές αποχρώσεις στην ψυχή του. Η ανημπόρια να αντέξει κάποιος τα έντονα διαπροσωπικά συναισθήματα άνδρα και γυναίκας αποτελεί αναπηρία. Είναι φανερό ότι όσο λιγότερο αντιλαμβάνεται κάποιος τα συναισθήματα αγάπης και τρυφερότητας που γεννώνται μέσα του, τόσο ευάλωτος παραμένει σε σεξουαλικούς πειρασμούς, κινδυνεύοντας να περάσει παρορμητικά στην πράξη χωρίς σχεδόν να το καταλάβει (όπως συμβαίνει συχνά με τα ερωτικά σκάνδαλα κληρικών).
Η προτεραιότητα της σεξουαλικότητας έναντι των συναισθημάτων δημιουργεί εισαγγελείς περί τα ερωτικά, εξ ίσου (αν όχι και περισσότερο) τρωτούς όσο και εκείνοι τους οποίους συμβουλεύουν. Η αγωγή αγάπης, αντίθετα, λειτουργεί ως το καλύτερο αντίδοτο στη σεξουαλική ελευθεριότητα της εποχής μας και κυοφορεί φυσιολογικές και ευλογημένες ιερατικές κλίσεις. Η αγάπη και η κατανόηση στηρίζουν την εγκράτεια.
Έτσι πολλοί κληρικοί δεν αντέχουν την ουσιαστική δημιουργική παρουσία της γυναίκας διότι είναι ευάλωτοι στη θηλυκότητά της (είτε το αποτέλεσμα είναι γοητεία είτε τρόμος, διότι είδαμε ότι πρόκειται για τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος). Γι' αυτό προτιμούν να συνεργάζονται με γυναίκες χωρίς θηλυκότητα· ή, όταν αυτό είναι αδύνατο, να τους αναθέτουν εκτελεστικά έργα ώστε να μη χρειασθεί να ξεδιπλωθεί ο ψυχικός τους κόσμος στο σχεδιασμό ουσιαστικής δράσης.
«Οι Εκκλησίες χρησιμοποιούν τις γυναίκες... αλλά τις περισσότερες φορές πρόκειται για εργασίες εκτέλεσης και όχι σύλληψης... Επιφορτίζουν εύκολα τις γυναίκες -και πολύ συχνά μόνο αυτές- με την κατήχηση των μικρών παιδιών, που κακώς τη θεωρούν ότι δεν απαιτεί και πολλή ικανότητα...
Είναι οι γυναίκες σε όλα τα στάδια αρκετά ενσωματωμένες στην υφή της συνοδικότητας της Εκκλησίας; Είναι παρούσες στους χώρους όπου αναπτύσσεται η εκκλησιαστική σκέψη προς αντιμετώπιση των πνευματικών, ηθικών και θεσμικών προβλημάτων της Εκκλησίας στους καιρούς μας;»
*
Το κείμενο αυτό δεν έχει σκοπό να εξιδανικεύσει τη γυναίκα, διότι και αυτή υπόκειται στην κοινή ατέλεια της ανθρώπινης φύσης. Αποβλέπει μόνο στη συζήτηση περί το πως θα αξιοποιηθεί καλύτερα η διπλή δωρεά του Αγίου Πνεύματος που της χαρίσθηκε, κατά τη Δημιουργία και κατά το Άγιο Χρίσμα. Βασίζεται δε εξ ολοκλήρου στην εκκλησιαστική πεποίθηση πως «η αγάπη έξω βάλλει τον φόβον» (Α΄ Ιω. 4: 18).
--------------▪︎-----------▪︎------------▪︎-----------▪︎----
▪︎Οδύνη σώματος Χριστού- Εκδόσεις Ακρίτας
• Απόσπασμα από το κεφάλαιο : Ο φόβος του άνδρα μπροστά στην γυναίκα
