
Το μεγαλείο της προσωπικότητας του αγίου Κοσμά του Αιτωλού…
Μιχαήλ Γ. Τρίτου
Αναμφίβολα ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός υπήρξε το μεγαλύτερο κεφάλαιο της φυλής μας στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, η επιφανέστερη λαοπαιδευτική και νεοπατερική μορφή της νεοελληνικής εθνότητας, ο επιβλητικότερος λαϊκός αναγεννητής των τελευταίων χρόνων της σκλαβιάς και ένας από τους λίγους, που έκαναν θετική προεργασία και εξασφάλισαν στον αγώνα του ’21 εγγυήσεις επιτυχίας. Γεννήθηκε το 1714 στο χωριό Μεγάλο Δένδρο της Αιτωλίας. Φοίτησε στη Σιγδίτσα Πανασσίδος, στα Λαμποτικά Ναυπακτίας και στα Βραγγιανά Αγράφων. Στη συνέχεια φοίτησε στην περίφημη Αθωνιάδα Σχολή του Αγίου Όρους.
Το 1759 κείρεται μοναχός στη Μονή Φιλοθέου του Αγίου Όρους και στη συνέχεια χειροτονείται ιερέας. Το 1760 μεταβαίνει στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί πήρε άδεια και ευλογία από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Σεραφείμ τον Β’ και άρχισε το κηρυκτικό του έργο. Επισκέφθηκε τη Θράκη, το Άγιο Όρος, τη Στερεά Ελλάδα, την Αχαΐα, τη Θεσσαλία, τη Μακεδονία, την Ήπειρο, τα νησιά του Αιγαίου και Ιονίου.
Στα τέλη του 1774 επισκέπτεται πάλι την Κων/πολη για να πάρει καινούργια άδεια από τον Πατριάρχη Σωφρόνιο τον Β’. Από εκεί άρχισε νέα περιοδεία στα νησιά του Αιγαίου και κυρίως στις Κυκλάδες. Το 1775 επιστρέφει στο Άγιο Όρος και στη συνέχεια πραγματοποιεί την Τρίτη και τελευταία περιοδεία του στον ηπειρωτικό και μακεδονικό χώρο. Μαρτύρησε την 24η Αυγούστου 1779 με απαγχονισμό έξω από το χωριό Κολικόντασι της Βορείου Ηπείρου. Εκεί χτίστηκε το 1813 Μονή με προτροπή του Αλή Πασά.













