Μία παγίδα στην οποία έχουν πέσει και αρκετοί Ορθόδοξοι!
Tο TikTok είναι σήμερα ο δημοφιλής άμβωνας του Διαδικτύου. Μιλώντας στο βρετανικό έντυπο, ο Νέιθαν Μλάντιν, ερευνητής στη χριστιανική δεξαμενή σκέψη Theos, χαρακτήρισε την κινεζική πλατφόρμα ως «μέσο κοινωνικής δικτύωσης εθισμένο στα αναβολικά στεροειδή». Εξήγησε πως οι πανίσχυροι αλγόριθμοί του περιορίζουν σύνθετες ιδέες σε βίντεο 30 δευτερολέπτων, διαβρώνοντας, έτσι, τα ήθη και τα έθιμα των όποιων παραδοσιακών θρησκειών πιο γρήγορα από ποτέ άλλοτε. Πώς, όμως, το TikTok αλλάζει την πίστη; Με τους εξής τρεις τρόπους, όπως τους συνοψίζει ο Economist.
Καταρχάς έχει αλλάξει η διαδικασία προσηλυτισμού, ειδικά μεταξύ των νέων, οι οποίοι πολύ συχνά δεν έλκονται ιδιαίτερα από τους παραδοσιακούς ιεροκήρυκες. Προσελκύονται, όμως, από τους αποκαλούμενους FaithTokers, οι οποίοι μερικές φορές πωλούν προϊόντα που «συμμορφώνονται με τις γραφές», όπως χαλάρ σνακ και αθλητικά ρούχα διακοσμημένα με στίχους της Βίβλου. Μέσω των βίντεο τους λανσάρουν νέα τελετουργικά («έθιμα των θρησκευόμενων κοριτσιών»), συνθήματα («Ο Θεός είναι τόσο κουλ!») και νουθεσίες σε στίχους («Οταν σε πειρασμό εισέρχεσαι, προσεύχεσαι»). Και influencers που λανσάρουν «τη λάμψη του Ιησού» έχουν μεγάλη πέραση σε μια πλατφόρμα με ειδίκευση στα tips προσωπικής φροντίδας και ομορφιάς.
Σύμφωνα με μια μελέτη του Theos, η Gen Z, στην οποία ανήκουν οι περισσότεροι από τους χρήστες του TikTok, είναι πιο πιθανό από κάθε άλλη γενιά να πιστεύει ότι η πίστη έχει μια θέση στον σύγχρονο κόσμο. Ομως «οι νεαροί προσήλυτοι συχνά έλκονται όχι από καθιερωμένες εκκλησίες αλλά από διαδικτυακά κηρύγματα», γράφει ο Economist. «Τα περιεχόμενα σύντομης μορφής ήταν… ένα δώρο από τον Θεό», ανέφερε σχετικά στο βρετανικό περιοδικό ο Τάιλαν Μάικλ Σίμαν, ένας influencer από τη από τη Λουιζιάνα και επικεφαλής ενός δικού του ψηφιακού δόγματος.
Το TikTok αλλάζει πίστη καθιστώντας την λιγότερο επίσημη. Τα μέλη της Gen Z δεν θέλουν «λιβανιστήρια και εικονίσματα», ανέφερε στον Economist o Γκέιμπ Πουάρο, ένας influencer που ισχυρίζεται πως έχει προσηλυτίσει περίπου 40.000 ανθρώπους στον Χριστιανισμό. Οι νέοι προτιμούν τα μη επεξεργασμένα κλιπ από τις γυαλιστερές παραγωγές. Αρκετοί φεύγουν από τα στασίδια της εκκλησίας για να αναπτύξουν μια πιο «οικεία σχέση με τον Ιησού» στο Διαδίκτυο.
Η ανεπισημότητα του TikTok σημαίνει επίσης ότι οποιοσδήποτε έχει ένα τηλέφωνο και μια σύνδεση στο διαδίκτυο μπορεί να αρχίσει να κηρύττει, σημείωσε ο Ντένις Μπέκερινγκ, ειδικός στην διαδικτυακή κατήχηση. Οι influencers επαινούνται περισσότερο για το χάρισμα του προσηλυτισμού παρά για τα διαπιστευτήριά τους, καθώς όσοι έχουν πλήθος ακολούθων συχνά στερούνται γνώσεων και εκπαίδευσης. Επιπλέον, οι δημιουργοί περιεχομένων έχουν κίνητρα για να προκαλούν, ζητώντας συνήθως τη γνώμη των «πιστών», και αυτό οδηγεί σε πομπώδεις τίτλους τύπου «Θα πάτε στον ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ ή στην ΚΟΛΑΣΗ;». Της μόδας στο TikTok είναι επίσης οι εμπρηστικές (παρ)ερμηνείες των γραφών.
«Αυτό καταδεικνύει μία από τις μεγαλύτερες επιδράσεις του TikTok στην πίστη: σπέρνει τον διχασμό», σχολιάζει ο Economist. «Καθώς όλο και περισσότερες φωνές διακηρύσσουν αυθεντία, τα συστήματα πεποιθήσεων των ανθρώπων καταρρέουν. Οπως οι πιστοί εγκατέλειψαν την Καθολική εκκλησία κατά τη διάρκεια της Μεταρρύθμισης, σήμερα εγκαταλείπουν τα παραδοσιακά δόγματα για να ακολουθήσουν νέες θρησκείες».
Το FaithTok βρίθει επίσης από θρησκευτική παραπληροφόρηση, από ρητορική μίσους η οποία συνήθως είναι προϊόν τεχνητής νοημοσύνης και από deepfake βίντεο επιφανών θρησκευτικών ηγετών. Φυσικά στο TikTok κυκλοφορούν και διάφορες πνευματικές θεωρίες συνωμοσίας, εμποτισμένες με μια επίπλαστη θρησκευτικότητα, οι οποίες πλασάρονται ως πνευματικές αναζητήσεις. Οπως εξήγησε η Τζόαν Ντόνοβαν, ειδική στην παραπληροφόρηση στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης, η πίστη κινητοποιεί, επειδή οι πιστοί πιστεύουν ότι καλούνται να συμβάλουν σε έναν ανώτερο σκοπό.
Κάποιοι μπορεί να θεωρούν ειρωνικό το ότι τα θρησκευτικά περιεχόμενα ανθούν σε μια εφαρμογή με ισχυρούς δεσμούς με το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα, το οποίο προωθεί επίσημα τον «κρατικό αθεϊσμό» και έχει διώξει θρησκευτικές και εθνοτικές μειονότητες, όπως οι μουσουλμάνοι Ουιγούροι. Αλλά όσοι έχουν μελετήσει προσεκτικά το TikTok δεν εκπλήσσονται πραγματικά. Τα διχαστικά περιεχόμενα, είτε αφορούν την πολιτική είτε τη θρησκεία, τείνουν να ενισχύονται στην πλατφόρμα, ούτως ώστε να προκαλούν κοινωνική αστάθεια, όπως υποστηρίζουν ορισμένοι. Η θρησκευτική παραπληροφόρηση μπορεί να είναι τόσο διχαστική όσο και η πολιτική, το οποίο σημαίνει πως στο «Διαδίκτυο πολλοί από τους αμνούς του Θεού μετατρέπονται σε λιοντάρια», συνοψίζει ο Economist.
